biologiya fanidan odamdagi irsiy kasalliklar

PDF 14 стр. 968,5 КБ Бесплатная загрузка

14 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 968,5 КБ

Тип файла PDF

Страницы 14

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 14

powerpoint presentation o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi toshkent viloyati zangiota tumani xtb tasarrufidagi 20-sonli umum o‘rta ta’lim maktabining biologiya fani o‘qituvchisi aytekova mohira charshamboy qizining “odamdagi irsiy kasalliklar” mavzusidagi ochiq dars ishlanmasi slaydi tibbiyot genetikasi genetika tibbiyot uchun katta ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda. odatdan tashqari o‘zgarishlar va kasalliklar genotipga bog‘liqdir. odamlar populyatsiyasida 2000 dan ortiq irsiy kasalliklar nasldan-naslga o‘tishi aniqlangan. odamdagi irsiy kasalliklar va ularning paydo bo‘lish sabablarini hamda davolash usullarini tibbiyot genetikasi o‘rganadi. tibbiyot genetikasining dolzarb vazifalari odamlarda mutatsiyalarning yuzaga kelish sabablarini aniqlash. ularni yuzaga keltiruvchi omillar jumlasiga odam irsiyatiga salbiy ta’sir etuvchi radiatsiya nurlari, har xil kimyoviy mutagen moddalar, qoradori, nasha kabi narkotik moddalar, spirtli ichimliklar kiradi. irsiy kasalliklarning oldini olish va davolash metodlarini yaratish tibbiyot genetikasi tibbiyot genetikasi irsiy kasalliklarni aniqlash va davolash uchun bir qator tezkor immunologik, biokimyoviy, sitogenetik va boshqa usullarini ishlab chiqdi. masalan, fenilketonuriya, raxit, polimiyelit kasalliklarini har xil dori-darmonlar yordamida davolash yo‘llari topildi. …

2 / 14

lla yuz qismining g‘ayritabiiy katta va bosh qismining esa juda kichik bo‘lishi(3-rasm), bu kasallikka duchor bo‘lgan shaxslar aqliy zaif bo‘ladi. qayd etilgan gen kasalliklari dominant holatda irsiylanadi. shuning uchun ularni erta, nisbatan osonlik bilan aniqlash mumkin. bu esa zarur bo‘lgan davolash tadbirlarini vaqtida boshlash imkoniyatini beradi. dominant gen kasalliklari 1-rasm. oyoq barmoqlari va qo‘l barmoqlarining tutashib ketishi-sindaktiliya. 2-rasm. qo‘shimcha barmoqlarning hosil bo‘lishi- polidaktiliya. 3-rasm. mikrosefaliya kasalligi. retsessiv gen kasalliklari anorganik kislotalar retsessiv gen kasalliklari geterozigota holda fenotipda namoyon bo‘lmay, yashirin holda faoliyatsiz bo‘lib, kasallik rivojlanmaydi. retsessiv gen genotipda geterozigota holatida yashirincha saqlana borib, uning keyingi avlodlarida gomozigota holatiga kelib, gen kasalligini paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi. gen kasalliklariga fenilketonuriya, albinizm, gemofiliya, daltonizm kabilarni misol qilish mumkin. fenilketonuriya yangi tug‘ilgan chaqaloqlarning 10000 tasidan bittasida uchraydi(4-rasm). agar o‘z vaqtida aniq tashxis qo‘yib, chaqaloq ovqati tarkibidan fenilalanin ajratib tashlanmasa, miya shakllanishi buzilib, mikrosefaliya rivojlanadi, aqliy zaiflik belgilari paydo bo‘ladi. albinizm kasalligi retsessiv genlarning gomozigota …

3 / 14

kislotalar tibbiyot genetikasida sitogenetik metodni samarali qo‘llash natijasida odamda xromosomalar soni hamda ular tuzilishining o‘zgarishi bilan bog‘liq anchagina irsiy kasalliklar bor ekanligi aniqlangan. odam kariotipidagi ayrim juft – gomologik xromosomalar sonining o‘zgarishi (ortishi yoki kamayishi) oqibatida paydo bo‘luvchi odamdagi ba’zi xromosoma kasalliklari bilan tanishib chiqamiz. autosomalar sonining o‘zgarishi natijasida sodir bo‘luvchi irsiy kasalliklar jinsga bog‘liq bo‘lmagan holda irsiylanadi. bunga misol tariqasida odamda uchraydigan “daun sindromi” irsiy kasalligini olish mumkin. daun sindromida 21-juft gomologik xromosomaning bittaga oshib ketishi, ya’ni trisomik bo‘lishi kuzatiladi. buning oqibatida bemorning diploid holatidagi (2n) xromosomalari soni odatdagidek 46 ta emas, balki 47 ta bo‘ladi. “daun sindromi” kasali ayollarda ham, erkaklarda ham uchraydi(8-rasm). bu kasallikka uchragan bemorning boshi nisbatan kichik, yuzi keng, ko‘zlari kichik va bir-biriga yaqin joylashgan bo‘ladi. og‘zi yarim ochiq, aqli zaif bo‘ladi. ular odatda jinsiy zaif, bepusht bo‘ladi. bu kasallikka ega farzandlarning tug‘ilishiga sabab, tashqi muhit omillarining salbiy ta’siri hamda ona organizmining yoshi hisoblanadi. onaning …

4 / 14

lardagi diploid xromosomalar soni odatdagicha 46 ta emas, balki 47 ta bo‘ladi. klaynfelter sindromi kasaliga duchor bo‘lgan shaxslarda jismoniy, aqliy va jinsiy jihatdan g‘ayritabiiy o‘zgarishlar paydo bo‘ladi(9-rasm). ularda bo‘y, qo‘l va oyoqlar haddan tashqari uzun bo‘ladi. yelka chanoqqa nisbatan tor bo‘lib, badanda ayollarnikiga o‘xshash yog‘ to‘planishga moyil bo‘ladi. jinsiy bezlarning rivojlanishi buziladi. balog‘atga yetish davridan boshlab, bir qadar aqliy qoloqlik yuzaga keladi. bu kasallik o‘rta hisobda yangi tug‘ilgan 500 ta o‘g‘il boladan bittasida uchraydi. 9-rasm. klaynfelter sindromi. odamdagi xromosoma kasalliklari. shaershaevskiy-terner sindromi. anorganik kislotalar ayollarda jinsiy xromosomalar mutatsiyasi bilan bog‘liq bo‘lgan, shershevskiy–terner sindromi kasalligi uchraydi(10-rasm). bu kasalikka duchor bo‘lgan ayollarda juft gomologik jinsiy xromosomalar soni bittaga kamayadi. natijada, ulardagi jinsiy xromosomalar bo‘yicha genotip normadagi “xx” xromosoma o‘rniga “x” holatida bo‘ladi. ularda diploid xromosomalar soni esa odatdagicha 46 ta emas, balki 45 ta bo‘lib qoladi. bunday ayollarning bo‘yi juda past, bo‘yni qisqa bo‘ladi. ularda jinsiy organ (tuxumdon) rivojlanmagan, ikkilamchi jinsiy belgilar …

5 / 14

asosida tuzilgan quyidagi topshiriqqa javob yozish. doiralar ichida yozilgan raqamlar nimalarni ifodalashini o‘rganib, topib kelish.

Хотите читать дальше?

Скачайте все 14 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "biologiya fanidan odamdagi irsiy kasalliklar"

powerpoint presentation o‘zbekiston respublikasi xalq ta’limi vazirligi toshkent viloyati zangiota tumani xtb tasarrufidagi 20-sonli umum o‘rta ta’lim maktabining biologiya fani o‘qituvchisi aytekova mohira charshamboy qizining “odamdagi irsiy kasalliklar” mavzusidagi ochiq dars ishlanmasi slaydi tibbiyot genetikasi genetika tibbiyot uchun katta ahamiyatga ega bo‘lib bormoqda. odatdan tashqari o‘zgarishlar va kasalliklar genotipga bog‘liqdir. odamlar populyatsiyasida 2000 dan ortiq irsiy kasalliklar nasldan-naslga o‘tishi aniqlangan. odamdagi irsiy kasalliklar va ularning paydo bo‘lish sabablarini hamda davolash usullarini tibbiyot genetikasi o‘rganadi. tibbiyot genetikasining dolzarb vazifalari odamlarda mutatsiyalarning yuzaga kelish sabablarini aniqlash. ularni yuzaga keltiruvchi omilla...

Этот файл содержит 14 стр. в формате PDF (968,5 КБ). Чтобы скачать "biologiya fanidan odamdagi irsiy kasalliklar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: biologiya fanidan odamdagi irsi… PDF 14 стр. Бесплатная загрузка Telegram