sanoq sistemalari bilan ishlash

DOCX 15 pages 190.3 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 190.3 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: sanoq sistemalari bilan ishlash. kompyuterlarda axborotlarni tasvirlanishi har qanday axborotni katta bo’lmagan oddiy qismilarga bo’laklarga bo’lish mumkin. masalan, matn harflardan va belgilardan, son raqamlar ketma-ketligidan iborat bo’ladi. harf-bu matnli axborotlarning, raqam esa – sonlarning elementlar bo’ligidir. axborot kodlangan deyiladi, agar uning ixtiyoriy bo’ligi sonlar ko’rinishida ifodalangan bo’lsa. bunday sonlar kodlar deb yuritiladi. matnning har bir harfini kodlarga almatirish orqali kodlash mumkin bo’ladi. kompyuter faqat kodlangan axborotlarni qayta ishlaydi. axborotlar bilan ishlanganda uning kompyuter xotirada egallangan hajmini bilish kerak bo’ladi. buning uchun o’lchov birliklaridan foydalaniladi. axborotlarning eng kichik o’lchov birligi bit hisoblanadi. bir bit axborot- bu ikkilik raqam 0 yoki 1 dan iborat bo’ladi. bit - axborotlarning eng kichik o’lchov birligidir. shuning uchun kompyuterda axborotlarni elementar qismlarini qayta ishlash uchun kattaroq o’lchov birligi – bayt ishlatiladi. bir bayt bu sakkiz razryadli kod orqalibo’lib, u yordamida qanday kattalikdagi butun sonni yozish mumkin degan savol hosil bo’lishi mumkin. bu son 8 bitning …

2 / 15

er xotirasininig elementar yacheykasi hamdir. kompyuterlar xotirasi ana shunday yacheykalar ketma-ketligidan tuzilgan. har bir yacheyka, ya’ni bayt o’zining adresiga ega. adres bu yacheyka nomeridan va unda saqlanayotgan ikkilik koddan iborat bo’ladi. prosessor axborotlarni qayta ishlayotganda xotiradan kerakli yacheykani nomer bo’yicha topadi, unda saqlanayotgan axborotni o’qiydi, kerakli amallarni bajaradi va hosil bo’lgan natijasi boshqa yacheykaga saqlaydi. kompyuter xotirasining hajmi baytlarda o’lchanadi, lekin buning uchun ko’p hollarda boshqa o’lchov birliklari ham ishlatiladi: kilobayt (kbayt) va megabayt (mbayt). 1 k bayt= 210 bayt-1024 bayt 1mbayt-210 kbayt=1024 kbayt odatda yaxshi kompyuterlarning tezkor xotirasining hajmi 1 gbayt yoki 2 gbaytni tashkil qiladi. shu o’rinda yaxshi kompyuter uchun bu ko’pmi yoki ozmi degan savol tug’ilishi tabiiy. bitta sahifaga taxminan 50 ta satr joylashadi. shuning uchun bitta sahifa taxminan 6050=300 belgidan iborat yoki 3 kbayt axborotdan iborat bo’ladi. demak kompyuterning tezkor xotirasiga 1048576:3=349525 varaqdan iborat matnni sig’dirish mumkin ekan. quvvati yuqori kompyuterlarning tezkor xotirasi bir necha gbaytgacha …

3 / 15

ta ishlashi mumkin degan savol hosil bo’lishi tabiiy. bizga ma’lumki, butun sonlar musbat va manfiy bo’lishi mumkin. shuning uchun son shiorasini qanday kodlash mumkin? buning uchun 32 bitdan bittasi, ya’ni chap tomondagi bit ishlatiladi. agar u 0 ga teng bo’lsa, demak on ishorasi musbat, agar u 1 ga teng bo’lsa, u holda son manfiy bo’ladi. quyida butun sonlarni saqlash sxemasi keltirilgan. 2 bayt=16 bit 1 bit son ishorasi uchun 15 bit sonning absolyut qiymat uchun agar sxema bo’yicha 15 bitning hammasi 1ga teng 7 bo’lsa, u holda butun son eng katta absalyut qiymatiga ega bo’ladi: (111 1111 1111 11112+1)-1=1000 0000 0000 00002-=215-1=32767 agarda 16-razryadli kompyuterlar qayta ishlashi mumkin bo’lgan eng katta butun son 32767 ga teng. agar katta miqdordagi butun sonlarni qayta ishlash kerak bo’lsa, u holda ularni saqlash uchun 2 baytdan ziyod xotira lozim bo’ladi. prosessor bitta buyruq bilan bunday axborotni qayta ishlay olmaydi. shuning uchun 32767 dan katta …

4 / 15

ter hisoblash jarayonida mantissadagi ortiqcha raqamlarni tashlab yuboradi. shuning uchun haqiqiy sonlar bilan bajariladigan barcha hisoblashlar har doim taqriban hisoblanadi. ehm lari bu elektron raqamli qurilma. elektron qurilma, shuning uchunki – har qanday axborot ehmda elektr signallar yordamida qayta ishla-nadi. raqamli qurilma shuning uchunki, har qanday axborot sonlar yordamida tasvirlanadi. sonlarni yozish uchun qandaydir sanoq sistemalaridan foydalanish kerak bo’ladi. sanoq sistemalari. sanoq sistemasilari deganda sonlarni yozish va tanlash qoidalarining majmuasi tushuniladi. sonoq sistemalari ikki turga bo’linadi: pozision va pozision bo’lmagan.pozision bo’lmagan sanoq sistemada son yozuvida ishlatiladigan raqam yozuvda egallagan joyidan qat’iy nazar bir xil qiymatni bildiradi. rim sanoq sistemasi bunga misol bo’ladi: i-bir, v-besh, x-o’n, l-ellik, s-yuz, d-besh yuz, m-ming bildiradi. masalan 267 quyidagicha yoziladi: cclxvii pazision sistemada sonni ifodalash uchun ma’lum miqdordagi raqamlar ishlatiladi. bu raqamlar sistemaning elementlarini, ularning soni esa sistemaning asosini tashkil qiladi. har bir raqam ma’lum bir son qiymatini beradi. pozision sistemada sistema elementlarining ketma ketligi …

5 / 15

o’lchash uchun ishlatiladi. masalan. 1 soat 60 minut, 1 minut 60 sekund. yil hisoblarini hisoblashda 12 lik sanoq sistemasidan foydalanamiz. bir yilda 12 oy. angliyada kun vaqtini yozish ish sistemasi olib boriladi. yarim kungacha 12 soat va yarim kundan keyin 12 soat. ehmda sonlarni yozish uchun ikkilik sanoq sistemasi ishlatiladi. bu sistemada bor yo’g’i ikkita: 0 va 1 raqamlari bo’lib, uning asosi 2 ga teng. kompyuterda elektr signallarini 0-signal yo’q va 1- signal bor ko’rinishida ifodalash mumkin bo’lganligi uchun, ikkilik sanoq sistemasi ishlatiladi. har qanday son raqamlar ketma-ketligi ko’rinishida yoziladi: 1. o’nli sistemada 198510, 137,8510 1. ikkili sistemada 10012, 11001,012 1. sakkizli sistemada 65348, 234, 058 bu yerda sonlarning indeksi uning asosini bildiradi. sonlarni yozishda har raqamning qiymati uning turgan o’rniga bog’liq bo’ladi. sonda raqam uchun joy razryad, sondagi raqamlar soni esa sonning razryadi deb ataladi. kompyuterda sonlar ikkilik, sakkizlik, o’n oltilik sistemalarda ham ifodalanishi mumkin. ikkilik sanoq sistemasi. ikkilik …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sanoq sistemalari bilan ishlash"

mavzu: sanoq sistemalari bilan ishlash. kompyuterlarda axborotlarni tasvirlanishi har qanday axborotni katta bo’lmagan oddiy qismilarga bo’laklarga bo’lish mumkin. masalan, matn harflardan va belgilardan, son raqamlar ketma-ketligidan iborat bo’ladi. harf-bu matnli axborotlarning, raqam esa – sonlarning elementlar bo’ligidir. axborot kodlangan deyiladi, agar uning ixtiyoriy bo’ligi sonlar ko’rinishida ifodalangan bo’lsa. bunday sonlar kodlar deb yuritiladi. matnning har bir harfini kodlarga almatirish orqali kodlash mumkin bo’ladi. kompyuter faqat kodlangan axborotlarni qayta ishlaydi. axborotlar bilan ishlanganda uning kompyuter xotirada egallangan hajmini bilish kerak bo’ladi. buning uchun o’lchov birliklaridan foydalaniladi. axborotlarning eng kichik o’lchov birligi bit hisoblanadi. bir...

This file contains 15 pages in DOCX format (190.3 KB). To download "sanoq sistemalari bilan ishlash", click the Telegram button on the left.

Tags: sanoq sistemalari bilan ishlash DOCX 15 pages Free download Telegram