neft va gazni termik qayta ishlash

DOCX 46 pages 853.9 KB Free download

46 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 853.9 KB

File type DOCX

Pages 46

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 46

mavzu: neft va gazni termik qayta ishlash. reja: 1. neftni termik qayta ishlashning nazariy asoslari. 2. gaz fazasidagi piroliz. suyuq fazada boradigan termik reaksiyalarning xususiyatlari. 3. neft koksining hosil bo‘lishi. kreking. 4. riforming. gomogen va geterogen qayta ishlash. katalizatorlar sirtida boradigan adsorbsiya jarayonining mexanizmi. katalitik kreking. katalitik riforming. kokslanish. 5. neftni qayta ishlashda gidrogenlash jarayoni. gidrotozalash, gidrokreking. termodinamika kimyoviy reaksiya sodir bo‘lishining termodinamik ehtimolligini jarayonida gibbsning erkin energiyasi kattaligining o‘zgarishi bilan aniqlaydilar. reaksiya gibbs energiyasining qiymati manfiy bo‘lganda chapdan o‘ngga qarab amalga oshadi. barcha uglevodorodlar uchun atsetilendan tashqari harorat oshishi bilan gibbs energiyasi oshadi. molekula qancha katta erkin energiya zahirasiga ega bo‘lsa, shuncha u beqaror bo‘ladi, ya’ni barcha uglevodorodlarning (atsetilendan tashqari) termodinamik barqarorrligi harorat oshishi bilan pasayadi. alkanlar va sikloalkanlarning gibbs energiyasi tez, alken va arenlarniki esa sekin oshadi. buning natijasida turli sinf uglevodorodlarining termodinamik barqrorligi bilan harorat orasidagi nisbati o‘zgaradi: 227 oc gacha bo‘lgan haroratda eng barqarorroq alkanlardir, yuqoriroq …

2 / 46

javiy tarkibi malum darajada kinetik qonuniyatlar bilan aniqlanadi. agar jarayonning maqsadi alkenlarning maksimal chiqishini taminlash bo‘lsa, unda reaksiyani alkenlarning konsentratsiyasi eng yuqori bo‘lgan paytda to‘xtatish va sistemani oxirgi termodinamik muvozanatga yaqinlashishiga imkon bermaslik kerak. jarayonning kinetikasi va mexanizmi. uglevodorodlarning termik reaksiyalari asosan radikal-zanjirli mexanizm bo‘yicha amalga oshadi. alkanlar termik o‘zgarishlarining radikal-zanjirli mexanizmi amerikalik kimyogar f. rays tomonidan 1934-yilda taklif qilingan edi. uglevodorodlarning yuqori haroratli reaksiyalari nazariy asoslarini yaratishda akademik n.n. semyonov tomonidan 1958-yilda yaratilgan zanjirli reaksiyalarning umumiy nazariyasi katta ahamiyatga ega. molekulyar reaksiyalar katta ahamiyatga ega emas, ionli reaksiyalar esa termik gaz fazali nokatalitik jarayonlar sharoitida deyarli ishtirok etmaydi, chunki c–c bog‘ning geterolitik parchalanishi ≈ 1200 kj/ mol energiyani talab qilsa gomolitigi esa ≈ 360 kj/molni talab qiladi. geterolitik jarayonda energiyaning katta sarflari ionlarning elektrostatik o‘zaro ta’sirini engish zarurligi va ularning solvatlanmagan holatdagi barqaror emasligi bilan belgilangan. uglevodorodlarning termik parchalanishining radikal–zanjirli jarayoni barcha zanjirli jarayonlar kabi uchta bosqichdan iborat: zanjirni …

3 / 46

parchalanish c–c bog‘ bo‘yicha parchalanishiga nisbatan muhim emas. uzun zanjirli normal alkanlarda c–c va c–h bog‘larning uzulish energiyasi zanjirning o‘rtasida biroz kamayadi, ammo birinchisi doimo ikkinchisidan ancha kam bo‘ladi: 1ch3 – 2ch2 – 3ch2 – 4ch2 – 5ch2 – 6ch2 – 7ch2 – 8ch3 bog‘ energiyasi kj/mol c–c 335 322 314 310 c–h 394 373 364 360 ٭arrenius tenglamasi k=ae ‾e‌‌/ ‌‌‌‌rt ga binoan a ning qiymati deyarli bir xil bo‘lganda konstantalarning nisbati e ∆e/ rt kattalikga teng bo‘ladi, bu erda ∆e– tegishli reatsiyalarning faollanish energiyasi farqi. harorat oshishi bilan bog‘larning mustahkamligi orasidagi farq kamayadi, shuning uchun o‘rtacha harorat (400–500 oc) da uglevodorod zanjirining uzulishi o‘rtadagi bog‘larda amalga oshadi, yuqori haroratda esa bu uzulish boshqa bog‘lar bo‘yicha ham amalga oshishi mumkin. sikloalkanlarda c–c bog‘lar normal alkanlarnikiga qaraganda barqarorligi ancha kamdir: siklogeksanda 8 kj/molga, siklopentanda 25 kj/molga. alkenlarga qo‘shbog‘li uglerod atomidagi c–c va c–h bog‘lar ancha mustahkamdir, β–holatda esa alkanlarga nisbatan …

4 / 46

niletandagi calif–calif bog‘ning dissotsilanish energiyasi atigi ≈ 42 kj/ molga teng: bog‘ning gomolitik parchalanishida ikki elektironli bog‘ elektronlarining turli atomlar orbitallariga o‘tishi sodir bo‘ladi, bunda ikkita radikal yoki bir radikal hosil bo‘ladi. radikallar bimolekulyar reaksiyalar bo‘yicha ham hosil bo‘lishi mumkin: c3h6 + c2h4 → `c2h5 + `c3h5 – 155 kj/mol; c2h6 + c2h4 → 2 •c2h5 bimolekulyar jarayonning roli monomolekulyarnikiga qaraganda bosimning oshishi va haroratning pasayishi bilan oshadi. zanjirning davom etishi (radikallarning reaksiyalari). radikallar kimyoviy jihatdan to‘yinmagan zarrachalar bo‘lib, yuqori reaksion qobilyatga ega. turli radikallarning barqarorligi quyidagi qatorga pasayadi: radikallarning reaksion qobilyati esa shunday ketma–ketlikda oshadi. radikallarning quyidagi reaksiyalarni farqlaydilar. 1. o‘rin olish (vodorod atomining uzulishi. polyani–semyonov qoidasiga binoan uglevodorodli radikallarning uglevodorodli molekulalar bilan reaksiyalarining faollanish energiyasi eα(kj/molga) reaksiyaning issiqlik effekti q bilan quyidagi nisbatlar bilan bog‘langan: ekzotermik reaksiyalar uchun eα= 48–0,25q; endotermik reaksiyalar uchun eα= 40+0,75q; metil radikalining propilen bilan mumkin bo‘lgan bir nechta reaksiyalarining faollanish energiyasini hisoblash qo‘yidagi …

5 / 46

lamchi va uchlamchi vodorod atomlarining soniga ko‘paytirib, tegishli radikallarning hosil bo‘lish ehtimolligini topish mumkin. n–butan hamda 600oc haroratda birlamchi va ikkilamchi butil radikallari hosil bo‘lish extimolligining nisbati 3:4 ga teng bo‘ladi. oddiy alkanlar uchun hisoblab chiqilgan ma’lumotlar deyarli eksperimental ma’lumotlar bilan to‘g‘ri keladi. 2. to‘yinmagan molekulalar va molekulyar massasi kichikroq bo‘lgan yangi erkin radikallarning hosil bo‘lishi bilan radikallarning parchalanishi. parchalanish asosan juftlashmagan elektronli uglerod atomiga nisbatan β–holatda joylashgan eng kuchsiz bog‘ bo‘yicha boradi. (β–qoida): uglevodorodlarning β–parchalanish reaksiyalari endotermikdir. yirik radikallar (c3 va undan yuqori parchalanishining faollanish energiyasi 110–170 kj/molni tashkil qiladi. quyi radikallar ch3, c2h5 parchalanishga barqarordir. agar tarmoqlanmagan ikkilamchi alkil radikalining parchalanishi bir necha yo‘nalishda amalga oshishi mumkin bo‘lsa, unda eng katta molekulyar massali radikal hosil bo‘ladigan jarayon energetik jihatdan eng qulay bo‘ladi. 3. radikalning qo‘shbog‘ga birikishi (β–parchalanishiga teskari bo‘lgan reaksiya): qo‘shbog‘ga radikallarning birikishi issiqlik ajralishi bilan (76 –105 kj/mol) amalga oshadi. polyani–semyonov qoidasi bo‘yicha hisoblab chiqilgan faollanish energiyasi …

Want to read more?

Download all 46 pages for free via Telegram.

Download full file

About "neft va gazni termik qayta ishlash"

mavzu: neft va gazni termik qayta ishlash. reja: 1. neftni termik qayta ishlashning nazariy asoslari. 2. gaz fazasidagi piroliz. suyuq fazada boradigan termik reaksiyalarning xususiyatlari. 3. neft koksining hosil bo‘lishi. kreking. 4. riforming. gomogen va geterogen qayta ishlash. katalizatorlar sirtida boradigan adsorbsiya jarayonining mexanizmi. katalitik kreking. katalitik riforming. kokslanish. 5. neftni qayta ishlashda gidrogenlash jarayoni. gidrotozalash, gidrokreking. termodinamika kimyoviy reaksiya sodir bo‘lishining termodinamik ehtimolligini jarayonida gibbsning erkin energiyasi kattaligining o‘zgarishi bilan aniqlaydilar. reaksiya gibbs energiyasining qiymati manfiy bo‘lganda chapdan o‘ngga qarab amalga oshadi. barcha uglevodorodlar uchun atsetilendan tashqari harorat oshishi b...

This file contains 46 pages in DOCX format (853.9 KB). To download "neft va gazni termik qayta ishlash", click the Telegram button on the left.

Tags: neft va gazni termik qayta ishl… DOCX 46 pages Free download Telegram