miya va psixika

DOCX 18 pages 721.0 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 721.0 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

mustaqil ishi o'qituvchi: rasulova feruza o'quvchi: ergashaliyeva sarvara mavzu: miya va psixika reja: 1. psixika miyaning maxsuli sifatida 2. neyron haqida tushuncha 3. markaziy nerv tizimi 4. pereferik nerv tizimi 5. vegetativ nerv tizimi 6. bosh miya yarim sharlarining assimetriyasi psixikaning reflektor tabiati, xususiyati to`g`risida mulohaza yuritilganda rus olimi i. m.sechenov va uning shogirdlari tomoni-danto`plangan materiallar tasavvur etiladi. i.m.sechenovning«bosh miya reflekslari» nomli asarida qat`iy ravishda fikr bildirishi-cha, «ong va ongsiz hayotning barcha harakatlari ro`y berish usuliga ko`ra reflekslardan iboratdir». psixik hodisa sifatida ongning harakati tanasiz ruhning xususiyatiga emas, balki tadqiqotchining mulohazasiga qaraganda, ro`y berish, vujudga kelish usuliga, tuzilishiga binoan refleksga o`xshash xislatga ega bo`lgan jarayondir. shun-dan kelib chiqqan holda fikr yanada rivojlantirilsa, psixik (ru-hiy) hodisa insonning shaxsiy goyalarini, hissiy kechinmalarini, sezgi va idrok jarayonlarini o`zi kuzatish jarayonida aks etuvchi vo-qelikdangina iborat emas. balki u refleks singari tashqi qo`zg`atuv-chilarningta`sirini va unga javoban bildiriladigan harakat reak-siyasini ham o`zida mujassamlashtiradi. ma`lumki, i.m. sechenov-gacha …

2 / 18

ga keluvchi va uning mahsuli bo`lishi bilan birga ham vujudga kelmagan, lekin ta`sir o`tkazish ehtimoli mavjud kutilmadan boxabar qiluvchi omil funksiyasini ham bajara-di, ya`ni ilgarilab ketuvchi bashorat vazifasini ijro etadi. bunday dadil ilmiy mushohadalar psixik jarayonlar umuman qanday rol o`ynashi mumkinligi, ularning o`rni to`g`risida tasavvurga ega bo`lish uchun moddiy negizni vujudga keltiradi. psixik jarayonlar orga-nizmda signal va boshqaruv (regulyativ) funksiyasini ijro etib, o`zgaruvchan shart-sharoitlarga harakatni moslashtiradi, shuningdek, maz-kur daqiqada yuqori samaraga erishishni ta`minlaydi. psixik ja-rayon miyaning bo`lmalari (tarkibiy qismlari) funksiyasi tariqasi-da tashqi olam (borliq) to`g`risidagi axborotning qabul qilinishi, saqlanishi, qayta ishlanishini o`zida mujassamlashtiruvchi javob faoliyatining idora qiluvchisi hisoblanadi. shuning uchun odamlarning bilimlari borliqto`g`risidagi tasavvurlari, shaxsning shaxsiy tajribalarining yig`indisi (majmuasi) reflektor harakat tarkibiga kiradi. shunday qilib, psixikhodisalardeganda miyaningtashqi (qurshab turgan olam) va ichki (fiziologik tizimdagi organizmning holati) ta`sirlarga javobini tushunmoq kerak. boshqacha so`z bilan aytganda, psixik hodisalar: birinchidan, bu faoliyatning favqulod-data`sir etayotgan (sezgirlar, idrok), ikkinchidan, o`tmish tajribada (xotira) aks etgan qo`zg`atuvchiga …

3 / 18

psixik jihatdan boshqarilishi ta`li-motini xaspo`shlab berdi. bu ilg`or g`oya, muhim ta`limot, nazariya rus olimi i.p.pavlov (1849—1936) tomonidan eksperimental tasdiq-landi va xususiy holatlarda keng ko`lamda yaqqollashtirildi. i.p. pavlov ham odamlarning, ham hayvonlarning tashqi muhit bilan o`zaro harakati miya bilan boshqarilishi qonuniyatini ochgan edi. uning mazkur qonuniyatlarga taalluqli qarashlari yig`indisi bi-rinchi va ikkinchi signallar tizimi to`g`risidagi ta`limot tariqasi-da fan olamida arzigulik mavqe egalladi. tevarak-atrof muhitidagi narsa va hodisalarning ko`rinishi, eshitilishi, hid tarqatishi, tovlanishi, yengil yoki og`irligi, qattiq yoki yumshoqligi kabilar hayvonlar uchun shartsiz qo`zgatuvchi signal bo`lib xizmat qiladi, keyinchalik ular shartli refleksga aylanishi mumkin. hayvonlar o`z xatti-harakatlarida, i.p. pavlovta`biri bilan aytganda, birinchi signal sistemasining signallari («birinchi signallar»)ga rioya etadilar. binobarin, ularning psixik faoliyati birinchi signallar sistemasi bosqichida amalga oshadi va unga uz-luksiz ravishda amal qiladi. inson faoliyati va xulq-atvori uchun ham birinchi signal sistemasining signallari (yaqqol, tasavvurlar, timsollar, obrazlar) ularni boshqarishi, yo`naltirishi, harakatlan-tirishi faollashtirishda muhim ahamiyat kasb etadi. masalan, yo`l (ko`cha) qoidalari, …

4 / 18

uz etilgan, kabul qilingan, eshitilgan, o`qilgan tu-shunchalar va so`zlardan («ikkinchi signallari»dan) tashkil topadi. odatda, birinchi signallar sistemasiningsignallari timsoliy sig-nallar, o`z navbatida so`zlar bilan almashtiriladi, uzatiladi. so`z birinchi signallar sistemasi signallari o`rnini bosishi, umumlash-tirishi va ular vujudga keltiradigan jamiki xatti-harakatlarni amalga oshirishi mumkin. signalning kuzatuvchilari bilan ularning miyada so`zlarning mazmuni, mohiyati, ma`nosi tarzida mujassamla-shuvini o`zaro tafovutlash maqsadga muvofiq. mabodo, so`zning ma`-nosi shaxsga tanish bo`lsa, u holda uning xulq-atvorini boshqara ola-di, tabiiy yoki ijtimoiy muhitga moslashuvini ta`minlashga yordam ko`rsatadi. agarda so`zning ma`nosi notanish bo`lsa, u odamga faqat birinchi signallar sistemasining signallari tarzida ta`sir o`tka-zadi yoinki shaxs uchun mutlaqo qiymatsiz, ahamiyatsiz narsaga ayla-nib qoladi. yuqoridagi mulohazalardan kelib chiqqan holda psixika obyektiv borliqning subyektiv obrazining voqelik tarzida miyada aks etishi deb baholash mumkin. psixikani aks ettirish imkoniyatini to`g`ri, oqilonatalqin qilish uchun bilish nazariyasi, bilish manbalari, shakllari, uslublari, haqiqatni o`lchash mezonlari, vositalari, yo`llari kabilarga ilmiy yondashish lozim. psixikani o`rganishda obyekt bilan subyektning ham-korlikdagi xatti-harakatini hisobga …

5 / 18

ettiri-luvchi narsa va hodisalarning in`ikos jarayoniga aylanish mexanizm-larini, subyektning o`z faoliyatini rejalashtirishni, nazorat qilish-ni, boshqarishni tadqiqot etadi. psixika faollik xususiyatiga ega bo`lib, u mayllarda, maqbul yechim-ni qidirishda, xatti-harakat variantlari ehtimolligini xayoldan o`tkazishda, undashda, turtkilarda o`z ifodasini topadi. xuddi shu bois psixik aks ettirish (in`ikos) sust narsa emas, balki u harakat, xatti-harakat, ta`sir, o`zaro ta`sir kabilarni tanlash, qiyoslash, izlash, ajratish bilan bevosita aloqador shaxs faoliyatining muhim jabhasi sanaladi. hozirgi zamon psixologiyasida faoliyat, jarayon va xulq-atvor-ning faol boshqarilishi teskari aloqa apparatining ishlashini taqozo etadi (p.k.anoxin, a.n.bernshteyn va boshqalar). teskari aloqa tushunchasi kibernetika, fiziologiya, psixologiya fanlarida keng ko`lamda qo`llanilib kelinmokda. teskari aloqa psixologiya bilan fiziologiya fanlarida har bir javob harakati hal qilinayotgan va-zifa (muammo) miyada baholanilishi tushuniladi. p.k.anoxin nuq-tai nazaricha, organizmda muayyan sikl bilan ish bajaruvchi yaxlit sistema mavjud. mazkur sistemada markazdan javob harakatiga buy-ruqberilishining birorta ham lahzasi teskari yo`nalishda (perife-riyadan markazga qarab) harakatning natijasi haqida zudlik bilan axborog (teskari aloqa) yuborilmaguncha tugallanmaydi. …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "miya va psixika"

mustaqil ishi o'qituvchi: rasulova feruza o'quvchi: ergashaliyeva sarvara mavzu: miya va psixika reja: 1. psixika miyaning maxsuli sifatida 2. neyron haqida tushuncha 3. markaziy nerv tizimi 4. pereferik nerv tizimi 5. vegetativ nerv tizimi 6. bosh miya yarim sharlarining assimetriyasi psixikaning reflektor tabiati, xususiyati to`g`risida mulohaza yuritilganda rus olimi i. m.sechenov va uning shogirdlari tomoni-danto`plangan materiallar tasavvur etiladi. i.m.sechenovning«bosh miya reflekslari» nomli asarida qat`iy ravishda fikr bildirishi-cha, «ong va ongsiz hayotning barcha harakatlari ro`y berish usuliga ko`ra reflekslardan iboratdir». psixik hodisa sifatida ongning harakati tanasiz ruhning xususiyatiga emas, balki tadqiqotchining mulohazasiga qaraganda, ro`y berish, vujudga kelish usuli...

This file contains 18 pages in DOCX format (721.0 KB). To download "miya va psixika", click the Telegram button on the left.

Tags: miya va psixika DOCX 18 pages Free download Telegram