elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari

DOCX 16 pages 258.9 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 258.9 KB

File type DOCX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari reja kirish 1. elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishining fizik asoslari 2. issiqlik ta’sirini kamaytirish va nazorat qilish usullari 3. elektr himoya vositalari va ularning turlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish elektr o‘tkazgichlar elektr energiyasini uzatish va taqsimlashda asosiy rol o‘ynaydi. ular orqali tok o‘tganida, o‘tkazgichda elektr energiyasi bir qismi issiqlik energiyasiga aylanadi. bu hodisa joule-lenz qonuni bilan tushuntiriladi. issiqlik ajralishi o‘tkazgichning qarshiligi, tok kuchi va vaqtga bog‘liq bo‘lib, haddan tashqari qizish elektr tarmoqlarida xavf tug‘diradi.elektr o‘tkazgichlarda issiqlikning ortishi izolyatsiya qatlamining yemirilishiga, qisqa tutashuvlarga va yong‘in xavfiga sabab bo‘lishi mumkin. shuning uchun bunday holatlarning oldini olish uchun himoya vositalari — sug‘urtalar, avtomatik o‘chirgichlar, termorelelar kabi qurilmalar qo‘llaniladi.mavzuning dolzarbligi shundaki, zamonaviy elektr tizimlarida yuklama ortishi, energiya yo‘qotishlari va xavfsizlik talablarini hisobga olish muhimdir. elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishini nazorat qilish, energiya samaradorligini oshirish va tizimni ishonchli himoyalash bugungi kunda har bir elektr muhandisi oldida turgan muhim vazifadir. elektr …

2 / 16

$tganda unda ajraladigan issiqlik miqdorini aniqlashga xizmat qiluvchi fundamental qonun hisoblanadi. bu qonun ingliz fizigi jeyms preskott joul tomonidan 1841-yilda ishlab chiqilgan bo‘lib, keyinchalik nemis fizigi emil lenz tomonidan 1842-yilda mustaqil ravishda tajriba asosida tasdiqlangan. qonunning asosiy mazmuni shundan iboratki, o‘tkazgich bir jinsli bo‘lsa va elektr tokining ishi faqat issiqlik hosil qilish uchun sarflansa, ajralgan issiqlik miqdori tok kuchi i ning kvadrati, o‘tkazgich qarshiligi r va tokning o‘tish vaqti t ga to‘g‘ri mutanosib bo‘ladi. matematik jihatdan bu qonun quyidagi formula bilan ifodalanadi: \[ q = i^2 r t \] bu yerda q – ajralgan issiqlik miqdori (joullarda), i – tok kuchi (amperlarda), r – qarshilik (omlada), t – vaqt (soniyalarda). formula nazariy jihatdan sodda ko‘rinsa-da, uning chuqur tahlili elektr tokining o‘tkazgich ichidagi mikroskopik jarayonlarini ochib beradi. elektr toki o‘tkazgichning erkin elektronlarini harakatga keltiradi, ular esa kristall panjaradagi ionlar bilan to‘qnashadi. har bir to‘qnashuvda elektronning kinetik energiyasi ionlarga o‘tadi va bu …$

3 / 16

bo‘lsa, bir soniyada ajraladigan issiqlik q = (2)^2 × 50 × 1 = 200 j bo‘ladi. bu qiymat 1 soniyada 200 j energiyaning issiqlikka aylanishini bildiradi, ya’ni quvvat p = i²r = 200 vt ga teng.qonunning chuqurroq tahlilida uning o‘zgaruvchilarga bog‘liqligini hisobga olish zarur. tok kuchi i ning kvadrati ko‘rsatkich bo‘lishi issiqlik hosil bo‘lishining kuchli o‘sishini ta’minlaydi, shuning uchun yuqori kuchlanishli zanjirlarda izolyatsiya va sovutish tizimlari muhim ahamiyat kasb etadi. vaqt t ning mutanosibligi esa uzluksiz ishlovchi qurilmalarda issiqlikning to‘planishini ko‘rsatadi, bu esa termik muvozanatga olib keladi. amaliyotda qonun elektr transportida ham qo‘llaniladi: temir yo‘l elektrlashtirilgan liniyalarida simlarning qizishi tufayli ularning diametri kattalashtiriladi, chunki qarshilik r = ρl/s formulasi bo‘yicha kesim s ni oshirish issiqlikni kamaytiradi. shuningdek, qonunning cheklovlari ham mavjud: super o‘tkazgichlarda qarshilik nolga yaqinlashganda issiqlik ajralmaydi, bu kriogen texnologiyalarda foydali. umuman olganda, joule-lenz qonuni energiya transformatsiyasining asosiy mexanizmini ochib berib, muhandislik va fizika o‘rtasidagi ko‘prik vazifasini bajaradi. elektr …

4 / 16

$arim o‘tkazgichlar va izolyatorlarga bo‘lish mumkin. metalli o‘tkazgichlarda (mis, alyuminiy, kumush) qarshilik past, chunki valens elektronlari erkin harakatlanadi. alyuminiyning solishtirma qarshiligi 2,65×10^{-8} om·m bo‘lib, u engilligi tufayli yuqori kuchlanishli liniyalarda afzal ko‘riladi. biroq, harorat oshishi bilan qarshilik o‘zgaradi: ρ = ρ_0 (1 + α δt), bu yerda α – harorat koeffitsiyenti (mis uchun 0,004 k^{-1}), δt – harorat farqi. bu formula issiqlik ajralishining o‘z-o‘zidan kuchayishini ko‘rsatadi, chunki qarshilik oshganda issiqlik ko‘payadi.yarim o‘tkazgich materiallar (silitsiy, german) qarshiligi yuqoriroq bo‘lib, ularning o‘tkazuvchanligi harorat, nur va aralashmalarga bog‘liq. silitsiyda qarshilik 10^3-10^5 om·m oralig‘ida bo‘lib, bu ularni tranzistor va diodlarda ishlatishga imkon beradi. aralashmalar, masalan, fosfor qo‘shilishi, donor atomlar hosil qilib, erkin elektronlar sonini oshiradi va qarshilikni pasaytiradi. izolyatorlarda (shisha, keramika) qarshilik 10^{10} om·m dan yuqori, shuning uchun ular tok o‘tkazmaydi va izolyatsiya uchun ishlatiladi.materiallar xususiyatlarining amaliy talqini elektr simlar tanlashda muhim. elektr uzatishda mis simlar afzal, chunki ularning past qarshiligi energiya yo‘qotishini kamaytiradi: …$

5 / 16

chlarda harorat oshishining oqibatlari o‘tkazgichlarda harorat oshishi joule-lenz qonuni asosida yuzaga keladi va uning oqibatlari fizik, texnik va ekologik jihatlarda ko‘p qirrali. birinchi navbatda, harorat oshishi materialning fizik xususiyatlarini o‘zgartiradi: qarshilik ortadi, bu esa issiqlik hosil bo‘lishini yanada kuchaytiradi va termik beqarorlikka olib keladi. masalan, mis simda 100°c ga oshganda qarshilik 4% ga ortadi, natijada energiya yo‘qotish ko‘payadi. agar harorat 200-300°c ga yetib borsa, izolyatsiya eriy boshlaydi, bu qisqa tutashuv va yong‘inga sabab bo‘ladi.texnik oqibatlar orasida qurilmalarning nosozliklari bor: transformatorlarda o‘ram issiqlanishi samaradorlikni 10-20% ga pasaytiradi, chunki issiqlik sovutish tizimlarini talab qiladi. elektr motorlarda rotor simlarining qizishi mexanik quvvatni kamaytiradi va resursni qisqartiradi – o‘rtacha 50 000 soatdan 20 000 soatga tushadi. amaliy misol sifatida yuqori kuchlanishli liniyalarni keltirish mumkin: 500 kv da simlarning 70°c ga qizishi quvvat yo‘qotishini 5% ga yetkazadi, shuning uchun ularni sovutish uchun shamol yoki suv ishlatiladi. harorat oshishining chuqur tahlilida termodinamik jarayonlarni hisobga olish zarur: …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari"

elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari reja kirish 1. elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishining fizik asoslari 2. issiqlik ta’sirini kamaytirish va nazorat qilish usullari 3. elektr himoya vositalari va ularning turlari xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish elektr o‘tkazgichlar elektr energiyasini uzatish va taqsimlashda asosiy rol o‘ynaydi. ular orqali tok o‘tganida, o‘tkazgichda elektr energiyasi bir qismi issiqlik energiyasiga aylanadi. bu hodisa joule-lenz qonuni bilan tushuntiriladi. issiqlik ajralishi o‘tkazgichning qarshiligi, tok kuchi va vaqtga bog‘liq bo‘lib, haddan tashqari qizish elektr tarmoqlarida xavf tug‘diradi.elektr o‘tkazgichlarda issiqlikning ortishi izolyatsiya qatlamining yemirilishiga, qisqa tutashuvlarga va yong‘in xavfiga sabab bo‘lish...

This file contains 16 pages in DOCX format (258.9 KB). To download "elektr o‘tkazgichlarda issiqlik ajralishi va himoya vositalari", click the Telegram button on the left.

Tags: elektr o‘tkazgichlarda issiqlik… DOCX 16 pages Free download Telegram