yorug'lik to’lqini uzunligini difraktsion panjara yordamida aniqlash

DOCX 8 pages 92.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 92.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

mavzu: yorug`lik to’lqini uzunligini difraktsion panjara yordamida aniqlash kerakli asbob va materiallar: 1) difraktsion panjara; 2) yorug`lik to`lqinining uzunligini aniqlashda ishlatiladigan mahsus asbob; 3) yorug`lik manbai; 4) masshtabli chizg`ich. ishning maqsadi: shishadan tayyorlangan difraktsion panjara yordamida yorug`lik to`lqini uzunligini aniqlash. nazariy qism yorug`likning difraktsiyasi deb, yorug`lik to`lqinlarining juda ingichka to`siqni aylanib o`tishida, noshaffof ekrandagi kichkina doiraviy teshikdan yoki tirqishdan o`tishida to`g`ri chiziqli tarqalishdan og`ishiga aytiladi. difraktsiya hodisasida yorug`lik to`lqinlari geometrik soya sohasiga kirib boradi. ma’lumki, bir jinsli muhitda yorug`lik to`g`ri chiziq bo`ylab tarqaladi. bunga amalda yorug`lik dastasining qorong`i xonada juda kichik tirqishdan o`tishini kuzatib ishonch hosil qilish mumkin. agar ingichka yorug`lik dastasining yo`liga o`lchami tushayotgan yorug`lik to`lqini uzunligi bilan taqqoslanarli to`siq qo`yilsa, yorug`lik dastasi shu to`siqni aylanib o`tadi, ya’ni difraktsiyalanadi. yoki ingichka yorug`lik dastasi noshaffof ekrandagi doiraviy teshikdan o`tib boshqa ekranga tushayotgan bo`lsin. agar doiraviy teshikning o`lchami tushayotgan yorug`lik to`lqinining uzunligi bilan taqqoslanarli bo`lsa, ekranda nurlarning geometrik soya sohasiga ham …

2 / 8

o nuqtalarda yoritilganlikning maksimumlari yoki minimumlari hosil bo`ladi. boshqacha aytganda, ikkilamchi manbalardan chiqayotgan nurlarning interferentsiyalanishi sababli kontsentrik halqalardan iborat difraktsiya manzarasi vujudga keladi. amaliy optikada chekkalari parallel bo`lgan tirqishdagi difraktsiya ko`p uchraydi. shuning uchun dastlab bir tor tirqishdan parallel nurlarda bo`ladigan difraktsiyani qaraylik. agar burchakda difraktsiyalangan bu nurlarni linza yordamida bir chiziqqa to`plansa, ular interferentsiyalanadi; interferentsiyaning natijasi yo`llar ayirmasining kattaligi ga bog`liq. bunda ikki holni kuzatamiz: 1. yo`l ayirmasi to`lqinlarning butun yoki yarim to`lqin uzunligining juft soniga teng, ya’ni (2) shu shart bajarilganda k ekrandagi linza orqali o`tgan nurlar to`plangan chiziqda interferentsiya maksimumi ro`y beradi. 2. yo`l ayirmasi yarim to`lqinlarning toq soniga teng bo`lganda, ya’ni (3) shartda difraktsiyalangan nurlar interferentsiya minimumini beradi (bu erda (n0,1, 2,…) ikkala tirqishdan hosil bo`ladigan difraktsiyada ham markaziy maksimum (n0) eng kuchli yoritilgan, birinchi maksimum (n1) avvalgidan xiraroq, ikkinchi maksimum esa (n2) yana ham xira bo`ladi. tekshirishlar shuni ko`rsatadiki, yorug`likning bir-biriga yaqin joylashgan ko`plab parallel …

3 / 8

oydalanish mumkin. agar oq yorug`likning parallel ko`p sonli tirqishlardan difraktsiyasini qarasak, markaziy yorug` yo`l oqligicha qoladi, undan chekkalarda hosil bo`ladigan maksimumlar esa kamalakka o`xshab bo`yalgan bo`ladi, har qaysi maksimumning ichkari chekkasi binafsha, tashqaridagi chekkasi esa qizil rangda bo`ladi va ular orasida esa boshqa spektral ranglar yotadi. bu holda difraktsiya maksimumlari difraktsiya spektrlari, n soni esa spektr tartibi deyiladi. mazkur ishda shishadan tayyorlangan difraktsion panjara yordamida yorug`lik to`lqini uzunligini aniqlash maqsad qilib qo`yilgan. usulning nazariyasi va qurilmaning tavsifi bir-biriga juda yaqin ko`p sonli parallel tirqishlar sistemasi difraktsion panjara deb yuritiladi. oddiy tiniq (shaffof) difraktsion panjarada shisha plastinkaning yuziga aniq bo`lish mashinasi bilan bir-biriga parallel juda ko`p shtrixlar chiziladi. shtrixlar (chizilgan joylar) orasida chizilmagan yorug`lik o`tkazadigan o`zaro parallel tiniq yo`llar (tirqishlar) qoladi. shishaning chizilgan joylari yorug`likka tiniq emas, ularni plastinkadagi tiniq tirqishlarning noshaffof oraliqlari deb qaraladi. difraktsion panjaraning tiniq tirqishlarining enini , noshaffof shtrixlarning enini deb belgilasak, u holda ifoda panjaraning davri …

4 / 8

deyish mumkin. difraktsion panjara yordamida yorug`lik to`lqin uzunligini aniqlashda ishlatiladigan eng oddiy asbobni 8.6-rasmda keltirilgan. asbobning asosiy qismi to`g`ri burchakli taxta bo`lagi (brusok) dan iborat bo`lib, uning ustki sirti millimetrlarga taqsimlangan shkalali chizg`ich 4 ni tashkil qiladi. brusokning bir tomondagi uchiga ramka mahkamlangan va ikkinchi uchiga ko`ndalang qilib metall ekran o`rnatilgan. ekranning ustki qismini qoraga bo`yalgan, pastki qismiga esa millimetrli shkala 3 chizilgan. shkalaning nolinchi bo`limi ekranning o`rtasiga mos tushadi va nolinchi bo`lim tepasida tirqish 2 bor. ekranni brusokning usti bo`ylab siljitish mumkin. to`g`ri tolali elektr chirog`ini ekrandan 4 – 5 m masofaga joylashtiriladi. difraktsion panjaradan ekrandagi tirqishgacha masofani 4 chizg`ich bo`yicha aniqlanadi. mazkur asbob ekranning shkalasi 3 da hosil bo`ladigan difraktsion spektrni bevosita linzasiz kuzatish imkonini beradi, linza rolini kuzatuvchi ko`zining xrustaligini o`taydi. kuzatuvchi difraktsion panjara va 3 shkaladagi tirqish orqali yorug`lik manbaiga qarab, yorug`lik manbaidan tashqari yana uning ikki tomonida simmetrik joylashgan difraktsion spektrlarni ham ko`radi. 1-tartibli spektr …

5 / 8

tartibi: 1. yoritgich (elektr chirog`i) ni o`zgaruvchan tok tarmog`iga ulanadi. 2. asbobning ramkasiga difraktsion panjara o`rnatiladi. bunda uning shtrixlari shkaladagi tirqishga parallel bo`lishi kerak. 3. ekranni difraktsion panjaradan shunday masofaga joylashtirish kerakki, unda 3 shkaladan markaziy yorug` yo`l va tirqishning ikkala tomonida uchtadan difraktsion spektrlar dastasi ravshan ko`rinadigan bo`lsin. difraktsion panjaradan 3 shkalali ekrangacha bo`lgan masofa i o`lchanadi. 4. shkala tirqishidan chap va o`ng tomondagi 1-tartibli spektrdagi binafsha (spektrning chekkasi) ranglar orasi ∆xb shkaladan mm larda olinadi va xb1=∆xb/2 ifoda orqali aniqlanib, jadvalga yoziladi. 5. xuddi shunday tarzda spektrdagi qizil (spektrning chekkasi) ranglar orasi ∆xq shkaladan mm larda olinadi va xq1=∆xq/2 ifoda orqali aniqlanib, jadvalga yoziladi. 6. xuddi shunday o`lchashlarni 2-tartibli spektrdan va uchinchi tartibli spektr (3) uchun ham bajariladi. o`lchash natijasi 1-jadvalga yoziladi. 1 holat uchun (7) formula bo`yicha har qaysi tajriba uchun qizil va binafsha nurlarning to`lqin uzunliklari q va b lar hisoblanadi. 5. 2 va 2 masofalar …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "yorug'lik to’lqini uzunligini difraktsion panjara yordamida aniqlash"

mavzu: yorug`lik to’lqini uzunligini difraktsion panjara yordamida aniqlash kerakli asbob va materiallar: 1) difraktsion panjara; 2) yorug`lik to`lqinining uzunligini aniqlashda ishlatiladigan mahsus asbob; 3) yorug`lik manbai; 4) masshtabli chizg`ich. ishning maqsadi: shishadan tayyorlangan difraktsion panjara yordamida yorug`lik to`lqini uzunligini aniqlash. nazariy qism yorug`likning difraktsiyasi deb, yorug`lik to`lqinlarining juda ingichka to`siqni aylanib o`tishida, noshaffof ekrandagi kichkina doiraviy teshikdan yoki tirqishdan o`tishida to`g`ri chiziqli tarqalishdan og`ishiga aytiladi. difraktsiya hodisasida yorug`lik to`lqinlari geometrik soya sohasiga kirib boradi. ma’lumki, bir jinsli muhitda yorug`lik to`g`ri chiziq bo`ylab tarqaladi. bunga amalda yorug`lik dastasining qorong`i...

This file contains 8 pages in DOCX format (92.3 KB). To download "yorug'lik to’lqini uzunligini difraktsion panjara yordamida aniqlash", click the Telegram button on the left.

Tags: yorug'lik to’lqini uzunligini d… DOCX 8 pages Free download Telegram