kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari

PPTX 21 pages 3.4 MB Free download

21 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 3.4 MB

File type PPTX

Pages 21

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 21

kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari reja: kompleks birikmalar tushunchasi koordinatsion bog‘ kompleks birikmalarning izomeriyasi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kompleks birikmalar tushunchasi kompleks birikmalar — bu markaziy atom yoki ion (odatda metall) bilan unga bir yoki bir necha ligandlarning koordinatsion bog‘ orqali bog‘lanishidan hosil bo‘lgan moddalar. ular koordinatsion birikmalar deb ham ataladi. kompleks birikmalar ko‘pincha anorganik va bioorganik kimyoda muhim rol o‘ynaydi. kompleksning tuzilishi kompleks birikma quyidagi qismlardan iborat: markaziy atom yoki ion (kompleks hosil qiluvchi) – ko‘pincha metall ion bo‘ladi (masalan, cu²⁺, fe³⁺, co²⁺). ligandlar – markaziy ion bilan koordinatsion bog‘ hosil qiluvchi atom yoki ionlar guruhi. ligandlar bir, ikki yoki ko‘p bog‘ orqali ulanadi. koordinatsion son (n) – markaziy ion bilan bog‘langan atomlar soni. masalan: [cu(nh3)4]so4[cu(nh₃)₄]so₄[cu(nh3)4]so4 bu yerda cu²⁺ – markaziy ion, nh₃ – ligand, koordinatsion son = 4. 3. ligandlar turlari monodentat – bitta atom orqali bog‘lanadi (masalan, h₂o, nh₃, cl⁻). bidentat – ikkita …

2 / 21

ar (cis- va trans-) optik izomerlar (o‘ng va chap aylantiruvchi shakllar) ionlashuv izomerlari bog‘lanish izomerlari kompleks birikmalarning ahamiyati komplekslar: tibbiyotda – gemoglobin, b₁₂ vitamini, sisplatin kabi dori vositalarida; sanoatda – katalizator sifatida (masalan, [ptcl₆]²⁻); biokimyoda – fermentlar tarkibida (masalan, fe va mg komplekslari); analitik kimyoda – rangli komplekslar yordamida ionlarni aniqlashda ishlatiladi. kompleks hosil qiluvchi sistema rangining o‘zgarishini tekshirish orqali ko‘pincha birikma tarkibini va uning barqaror yoki beqaror ekanligini aniqlash mumkin. komplekslarning infraqizil nur yutishini o‘rganish orqali birikma tarkibidagi atomlararo bog‘lanish xarakterini bilib olish mumkin. koordinatsion birikmalarni olish. koordinatsion birikmalar olishda quyidagi sintez usullar idan foydalaniladi : 1)muvozanatli va 2) genealogik sintezlar. muvozanatlar sintezda asosiy rolni termodinamik munosabatlar bajaradi. bunda «mahsulotlar» energetik manfaat jihatidan dastlabki moddalardan ko‘ra afzalroq bo‘lishi kerak. bunda reaksiyalarning mexanizmi ikkinchi darajali hisoblanadi, ba’zan «mahsulotlarning» tuzilishi dastlabki moddalarning tuzilishidan umuman boshqacha bo‘lishi mumkin. uzoq vaqt olib borilgan tadqiqotlar natijasida xix asrning oxirlariga kelib, barcha kimyoviy birikmalar ikki …

3 / 21

h3 vaqt o‘tishi bilan yuqori tartibdagi birikmalarning soni kyib bordi. keyinchalik, yuqori tartibli birikmalarning nisbatan barqarorlari kompleks (koordinatsion) birikmalar deb ataladi. tasser 1798 yilda birinchi bo‘lib kompleks birikma (cocl3 · 6nh3) ni hosil qildi. kompleks birikmalarni o‘rganish shuni ko‘rsatdiki, kompleks hosil bo‘lish hodisasi ayrim elementlardagina uchramasdan, balki d.i.mendeleyev davriy sistemasining ko‘pchilik elementlariga xos bo‘lgan hodisadir. koordinatsion birikma shunday birikmaki, uning molekulasi yoki ioni markaziy ion yoki atomga ega bo‘lib, buni bir necha ion yoxud molekulalar, ya’ni ligandlar qurshab turadi. hozirgacha koordinatsion birikmalarga aniq ta’rif berilmagan. akademik y.n.kukushkin kompleks birikmalarga quyidagi ta’rifni berdi : «kompleks birikma deganda kristall holatda bo‘lmasin, eritmada bo‘lmasin, tarkibida ligandlar bilan qurshalgan markaziy atomi mavjud birikmalarni tushunmoq kerak». ligand markaziy atom atrofida bitta yoki bir necha o‘rin egallashi mumkin. masalan : cl‾, br‾, i‾, co, h2o, nh3 kabi ligandlarning har biri bittadan o‘rin oladi. ular m o n o d ye n t a t l i …

4 / 21

atalizator ishlatishga, reaksiya mahsulotini saqlab qolish sharoitini tanlashga e’tibor beriladi. ikkala usulda ham mahsulotni tozalash, uni ajratib olish, kimyoviy analiz qilish kabi ishlarni to‘liq bajarish talab qilinadi. sintez ishining barcha bosqichlarini taftish etib borishda fizik – kimyoviy izlanish usullari, qisqa to‘lqinli spektroskopiya, yadro magnit rezonans (yamr) usullari katta yordam beradi. muvozanatli sintezda gibbs energiyasining o‘zgarishi manfiy qiymatga ega bo‘lishi kerak. bu yerda : km ― reaksiyaning muvozanat doimiysi, n1 ― stexiometrik koeffitsentlar ; ci ― i moddaning konsentratsiyasi. le shatelye qoidasiga muvofiq, temperatura ko‘tarilganda endotermik reaksiya mahsulotlarining unumi ortadi ; bosim oshirilganda hajm kamayadigan tomonga yo‘nalgan reaksiya mahsulotlari unumi ortadi ; dastlabki moddalar konsentratsiyasi oshirilganda koordinatsion birikmalarning hosil bo‘lishi kuchayadi. yana shuni aytib o‘tishimiz kerakki, bunday koordinatsion birikmalar hosil qilishda berilgan moddalarning bir – birida eruvchanligini tekshirish natijalaridan va moddalar sistemasining holat diagrammasidan keng foydalaniladi. bunday diagrammalarga asoslanib, koordinatsion birikmaning hosil bo‘lishidagi konsentratsiyalar sohasi aniqlanadi. masalan, zncl2 ― glitsin (nh2ch2 …

5 / 21

anadi. bu tuzlarning suvdagi eritmalarida [cu(h2o)4]2+, [ni (h2o)6]2+ va [co(h2o)6]2+ tarkibli kompleks ionlar mavjud. 2.al3+, cr3+, sn2+, zn2+, pb2+ va co2+ ionlarining tuzlari eritmasiga alohida – alohida probirkalarda ozginadan naoh eritmasi qo‘shilganda eritmada metallarning gidroksidlari cho‘kmaga tushadi. probirkalarga mo‘l miqdorda naoh eritmasi quyib cho‘kmalarni eritiladi, natijada har bir eritmada [al(oh)6]3-,[cr(oh)6]3-, [sn(oh)4]2-, [zn(oh)4]2-, [pb(oh)4]2-, [co(oh)4]2- tarkibli gidrokso koordinatsion birikmalarning ionlari hosil bo‘ladi. 3.cu2+, zn2+ va ni2+ tuzlari eritmasiga konsentrlangan ammiak eritmasidan qo‘shiladi. hosil bo‘lgan metall gidroksidlar mo‘l miqdordagi ammiak eritmasida eritiladi. natijada [cu(nh3)4] (oh)2, [zn (nh3)6] (oh)2, [ni(nh3)6] (oh)2 tarkibli birikmalar hosil bo‘ladi. 4.ikki idishdagi zn2+ va cd2+ tuzlarining eritmalariga na2so3 ning konsntrlangan eritmasidan bir necha tomchi solib znso3 va cdso3 larning cho‘kmalarini hosil qilinadi. so‘ngra ikkala probirkaga mo‘l miqdorda na2so3 eritmasini qo‘shsak, [zn (so3)2]2- va [cd(so3)2]2- tarkibli koordinatsion birikmalarning ionlari hosil bo‘ladi. odatda koordinatsion birikma hosil bo‘lishini eritma rangi yoki moddalar eruvchanligining o‘zgarishi orqali kuzatish mumkin. verner nazariyasi. 1893 yilda …

Want to read more?

Download all 21 pages for free via Telegram.

Download full file

About "kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari"

kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari reja: kompleks birikmalar tushunchasi koordinatsion bog‘ kompleks birikmalarning izomeriyasi xulosa foydalanilgan adabiyotlar kompleks birikmalar tushunchasi kompleks birikmalar — bu markaziy atom yoki ion (odatda metall) bilan unga bir yoki bir necha ligandlarning koordinatsion bog‘ orqali bog‘lanishidan hosil bo‘lgan moddalar. ular koordinatsion birikmalar deb ham ataladi. kompleks birikmalar ko‘pincha anorganik va bioorganik kimyoda muhim rol o‘ynaydi. kompleksning tuzilishi kompleks birikma quyidagi qismlardan iborat: markaziy atom yoki ion (kompleks hosil qiluvchi) – ko‘pincha metall ion bo‘ladi (masalan, cu²⁺, fe³⁺, co²⁺). ligandlar – markaziy ion bilan koordinatsion bog‘ hosil q...

This file contains 21 pages in PPTX format (3.4 MB). To download "kompleks birikmalar kimyosining asosiy tushunchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: kompleks birikmalar kimyosining… PPTX 21 pages Free download Telegram