tilning tizim sifatidagi mohiyati

DOCX 7 pages 19.3 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.3 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

mavzu: tilning tizim sifatidagi mohiyati. kirish 1. til tizimi 2. tizimning elementlari 3. tuzilish va qonuniyatlar 4. bu atamaning boshqa maʼnolari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish. til tizimi — har qanday tabiiy tilning oʻzaro munosabatlar bilan bogʻlangan, muayyan birlik va butunlikni tashkil etuvchi lisoniy unsurlari majmui. til tizimining har bir tarkibiyqismi alohida alohida emas, balki tizimning boshqa tarkibiy qismlariga qaramaqarshi qoʻyilgandagina mavjud boʻladi. til murakkab butunlik boʻlib, uning tarkibiy qismlari sifatida fonologik, leksik (semantik), morfologik, sintaktik va uslubiy (funksional) sathlar ajratiladi. til tizim (butunlik) tabiatiga egaligi bois uning tarkibiy qismlari ham shunday xarakterda boʻladi. tilning tizim sifatida izoxlanishi f.de sossyur, v.gumboldt va boshqa tilshunoslarning asarlaridan boshlangan. til tizimi haqidagi hozirgi zamon tasavvuri esa oʻz ichiga oʻzaro aloqador boʻlgan til sathlari, til birliklari, paradigmatik va sintagmatik munosabatlar, tilning belgilar tizimi ekanligi, tilda shakl hamda vazifa (funksiya), struktura va substansiya, tilning ichki va tashqi aloqalari, sinxroniya va diaxroniya, analiz va sintez, doimiylik va …

2 / 7

o uzviy bogʻliq boʻlgan, barqaror hamda oʻzgaruvchan, qatʼiy tuzilishga ega boʻlgan murakkab tizimdir. har bir elementning oʻz oʻrni, funksiyasi mavjud va ular bir-biridan ajralmagan holda umumiy maqsadi yoʻlida xizmat qiladi. tizimning elementlari: tilni tashkil etuvchi belgilar (soʻzlar va gaplar), ularning maʼnolari va shakllari hamda grammatik qoidalar (fonetika, grammatika, leksika) tizimning tarkibiy qismlaridir. oʻzaro bogʻliqlik: tizimdagi har bir element boshqa elementlar bilan bogʻliq boʻlib, ular bir-birini taʼsir qilib turadi. masalan, bir soʻzning maʼnosi uning boshqa soʻzlar bilan birga kelishiga qarab oʻzgaradi. tuzilish va qonuniyatlar: tilning oʻziga xos tuzilishi va qonuniyatlari mavjud. bu qonuniyatlar tilning rivojlanishi, oʻzgarishi va yangi elementlar paydo boʻlishini taʼminlaydi. barqarorlik va oʻzgaruvchanlik: til tizim sifatida bir tomondan barqaror boʻlsa, ikkinchi tomondan doimiy ravishda oʻzgarib turadi. bu oʻzgarishlar yangi soʻzlar paydo boʻlishi, eski soʻzlarning maʼnosi oʻzgarishi va grammatik tuzilmalarning oʻzgarishini oʻz ichiga oladi. til deb murakkab muloqot tizimiga yoki shu tizimni oʻrganish va ishlatish qobiliyatiga aytiladi. til asosan muloqot …

3 / 7

etma-ketligidan ibora va gaplarni hosil qiluvchi sintaktik tizimni oʻz ichiga oladi. odam tili unumdorlik, rekursivlik va siljuvchanlik xususiyatlariga ega ekanligi hamda ijtimoiy kelishuv va oʻrganishga butunlay asoslangani uchun unikaldir. binobarin, uning murakkab tuzilishi hayvonlar muloqotiga nisbatan juda keng ifoda va qoʻllanishlar koʻlamini beradi. til erta homininlar asta-sekin primat muloqot tizimlarini oʻzgartira boshlagan paytda, boshqa onglar nazariyasini shakllantirish qobiliyati va intensionallikni oʻrganayotganida yuzaga kelgan, deb taxmin etiladi. ushbu rivojlanish miya hajmi oʻsishiga mos kelgan boʻlishi mumkin; aksariyat tilshunoslar til tuzilishini tegishli muloqot va ijtimoiy vazifalarga xizmat qilish uchun evolutsiyalangan, deb qarashadi. til odam miyasining turli, xususan broca va wernicke sohalarida ishlanadi. odamlar tilni yosh bolalik paytidagi ijtimoiy oʻzaro munosabat orqali oʻzlashtiradilar va oʻrtacha uch yoshga kelib ravon gapira oladilar. til ishlatish odam madaniyatiga chuqur singgan. binobarin, til faqatgina muloqot vositasi boʻlib qolmay, balki individuallik, ijtimoiy stratifikatsiya, parvarish va ermak kabi ijtimoiy va madaniy rollarga ham ega. tillar vaqt oʻtishi bilan oʻzgaradi, …

4 / 7

dan, ogʻzaki yoki mexanik usudda takrorlanadigan va yozuv orqali qayd etiladigan nutq hodisalarida mavjud boʻladi. koʻplab nutq hodisalarining struktur xususiyatlarini taxlil qilish, qiyoslash va umumlashtirish muayyan tilda mavjud boʻlgan elementlar va ular oʻrtasidagi munosabatlar majmuini yaxlit murakkab belgi tizimi sifatida anglash va tavsiflash imkonini beradi. hozirgi davrda turli millat, elat va qabilalarga tegishli 2500 dan 5000 tagacha (baʼzi manbalarda 3000–7000 oraligʻida) jonli til borligi maʼlum. ularning har birida barcha tillar uchun umumiy boʻlgan baʼzi universal struktur xususiyatlar koʻzga tashlanadi. lisoniy tizim nuqtai nazaridan tilning bunday universal xususiyatlari sifatida barqarorlashgan koʻplab til belgilari – soʻzlarning va ulardan foydalanish boʻyicha umumiy (grammatik) qoidalarning mavjudligi; soʻzlar tarkibida tilning eng qisqa (kichik) tovush birliklari – fonemalarning ajratilishi kabilarni koʻrsatish mumkin. ayrim olingan soʻz doirasida fonemalar bir yoki bir necha boʻgʻinga birlashadi. tilning kamroq umumiy boʻlgan struktur xususiyati alohida soʻzlar doirasida yanada kichikroq fonetik-semantik qismlar – morfemalarning ajralishidir. nutq jarayonida har qanday nutq hodisasining gaplar …

5 / 7

vchi tushunchalar yoki hukmlargacha obyektiv tarzda oʻz aksini topadi. shunday qilib, til nafaqat fikrni ifodalash yoki fikr almashish vositasi, balki ijtimoiy ongda fikrlarni shakllantirish va mustahkamlash vositasi ham hisoblanadi. til – jamiyat boyligi, u jamiyat aʼzolarining oʻzaro aloqasini amalga oshiradi, insonning moddiy va maʼnaviy turmushida roʻy beradigan barcha voqeahodisalar haqidagi bilimlarni jamlaydi va ulardan xabardor qiladi; til ayni maʼnoda asrlar mobaynida shakllanadi va mavjud boʻladi. tafakkur tilga qaraganda birmuncha tezroq rivojlanadi va yangilanadi, leki tilsiz tafakkurni tasavvur etib boʻlmaydi: tilda ifodalanmagan fikr noaniq, tushunarsiz bir narsa boʻlib, insonga borliq voqea-hodisalarini anglab yetishida, fanni rivojlantirish va takomillashtirishida yordam bera olmaydi. tafakkur tilsiz mavjud boʻlmas ekan, til ham tafakkursiz yashay olmaydi. biz oʻylab turib gapiramiz va yozamiz, oʻz fikrlarimizni tilda aniqroq va tushunarliroq bayon etishga harakat qilamiz. demak, fikrlar til negizida paydo boʻladi va unda mustahkamlanadi; til bilan tafakkur bir butunlikni tashkil etadi. tilning, dastlabki tilning paydo boʻlishi masalasi insoniyatni qadimgi zamonlardan …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning tizim sifatidagi mohiyati"

mavzu: tilning tizim sifatidagi mohiyati. kirish 1. til tizimi 2. tizimning elementlari 3. tuzilish va qonuniyatlar 4. bu atamaning boshqa maʼnolari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish. til tizimi — har qanday tabiiy tilning oʻzaro munosabatlar bilan bogʻlangan, muayyan birlik va butunlikni tashkil etuvchi lisoniy unsurlari majmui. til tizimining har bir tarkibiyqismi alohida alohida emas, balki tizimning boshqa tarkibiy qismlariga qaramaqarshi qoʻyilgandagina mavjud boʻladi. til murakkab butunlik boʻlib, uning tarkibiy qismlari sifatida fonologik, leksik (semantik), morfologik, sintaktik va uslubiy (funksional) sathlar ajratiladi. til tizim (butunlik) tabiatiga egaligi bois uning tarkibiy qismlari ham shunday xarakterda boʻladi. tilning tizim sifatida izoxlanishi f.de sossyur, v.gumbo...

This file contains 7 pages in DOCX format (19.3 KB). To download "tilning tizim sifatidagi mohiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning tizim sifatidagi mohiya… DOCX 7 pages Free download Telegram