tilshunoslik va semiotika

DOCX 8 стр. 18,5 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 18,5 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

mavzu: tilshunoslik va semiotika reja: kirish tilshunoslik semiotika xulosa adabiyotlar kirish tilshunoslik yoki lingvistika tillarni oʻrganuvchi fandir. tilshunoslikning amaliy va nazariy turlari mavjud boʻlib, nazariy tilshunoslik tilning strukturasi (grammatikasi) va uning maʼnosi (semantikasini) oʻrganadi. grammatika — morfologiya (soʻzlarning tuzilishi va oʻzgarishi), sintaksis (soʻzlarning iboralarga va gaplarga biriktrilish qoidalari) va fonologiya (tilni abstrakt tovushlar yordamida oʻrganish) fanlarini qamrab oladi. amaliy tilshunoslik, asosan, tilshunoslikda oʻrganilgan nazariy bilimlarni amaliyotda qoʻllash bilan shugʻullanadi. amaliy tilshunoslik tarkibiga xorijiy tillarni oʻrganish va oʻrgatish kiradi. tilshunoslik, „lingvistika“ — til haqidagi, uning ijtimoiy tabiati, vazifasi, ichki tuzilishi, tasnifi, muayyan tillarning amal qilish (faoliyat) qonunlari, tarixiy taraqqiyoti haqidagi fandir. maqsadi va vazifasiga koʻra, tilshunoslikning bir nechta yoʻnalishlari (sohalari) bor: umumiy tilshunoslik — tilni umuman insonga xos hodisa sifatida oʻrganuvchi, asosiy vazifasi dunyo tillariga xos eng umumiy belgi-xususiyatlarni aniqlash va yoritish boʻlgan soha; xususiy tilshunoslik— ayrim bir til belgi-xususiyatlarini oʻrganuvchi soha; amaliy tilshunoslik — tildan foydalanish bilan aloqador amaliy masalalarni …

2 / 8

ekshiradi; leksikologiya va frazeologiya tilning lugʻaviy materialini tadqiq etadi. soʻz yasalishining tadqiqot obyekti soʻzlarning yasalish usullari va ushbu usullarning mahsuldorligi boʻlsa, grammatika (morfologiya va sintaksis) soʻz oʻzgarishlarini va soʻzlarning gaplar va soʻz birikmalari sifatida birikishi qonuniyatlarini oʻrganadi. tilshunoslikning har bir boʻlimida yanada kichikroq (maydaroq) maxsus boʻlimchalar boʻlishi mumkin. masalan, leksikologiya doirasida onomastika boʻlimchasi boʻlib, u oʻz navbatida antroponimika, toponimika va boshqalarga boʻlinadi. muayyan tilning hududiy farqlanishi (differensiatsiyasi)ni dialektologiya oʻrganadi. mazkur boʻlimlarning har birida tilning hozirgi ahvoli va uning tarixiy taraqqiyoti tadqiq etiladi (qarang diaxroniya, sinxroniya). jahon tillari, ularning oilalari va guruhlarini oʻrganuvchi tilshunoslik tarmoqlari: arabistika (arabshunoslik), germanshunoslik, turkiyshunoslik, slavyanshunoslik, finugorshunoslik va boshqa tillarning oʻzaro taʼsirlashuvi, yordamchi xalqaro tillarni yaratish nazariyasi va amaliyoti, shuningdek, bir tildan ikkinchi tilga tarjima qilish muammolarini interlingvistika va tarjima nazariyasi oʻrganadi. tilshunoslik fan sifatida ona tili va xorijiy tillarni oʻrganishda, terminologiyani ishlab chiqish va takomillashtirishda, lisoniy matnlarni ilmiy sharhlashda, mashina tarjimasida muhim ahamiyatga ega; mavjud va …

3 / 8

hlikda yana maxsus tadqiqot usullari — lisoniy hodisalarni kuzatish, lisoniy eksperiment, lingvistik modellashtirish, lingvistik talqin usullari ham mavjud. tilshunoslik falsafa va filologiya fanlari tutashgan chegarada paydo boʻlgan. tilshunoslik muammolarini oʻrganish dastlab qadimgi hindistondan boshlangan. qadimgi hind tilshunosligi mil. avv. 6-asrdan oldin yaratilgan vedalarni til nuqtai nazaridan sharxlash natijasida vujudga keladi va mil. avv. 5 —4-asrlarda yashagan paninining grammatikasi tufayli yuksaklikka koʻtarildi. bu asar nazmda yozilgan 3996 ta qoidadan iborat boʻlib, unda sanskrit fonetikasi va grammatikasi tavsif etilgan. yunonistonda til mantiqqa bogʻliq holda, shuningdek, uning grammatik qurilishi nuqtai nazaridan oʻrganilgan (geraklit va demokritning qarashlari, platon va aristotelning asarlari, frakiyalik dionisiyning „grammatika“si va boshqalar). soʻzlarni turkumlarga ajratish aristoteldan boshlangan (mil. av. 4-asr). qadimgi yunon tilshunosligining kamoloti iskandariyadagi, qisman pergan (kichik osiyo)dagi yunon tilshunoslarining faoliyati bilan bogʻliq. iskandariya grammatika maktabi (mil. av. 3—2-asrlar) vakillari tomonidan yunon tili grammatikasi yozildi. yunon tilshunosligi asosida lotin tilshunosligi vujudga keldi (m. t. varron, e. donat, prissian va …

4 / 8

shunosligiga katta yangiliklar kiritdilar. maxmud koshgʻariy va zamaxshariy oʻzlarining „devonu lugʻotit-turk“, „muqaddimat uladab“ asarlari bilan turkiy lahjalarni hamda boshqa-boshqa oilalarga mansub tillarni qiyoslash va chogʻishtirish bilan tilshunoslikda qiyosiytarixiy metod va tipologiyadan foydalangan dastlabki tilshunoslar sifatida nom qozonganlar. filologik fanlar uzoq sharqda, xususan, xitoy va yaponiyada ham rivojlandi. rossiyada tilshunoslik15— 16-asrlardan boshlab taraqqiy qildi. m. v. lomonosovning „rus fammatikasi“ asarida rus adabiy tilining fonetik, morfologik, qisman sintaktik xususiyatlari birinchi marta izchil bayon qilindi. uygʻonish davrida antik dunyo madaniy merosiga boʻlgan qiziqish klassik filologiyaning rivojlanishiga ham turtki boʻldi. shu bilan bir qatorda, yangi, zamonaviy yevropa tillarini mantiqiy asosda oʻrganish boshlandi. qiyosiy metodika va tarixiylik tamoyilining qoʻllanishi qiyosiytarixiy tilshunoslikka asos soldiki, bu soha tillarning qarindoshligini oʻrganishda, tillarning genealogii: tasniflash ishlab chiqishda, qarindosh tillarning, tillar oilalarining, asosan, hindevropa tillari oilasining tarixiy taraqqiyotini oʻrganishda, tillarning qadimgi holatini qayta tiklashda va boshqalarda muvaffaqiyatlarga erishdi. tilshunoslikdagi qiyosiytarixiy yoʻnalishning rivojlanishiga nemis olimlari f. bopp, ya. grimm, a. f. …

5 / 8

uning 2 jixdti — tovush va maʼnosi borligini qamda ijtimoiy hodisaligini asosli bayon qildi. 19-asr oʻrtalarida a. shleyxer tilshunoslikda biologik nazariyalarni qoʻllashga urinib koʻrdi. lingvistik naturalizmni tanqid qilish negizida yosh grammatikachilar (nemis olimlari a. leskin, k. brugman, g. ostxof, b. delbryuk, g. paul va boshqalar) maktabi shakllanib, u asosiy eʼtiborni jonli tillarni oʻrganishga qaratdi. ushbu maktab vakillari qiyosiytarixiy tilshunoslikning rivojini yangi bosqichga olib chiqdilar. 19-asrda hindevropashunoslikning asosiy tarmoqlari (ellinistikayunonshunoslik, romanistika, germanistika, slavyanshunoslik, keltshunoslik va boshqalar) batamom shakllanib boʻldi. hindevropa tillari uchun ishlab chiqilgan qiyosiytarixiy metod tamoyillari ushbu oilaga kirmaydigan boshqa tillarga ham tatbiq etildi. shu tariqa semitologiya, turkiyshunoslik, finugorshunoslik, afrikashunoslik kabi sohalar shakllanadi. tilshunoslikning 20-asr boshlaridagi rivojlanishida ferdinand de sossyur asarlari, birinchi navbatda, „umumiy tilshunoslik kursi“ (1916) muhim rol oʻynadi. sossyur tilning belgi nazariyasini yaratdi, sinxroniya va diaxroniya, ichki lingvistika, tashqi lingvistika va boshqa muammolarni tadqiq qildi. ferdinand de sossyur gʻoyalari keyinroq paydo boʻlgan lingvistik strukturalizm maktablarida: praga lingvistik maktabi …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "tilshunoslik va semiotika"

mavzu: tilshunoslik va semiotika reja: kirish tilshunoslik semiotika xulosa adabiyotlar kirish tilshunoslik yoki lingvistika tillarni oʻrganuvchi fandir. tilshunoslikning amaliy va nazariy turlari mavjud boʻlib, nazariy tilshunoslik tilning strukturasi (grammatikasi) va uning maʼnosi (semantikasini) oʻrganadi. grammatika — morfologiya (soʻzlarning tuzilishi va oʻzgarishi), sintaksis (soʻzlarning iboralarga va gaplarga biriktrilish qoidalari) va fonologiya (tilni abstrakt tovushlar yordamida oʻrganish) fanlarini qamrab oladi. amaliy tilshunoslik, asosan, tilshunoslikda oʻrganilgan nazariy bilimlarni amaliyotda qoʻllash bilan shugʻullanadi. amaliy tilshunoslik tarkibiga xorijiy tillarni oʻrganish va oʻrgatish kiradi. tilshunoslik, „lingvistika“ — til haqidagi, uning ijtimoiy tabiati, vazifas...

Этот файл содержит 8 стр. в формате DOCX (18,5 КБ). Чтобы скачать "tilshunoslik va semiotika", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: tilshunoslik va semiotika DOCX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram