ekonometrik modellarning funktsional shakli

PDF 6 pages 412.9 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 412.9 KB

File type PDF

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

12-mavzu. ekonometrik modellarning funktsional shakli reja: 1. chiziqsiz regressiya modellari funktsional shakllari turlari 2. omillarga nisbatan chiziqsiz regressiyalarni baholash uslubiyoti; 3. baholanuvchi parametrlar bo'yicha chiziqsiz regressiyalar turlari. tayanch iboralar: fillips egri chizig’i, engel egri chizig’i, omillarga nisbatan chiziqsiz regressiya, baholanuvchi parametrlar bo’yicha chiziqsiz regressiya, chiziqsiz regressiya uchun korrelyatsiya indeksi. 1. chiziqsiz regressiya modellari agar iqtisodiy jarayonlar orasida chiziqsiz munosabatlar mavjud bo’lsa, u holda ular mos ravishda chiziqsiz funksiyalar orqali ifodalanadi. masalan; teng tomonli giperbola 𝑦 = 𝑎 + 𝑏 𝑥 + 𝜀 ikkinchi tartibli parabola 𝑦 = 𝑎 + 𝑏𝑥 + 𝑐𝑥2 + 𝜀 va boshqalar. chiziqsiz regressiya ikki sinfga bo'linadi: 1. tenglamaga kiritllgan o'zgaruvchilarga nisbatan chiziqsiz, lekin baholonuvchi parametrlar bo'yicha chiziqli regressiyalar; 2. baholanuvchi parametrlar bo'yicha chiziqsiz regressiya. kiritilgan o'zgaruvchilarga nisbattan chiziqsiz regressiyaga quyidagi funksiyalar misol bo’la oladi: - turli darajali polinomlar 𝑦 = 𝑎 + 𝑏𝑥 + 𝑐𝑥2 + 𝜀 𝑦 = 𝑎 + 𝑏𝑥 + 𝑐𝑥2 + …

2 / 6

a modellarini olish mumkin. misol uchun 𝑦 = 𝑎0 + 𝑎1𝑥 + 𝑎2𝑥 2 +⋯+ 𝑎𝑘𝑥 𝑘 + 𝜀 k-tartibli polinomda 𝑦 = 𝑎0 + 𝑎1𝑥1 + 𝑎2𝑥2 +…+ 𝑎𝑘𝑥𝑘 + 𝜀 ko'p omilli chiziqli regressiya modelini hosil qilamiz. ushbu tenglamalaraing parametrlami ekku bilan hech qanday qiyinchiliksiz aniqlash murnkin. tajribalar shuni ko'rsatadiki chiziqsiz regressiyalar ichida ko'proq ikkinchi tartibli parabola, ayrim hollarda uchirichi tartibli parabola ishlatiladi. yuqori tartibli polinomlarni qo'llashdagi chegaralanishlar o’rganiyotgan to'plamning bir jinsliligi bilan bog’iq, polinom darajasi qancha yuqori bo'lsa egri chiziqdagi sinishlar shuncha ko'p bo'ladi va mos ravishda natijaviy belgi to'plami ham bir jinsli bo'lmaydi. undan tashqari ma’lumotlarni to'plashda va hisoblashlarda noaniqliklar keltirib chiqaradi. ikkinchi tartibli parabolani omil belgi qiymatlarining ma'lum bir oraliqda qaralayotgan o'zgaruvchining bog'lanish xususiyatini o’rganishiga: ya'ni to'g'ri bog'lanishni teskari bog’anishga, teskari bog’lanishni to'g'ri bog'lanishga olib keladigan holatlarda qo'llash maqsadga muvofiq. bunday holatlarda omil belgining natijaviy belgini ekstrial (maksimal yoki minimal) qiymatga erishtiruvchi qiymati aniqlanadi. buning …

3 / 6

gianish yo'nalishini (kamayishni o'sishga) o'zgartiruvchi eng kichik qiymatni topish imkonini beradi. faraz qilaylik ishlab chiqarish harajatlarini ishlab chiqarilgan maxsulot hajmiga bog'liqligi quyidagi tenglama bilari tavsiflansin: 𝑦𝑥 = 1200 − 60𝑥 + 2𝑥 2 bu holatda eng kam harajatga 𝑥 = 15 maxsulot birligi ishlab chiqarilganda erishiladi: −60 + 2 ∙ 2𝑥 = 0 ikkinchi tartibli parabola egri chizig'i simmetrik bo’lganligi sababli u aniq tadqiqotlarda har doim ham qo’lanilavermaydi. tadqiqotchi ko'pincha parabolaning to'liq shakli bilan emas balki, uning ayrim segmentidan foydalanib ish yuritadi. parabolik bog'lanishning parametrlari har doim ham mantiqqa ega bo’lavermaydi, shuning uchun bog'lanish grafigi ikkinchi tartibli parabolani aniq ifodalamasa, u boshqa chiziqsiz funktsiyaga almashtiriladi, masalan darajali funktsiyaga. ikkinchi tartibli parabola ko'proq qishloq xo'jaligida xosildorlikni berilgan o'g'itlar miqdoriga bog'qligini tavsiflash uchun qo'llaniiadi. bog'lanishning bu shakli quyidagicha asoslanadi, o'simlikka berilayotgan o'g'itning miqdori ortishi bilan hosildorlik, faqat berilayotgan o'g'itning miqdori optimal dozasiga etgunga qadar oshib boradi, deyiladi. dozaning keyingi ortishi o'sirniik uchun …

4 / 6

ishidagi teng tomonli giperboladagi 𝑏 𝑥 ni z bilan almashtirib 𝑦 = 𝑎 + 𝑏𝑧 + 𝜀 chiziqli regressiya tenglamasini olamiz. uning parametrlarini ekku bilan aniqlash mumkin. ushbu funktsiya uchun normal tenglamalar sistemasi quyidagidan iborat: { ∑𝑦 = 𝑛𝑎 + 𝑏∑ 1 𝑥 ∑ 𝑦 𝑥 = 𝑎∑ 1 𝑥 + 𝑏∑ 1 𝑥2 𝑏 > 0 bo’lganda teskari bog’lanish bo’lib, 𝑥 → ∞ bo’lganda u a parameter bilan baholanadigan o'zinig eng kichik qiymatiga erishadi. 𝑦 = 0,00679 + 0,1842 ∙ 1 𝑥 funktsiyasi bilan ifodalanuvchi fillips egri chizig'ida a parametrning qiymati 0,00679ga teng, bu ishsizlik darajasining o'sishi bilan ish haqining qo’shimcha o'sishi sur'ati nolga intilishini ko'rsatadi. 𝑏 < 0 bo’lib x cheksizga intilganda (𝑥 → ∞) yuqori asimptotaga ega bo’lgan sekin o'suvchi, ya'ni 𝑦𝑥 = 𝑎 − 𝑏 𝑥 tenglamada a parametr baho beradigan y ning maksimumga erishuvchi, funktsiyaga ega bo’lamiz. misol sifatida umumiy harajatlar (yoki daromadlar) bilan uzoq …

5 / 6

nishidagi tenglamani olamiz. ushbu funktsiya avvalgi funktsiya kabi parametrlar bo’yicha chiziqli, asosiy x o'zgaruvchi bo'yicha esa chiziqli emas. a va b parametrlarrii ekku yordamida aniqlash mumkin. bunda normal tenglamalar sistemasi quyidagicha bo’ladi: { ∑𝑦 = 𝑛𝑎 + 𝑏∑ln𝑥 ∑𝑦𝑥 = 𝑎∑ln𝑥 + 𝑏∑ln𝑥2 4. chiziqsiz regressiya uchun korrelyatsiya chiziqsiz regressiya tenglamasi chiziqli boglanishi kabi bo’g’lanish zichligi ko’rsatkichi bilan to’ldiriladi. ushbu holatda bu korrelyatsiya koeffitsientidir: 𝜌𝑥𝑦 = √1 − 𝜎𝑞𝑜𝑙 2 𝜎𝑦 2 bu erda 𝜎𝑦 2 = 1 𝑛 ∑(𝑦 − �̅�)2 - y natijaviy belgining umumiy dispertsiyasi; 𝜎𝑞𝑜𝑙 2 = 1 𝑛 ∑(𝑦 − �̂�)2 – qoldiq dispersiya. korrelyatsiya koeffitsientini quyidagi ko’rinishda ham yozish mumkin: 𝜌 = √1 − ∑(𝑦 − �̂�)2 ∑(𝑦 − �̅�)2 ushbu ko'rsatkichmng qiymati 0 va 1 oralig'ida yotadi, ya'ni 0 < 𝜌 < 1 ko'rsatkich qanchalik 1 ga yaqin bo'lsa o'rganilayotgan belgilar orasidagi bog’lanish shunchalik zich bo'ladi va tuzilgan regressiya tengiamasi shunchalik haqiqatga yaqin …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekonometrik modellarning funktsional shakli"

12-mavzu. ekonometrik modellarning funktsional shakli reja: 1. chiziqsiz regressiya modellari funktsional shakllari turlari 2. omillarga nisbatan chiziqsiz regressiyalarni baholash uslubiyoti; 3. baholanuvchi parametrlar bo'yicha chiziqsiz regressiyalar turlari. tayanch iboralar: fillips egri chizig’i, engel egri chizig’i, omillarga nisbatan chiziqsiz regressiya, baholanuvchi parametrlar bo’yicha chiziqsiz regressiya, chiziqsiz regressiya uchun korrelyatsiya indeksi. 1. chiziqsiz regressiya modellari agar iqtisodiy jarayonlar orasida chiziqsiz munosabatlar mavjud bo’lsa, u holda ular mos ravishda chiziqsiz funksiyalar orqali ifodalanadi. masalan; teng tomonli giperbola 𝑦 = 𝑎 + 𝑏 𝑥 + 𝜀 ikkinchi tartibli parabola 𝑦 = 𝑎 + 𝑏𝑥 + 𝑐𝑥2 + 𝜀 va boshqalar. chiziqsiz regressiya ikki sinfga bo'linadi: ...

This file contains 6 pages in PDF format (412.9 KB). To download "ekonometrik modellarning funktsional shakli", click the Telegram button on the left.

Tags: ekonometrik modellarning funkts… PDF 6 pages Free download Telegram