tasavvuf va islomiy adabiyot

PDF 17 pages 559.4 KB Free download

17 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 559.4 KB

File type PDF

Pages 17

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 17

urganch davlat universiteti filologiya fakulteti o 'zbek tili ta’lim yo 'nalishi 194-guruh talabsi sabirova dilfuzaning tasavvuf va badiiy ijod fanidan tuzgan taqdimoti mavzu: islomning asosi (ruknlari) va tasavvuf yo`llari. islomiy adabiyotdagi munojot janri ◦ reja: 1.qur’oni karim tasavvufning bosh asosi va manbasi. 2.xalifa usmon davrida sahobalar tomonidan hadislarning to`planishi. 3.islomiy adabiyotdagi munojot janri ◦ tasavvuf musulmon sharqi mamlakatlari ijtimoiy va ma’naviy hayotiga chuqur kirib borib, fan, madaniyat va adabiyot rivojiga katta ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. xi asrdan boshlab sharqning deyarli barcha nufuzli shoir va yozuvchilari, mutafakkir va olimlari tasavvufdan oziqlanib, uning insonparvarlik va haqsevarlik g‘oyalaridan ruhlanganlar. shuni nazarda tutib, atoqli olim e.e. bertels o‘tgan asrning boshidayoq qayd etgan edi: «tasavvuf adabiyotini o‘rganmasdan turib, o‘rta asrlar musulmon sharqi madaniy hayoti haqida tasavvurga ega bo‘lish mumkin emas. bu adabiyotdan xabardor bo ‘lmasdan sharqning o‘zini ham anglash qiyin». buning boisi shuki, tasavvuf haqiqiy ma’noda insonparvar ta’limot hisoblanadi. insonning kamoloti, ruhiy-ma’naviy yuksalishi uchun qayg‘urib kelgan …

2 / 17

sifatida insonni yaratdi. unga dunyoni bilish, o`zligini anglash salohiyatini in’om etdi. haqni tanish sifati bilan ziynatladi. moddiy olam go`zalliklarini ko`rish uchun ko`z berdi, ochiq ko`z bilan ko`rib bo`lmas jihatlarni tushunish uchun qalb ato qildi. ◦ bandayi ojiz haq yo`lidan toymasligi uchun o`z elchisi muhammad sollallohu alayhi va sallam (s.a.v.) orqali so`z (qur’oni karim) nozil qildi va bu so`z mutolaasida ham inson noqis qolmasligi uchun bir guruh sahobayi ikrom va valiylar yubordiki, ular haqni tanish barobarida bani odamga inoyat etsin, ko`mak bersinlar. zero, «so`zga quloq tutib, uning eng go`zaliga (ya’ni najotga eltuvchi haq so`zga) ergashadigan zotlarga xabar bering! ana o`shalar olloh hidoyat qilgan zotlardir! va ana o`shalargina aql egalaridirlar!» deyiladi kalomullohda, 39-sura 18-oyatida. ahli tasavvuf orasida «avval qur’oni karim, sunnatda tasavvuf» degan fikr tasodifiy aytilgan yoki dunyoni ruhoniy ko`rishning natijasigina emas, balki tasavvuf ilmi va amaliyotida ham tasdiqlangan holdir. chunki avvali ilm qur’oni karimdadir, amal payg`ambarning sunnatlarini davom ettirmoq, ixlosning boshi …

3 / 17

aga chiqaruvchi omillardandir. shuningdek, tasavvufda bay’at — mohir tarbiyachi, ulug` ustozga ergashish ehtiyoji tug`iladi. tasavvufda bay’at rasulullohning sunnatlarini mahkam bog`lagan hakim suhbatida bo`lish, uning tavsiya va nasihatlarini qabul qilish va o`z hayotiga tatbiq etishdir. bu haqda "faqrnoma"da aytiladi: "shunday pirga qo`l berki, u shariatda orifi billoh bo`lsa, tariqatda voqifi asror bo`lsa, haqiqatda komilu mukammal bo`lsa, ma’rifatda daryoi ummon bo`lsa... saodat bo`lg`ay". muhammad nurulloh saydo al-jazariyning «tasavvuf sirlari» asarida tasavvuf haqida shunday ta’rif kelgan edi: «insonning ma’naviy olamini isloh etadigan, buzilgan qalblarning muolajasi uchun eng ta’sirli bo`lgan, insonni haqiqatlar atrofiga to`playdigan o`ta foydali va mustaqil ilmdir". demak, tasavvuf poklanish ilmi bo`lsa, uni ikkiga ajratib o`rganish mumkin: maqbul ko`rilgan tazkiya va rad etilgan tazkiya. tasavvuf maqbul ko`rilgan tazkiya (aybdan oqlash, oqlanish) va tasviya (poklash, tarbiyalash)dir ◦ ◦ husayn voiz koshifiyning «futuvvatnomai sultoniy» asarida bunday so`zlar bor: «agar tasavvuf nimadir, deb so`rasalar, aytginki, bu savolga berilgan javoblar bir qancha. birinchidan, tasavvufni taxliya, ya’ni …

4 / 17

g`oni» kabi xizmat qiladi. tasavvuf poklanish ilmi ekan, unda bosh amal qalbni oqlash, ruhni poklash va nafs tarbiyasidir. ◦ hamma gap ichki, botiniy olamni poklashdadir. agar «jism fano shu’lasiga yashiringan» (navoiy) bo`lsa. agar qalbda iloh muhabbati va jazbasi to`lib- toshib tursa, kishi xush xulqi, najib sifatlari bilan fazlu kamolot va kashfu karomat koni bo`lsa, uning kiygan kiyimi qanaqaligi, mol-mulki bor-yo`qligiga qaramay, u alloh nazdida faqirdir va shu bois buyukdir, sevimlidir. tasavvufshunoslik tarixida ayrim g`arb olimlari bilan islom mutasavviflarining qarashlari o`rtasida ziddiyatlar bor. tasavvuf islomdan tashqarida deyuvchilar uni islomga qarshi qo`yish yo`lidan boradilar va mustaqil ta’limot sifatida tushuntirmoqchi bo`ladilar. mumtoz tasavvufshunoslik esa tasavvuf islomning ichida paydo bo`lgan, uning «vatani» qur’oni karimdir, chunki u zohiriy ilm (ilmi qol) emas, balki ilmi holdir deb tushuntiradi. shuning uchun uning bosh omili farz amallarini talab etuvchi shariatning bosh kitobi kalomullohdir. ◦ mutasavvif o`z ibodatiga, ollohga bo`lgan sevgisiga teskari kelmagan dunyodan yuz o`girmaydi. u ibodat payti …

5 / 17

kelish sabablarini tushunish uchun u tug`ilgan jamiyat holatini o`rganish zarur. xulafoi roshidinlardan abu bakr, umardan so`ng usmon davriga kelib, xalifalik tabiati o`zgara boshladi. xalifa usmon vijdon, diyonat (xaya’) ramziga aylangan edi, biroq uning davrida ham ziddiyatlar kuchaydi. usmon va hazrat alining o`ldirilishi vaziyatni keskin o`zgartirdi va hukumat tepasiga umaviy muoviya ibn abu sufyon (661 yil, kuz) keldi. bu davrdan xalifalik diniygina emas, ta’limiy xarakter kasb eta boshladi. ayniqsa, hazrat ali va uning avlodlariga bo`lgan shafqatsiz munosabat (imom hasan, imom husaynning o`ldirilishi va bu voqealarni aks ettirgan jahonotin uvaysiy dostonlarini eslash mumkin) vaziyatni yana ham keskinlashtirdi. ◦ ◦ xalifa usmon davridayoq sahobalar tomonidan hadislar to`plana boshladi. hadislarda ham tasavvufiy mazmun aks etgan edi. qur’oni karimni yozib olishga harakat bo`ldi, kalomullohning ko`fiy yozuvi bilan teriga yozilishi shundan kelib chiqdi. hofizlar (qur’onni qiroat bilan — tajvidga amal qilgan holda o`quvchilar) va qorilar (qur’onni yoddan biluvchilar)ning kamayishi voqealarning tezlashishiga sabab bo`ldi. ikkinchidan, nafaqat xalifa …

Want to read more?

Download all 17 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tasavvuf va islomiy adabiyot"

urganch davlat universiteti filologiya fakulteti o 'zbek tili ta’lim yo 'nalishi 194-guruh talabsi sabirova dilfuzaning tasavvuf va badiiy ijod fanidan tuzgan taqdimoti mavzu: islomning asosi (ruknlari) va tasavvuf yo`llari. islomiy adabiyotdagi munojot janri ◦ reja: 1.qur’oni karim tasavvufning bosh asosi va manbasi. 2.xalifa usmon davrida sahobalar tomonidan hadislarning to`planishi. 3.islomiy adabiyotdagi munojot janri ◦ tasavvuf musulmon sharqi mamlakatlari ijtimoiy va ma’naviy hayotiga chuqur kirib borib, fan, madaniyat va adabiyot rivojiga katta ijobiy ta’sir ko‘rsatdi. xi asrdan boshlab sharqning deyarli barcha nufuzli shoir va yozuvchilari, mutafakkir va olimlari tasavvufdan oziqlanib, uning insonparvarlik va haqsevarlik g‘oyalaridan ruhlanganlar. shuni nazarda tutib, atoqli olim e...

This file contains 17 pages in PDF format (559.4 KB). To download "tasavvuf va islomiy adabiyot", click the Telegram button on the left.

Tags: tasavvuf va islomiy adabiyot PDF 17 pages Free download Telegram