informatika nazariy asoslari

DOCX 51 pages 152.8 KB Free download

51 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 152.8 KB

File type DOCX

Pages 51

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 51

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat universiteti fizika-matematika va it fakulteti amaliy matematika yo‘nalishi 1-bosqich 1m1-guruh talabasi ahmadaliyeva nozaninning “informatika nazariy asoslari” fanidan yozgan mustaqil ta’limi andijon-2025 mundarija kirish 3 i bob. axborot tushunchasi. 5 1.1. axborot miqdori 5 1.2. axborotning miqdori va foydaliligi. 6 1.3. diskret xabarlarni shovqinsiz va shovqinsiz kanal orqali uzatish 8 ii bob. zamonaviy jamiyatda axborotning roli 11 2.1. axborotning ijtimoiy va madaniy hayotdagi o‘rni 11 2.2. axborot texnologiyalari va zamonaviy jamiyat integratsiyasi 13 2.3. axborot – ijtimoiy rivojlanishning strategik resursi sifatida 16 iii bob. axborot miqdorini o‘lchash 19 3.1. xartli usuli 19 3.2. statistik yondashuv 20 3.3. sematik yondashuv 22 3.4. pragmatik yondashuv 24 iv bob. kodlash nazariyasi 27 4.1. shennon usullari – feno va huffman 27 4.2. ma’lumotlarni siqish. lempel-ziv usuli 29 4.3. hamming kodlari 33 v bob. shaxsiy kompyuterning axboriy-mantiqiy asoslari 35 5.1. mantiqiy o’zgaruvchilar va mantiqiy ifodalar 35 …

2 / 51

iyatning asosiy tayanchlaridan biri sifatida shakllanmoqda. aynan shunday sharoitda informatikaning nazariy asoslarini chuqur o‘rganish dolzarb ahamiyat kasb etadi. informatika nazariyasi – bu axborot tushunchasini matematik model sifatida ifodalash, uni uzatish, kodlash, tahlil qilish va samarali boshqarish jarayonlarini o‘rganuvchi muhim fan sohasi hisoblanadi. bu fan orqali talabalar axborotni qanday miqdoriy baholash mumkinligini, turli kodlash tizimlari va ularning afzalliklarini, xatoliklarni aniqlash va tuzatish usullarini, axborotni uzatishning ishonchlilik darajalarini, shuningdek, mantiqiy va arifmetik asoslarda ishlov berish jarayonlarini puxta o‘zlashtiradilar. mazkur mustaqil ish doirasida informatika fanining nazariy jihatlari har tomonlama chuqur yoritib beriladi. birinchi bobda axborot tushunchasi, uning miqdori, foydaliligi, shuningdek, axborotni diskret shaklda shovqinli yoki shovqinsiz kanallar orqali uzatish masalalari tahlil qilinadi. ikkinchi bobda esa zamonaviy jamiyatda axborotning ijtimoiy, madaniy, texnologik va iqtisodiy hayotdagi o‘rni ko‘rib chiqiladi. bu bobda axborot texnologiyalari va jamiyat o‘rtasidagi o‘zaro integratsiya hamda axborotning strategik resurs sifatidagi ahamiyati chuqur yoritiladi. uchinchi bobda axborot miqdorini o‘lchashga oid turli yondashuvlar: xartli …

3 / 51

ar ustida bajariladigan amallar nazariy va amaliy misollar bilan yoritiladi. shunday qilib, ushbu mustaqil ish informatikaning nazariy poydevorini shakllantiruvchi asosiy mavzularni izchil tarzda tahlil qilish orqali talabada chuqur ilmiy tafakkur, mantiqiy yondashuv va texnologik tafovutlarni anglash ko‘nikmalarini rivojlantirishga xizmat qiladi. bu esa nafaqat ta’lim jarayonining sifatini oshiradi, balki zamonaviy raqamli muhitda faoliyat yurituvchi mutaxassis sifatida shakllanishiga ham mustahkam zamin yaratadi. i bob. axborot tushunchasi. 1.1. axborot miqdori axborot tushunchasi informatika fanining asosiy va tayanch kategoriyalaridan biri hisoblanadi. u insonning atrof-muhit haqidagi bilimlarini kengaytiruvchi, noaniqlikni kamaytiruvchi, aniqlik kirituvchi hamda yangi ma’lumotlarga ega bo‘lishiga xizmat qiluvchi xabar va belgilar majmuasidir. axborot insonlar o‘rtasidagi bevosita muloqotdagina emas, balki texnik vositalar, kompyuter tizimlari, sun’iy intellekt tizimlari hamda avtomatlashtirilgan boshqaruv tizimlarida ham markaziy rol o‘ynaydi. axborotning miqdori – bu uning mazmuniy mazmunidan qat’i nazar, uni kodlar orqali ifodalash uchun zarur bo‘lgan minimal belgilar soni orqali aniqlanadigan texnik o‘lchovdir. bu ko‘rsatkich, odatda, axborotni uzatish, saqlash yoki …

4 / 51

irligi sifatida bit (binary digit) tushunchasi qabul qilingan bo‘lib, u ikki holatdan (masalan, "0" yoki "1") birini ifodalovchi eng kichik axborot birligi hisoblanadi. agar tizimda n ta teng ehtimolli xabar mavjud bo‘lsa, umumiy axborot miqdori quyidagi formulaga asosan hisoblanadi: masalan, agar n = 8, ya’ni 8 ta xabar bo‘lsa, axborot miqdori quyidagicha bo‘ladi: bu degani, har bir xabarni uch bitli kod orqali ifodalash mumkin bo‘ladi. axborot miqdorini aniqlashda uning semantik (mazmuniy) qiymatidan ko‘ra, tanlov erkinligi va noaniqlik darajasi muhim ahamiyat kasb etadi. ya’ni, axborot – bu noaniqlikni bartaraf etuvchi vosita sifatida qaraladi. shennon nazariyasiga ko‘ra, aynan noaniqlikni kamaytirish orqali axborot hosil bo‘ladi. zamonaviy axborot texnologiyalarida, xususan sun’iy intellekt, telekommunikatsiya, kriptografiya, axborot xavfsizligi va big data sohalarida axborot miqdorini to‘g‘ri aniqlash va tahlil qilish muhim hisoblanadi. bu jarayonlarda axborot hajmi, uzatish tezligi, resurs sarfi va ishonchliligi bevosita bu ko‘rsatkichlarga bog‘liq bo‘ladi. xulosa qilib aytganda, axborot miqdorini hisoblash nafaqat nazariy jihatdan muhim, …

5 / 51

dagi tenglama bilan ifodalanadi: bu yerda ) — xabarning ehtimolligi, esa bitlarda o‘lchanadi. diskret manba uchun o‘rtacha axborot miqdori — entropiya quyidagicha aniqlanadi: teng ehtimolli m ta xabar bo‘lganda maksimal entropiya quyidagiga teng bo‘ladi: kanal kirishi x va chiqishi y o‘rtasidagi o‘zaro axborot, ya’ni uzatish natijasida noaniqlikning qancha kamaygani quyidagicha ifodalanadi: bu yerda h(x|y) — y ma’lum bo‘lganda x ning shartli entropiyasi. axborotning foydaliligi esa qaror nazariyasida kutilayotgan foyda orqali baholanadi. kontekst c ostida axborotdan keyingi kutilayotgan foyda quyidagicha yoziladi: axborotning qiymati (value of information) esa axborotga ega bo‘lgandan keyin erishiladigan eng yaxshi kutilayotgan natija bilan axborotsiz holatdagi eng yaxshi natijaning farqi sifatida aniqlanadi: amaliy jihatdan foydalilikni xatolik yoki zarar kamayishi orqali ham o‘lchash mumkin. agar l0 — axborotsiz kutilayotgan zarar, l1 — axborotdan keyingi kutilayotgan zarar bo‘lsa, u holda voi = l0 − l1 ≥ 0 bo‘ladi. shunday qilib, miqdoriy o‘lchovlar kodlash va uzatish samaradorligini ko‘rsatsa, foydalilik bahosi qaror …

Want to read more?

Download all 51 pages for free via Telegram.

Download full file

About "informatika nazariy asoslari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi andijon davlat universiteti fizika-matematika va it fakulteti amaliy matematika yo‘nalishi 1-bosqich 1m1-guruh talabasi ahmadaliyeva nozaninning “informatika nazariy asoslari” fanidan yozgan mustaqil ta’limi andijon-2025 mundarija kirish 3 i bob. axborot tushunchasi. 5 1.1. axborot miqdori 5 1.2. axborotning miqdori va foydaliligi. 6 1.3. diskret xabarlarni shovqinsiz va shovqinsiz kanal orqali uzatish 8 ii bob. zamonaviy jamiyatda axborotning roli 11 2.1. axborotning ijtimoiy va madaniy hayotdagi o‘rni 11 2.2. axborot texnologiyalari va zamonaviy jamiyat integratsiyasi 13 2.3. axborot – ijtimoiy rivojlanishning strategik resursi sifatida 16 iii bob. axborot miqdorini o‘lchash 19 3.1. xartli usuli 19 3.2. statistik yonda...

This file contains 51 pages in DOCX format (152.8 KB). To download "informatika nazariy asoslari", click the Telegram button on the left.

Tags: informatika nazariy asoslari DOCX 51 pages Free download Telegram