ko’p fotonli jarayonlar.

DOC 20 pages 213.0 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 213.0 KB

File type DOC

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

k u r s i sh i mavzu: ko’p fotonli jarayonlar. mundarija 1. kirish………………………………………………………………..3 2. majburiy optik protseslar.yorug‘likning kombinatsion va relecha sochilishi. ko‘p fotonli jarayonlar………………………..5 3. ko‘p fotonli jarayonlar…………………………..………………….9 4. lazer nurlarining quvvati…………………..……………………….12 5. xulosa…..……………………….......................................................16 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati ....................................................17 kirish spektrning optik qismida ishlatiladigan yorug`lik manbalarining nurlanishi kogerent bo`lmaydi, masalan, manbaning butun nurlanishi uning atomlari, molekulalari, ionlari, erkin elektronlari kabi mikroskopik elementlari chiqarayotgan va o`zaro kogerent bo`lmagan oqimlardan tashkil topgan bo`ladi. gaz razryadining yorug`lanishi, su’niy va tabiiy manbalarning issiqlik nurlanishi, turli usulda uyg`otilgan lyuminessensiya kogerent bo`lmagan nurlanishga misol bo`la oladi. xx asrning 60 yillari boshida boshqa tipdagi yorug`lik manbalari yaratilgan bo`lib, ular optik kvant generatorlari (okg) yoki lazerlar deb ataladi. kogerent bo`lmagan manbalardagiga qarama-qarshi ravishda kvant generatorning bir-biridan mikroskopik masofalarda bo`lgan qismlaridan chiqayotgan elektromagnitik to`lqinlar o`zaro kogerent bo`ladi. bu jihatdan kvant generatorlari kogerent radio to`lqinlari manbalariga o`xshash bo`ladi. nurlanishning kogerentligi optik kvant generatorlarining qariyib hamma xususiyatlarida ko`rinadi. nurlanishning to`la energiyasi …

2 / 20

i; shuning uchun bunday nurlanishning oniy quvvati juda katta bo‘lishi mumkin. lazerlarning yaratilishi insoniyat ilmiy-texnik taraqqiyotining o‘lkan yutuqlaridan biri desa bo`ladi. lazerlar yaratilishining boshlanishi 1916 yilga borib taqaladi. usha yili buyuk fizik olim a.eynshteyn birinchi bo`lib, majburiy nurlanish tushunchasini kiritdi, va nazariy yo`l bilan majburiy nurlanish uni majburlovchi nurlanishga kogerentligini (mosligini) ko`rsatadi. 1930 yilda p.dirak o`zi tomonidan yaratilgan nurlanishning kvantomexanik nazariyasi asosida majburiy nurlanish va uning kogerentlik xususiyatlarini chuqurroq va aniqroq taxlil qilib, tushuntirib berdi. lekin bu lazerning yaratilishi uchun yetarli emas edi. 1930 yildan boshlab optik spektroskopiya sohasida ko`plab ilmiy-tadqiqot ishlari boshlanib ketdi. bu izlanishlar natijasida atomlar, molekulalar, ionlarning energetik sathlari haqida ko`plab ma’lumotlar olindi va keyinchalik turli lazerlarning yaratilishida ishlatildi. bu ishlarga s.ye.frish va v.a.fabrikant kabi rossiya olimlari ham o`z hissalarini qo`shishdi. 1939 yilda v.a.fabrikant birinchi bo`lib, yorug`lik nurining majburiy nurlanish xisobiga kuchayishining imkoniyati borligini aytdi. 1951 yilning yozida, u o`zining xodimlari bilan majburiy nurlanish yordamida elektromagnit nurlanishni …

3 / 20

hlanib, ilmiy izlanishlar yo`nalishi atom va molekula spektroskopiyasidan tashqari vaqt va chastotaning, ya’ni o`ta yuqori chastota (o`yuch) standartlarini yaratilishga bag`ishlangan edi. bu ilmiy izlanishlar natijasida 1950 yillarning boshlarida bir-birlaridan mustaqil ravishda n.g.basov, a.m.proxorov (fian, rossiya) va ch.tauns (aqsh, kolumbiya universiteti) tomonidan majburiy nurlanish g`oyalaridan amalda foydalanib, ammiak molekulasida ishlovchi molekulyar kuchaytirgich va generator (mazer) yaratildi . mazer (maser - microwave amplification by stimulated emission of radiation) - ingliz so`zlaridagi bosh harflardan tashkil topgan va mazmuni mikroto`lqinni majburiy nurlanish hisobiga kuchaytirishdir. shu ishlari uchun ular 1964 yili nobel mukofotining sovrindori bo`lishdi. kvant elektronikasining rivojlanishi elektromagnit to`lqinning yangi, infraqizil va ko`zga ko`rinuvchi sohalarida kogerent nurlanish olishga yo`naltirildi. dunyoning ko`p ilmiy laboatoriyalarida lazerlar yaratish ustida ish boshlab yuborildi. bu ishlarning rivojlanishida a.m. proxorovning kvant qurilmalarida ochiq optik rezanotor sifatida fabri-pero ( etaloni) interferometrini qo`llash g`oyasi hal qiluvchi omil bo`ldi. birinchi gazli lazer (laser light amplification by stimulated emission of radiation ya’ni yorug`likni majburiy …

4 / 20

ng chastotalariga teng kattaliklarga farq qiluvchi chiziqlar mavjudligi haqida gapirilgan edi. kogerent bo`lmagan nurlanish manbalariga xos bo`lgan qiyosan kichik yoritilganliklar uchun kombinatsion sochilishning intensivligi juda kam: hattoki juda kuchli chiziqlar (benzol uchun va nitrobenzol uchun 1345 sm-1) uchun 1 sm3 ga sochilgan yorug`lik oqimi uyg`otuvchi oqimning qismini tashkil qiladi. yoritilganlik 108-109 vt/sm2 ga teng bo`lganda (bunga quvvatli impuls, lazerlari yordamida erishish mumkin), sochilgan oqimning hissasi keskin o`sadi va bir necha o`n protsentga yetadi. intensivlikning bunday ortishi kombinatsion sochilishning barcha chiziqlariga emas, balki intensivligi eng katta bo`lgan chiziqlarigagina taalluqli bo`ladi. chastotalari ga teng birinchi tartibli chiziqlardan tashqari, yuqoriroq tartibli chiziqlar ( chastotalar) ham paydo bo`ladi. nihoyat, sochilish yaqqol ko`rinadigan yo`naltirilgan xarakterga ega bo`ladi. tajribaning chizmasi 1-rasmda ko`rsatilgan. lazer nurlanishining dastasi k sochuvchi modda orqali o`tadi va s svetofiltr yordamida filtrlanadi, natijada ee ekranda faqat chastotasi o‘zgargan sochilgan yorug‘lik kuzatiladi. ekran yoritilganligining taqsimoti 1-rasmning o‘ng tomonida sxematik ravishda ko‘rsatilgan. 1-rasm. majburiy kombinatsion …

5 / 20

kuzatilmaydi. uyg`otishning yuqori darajalaridagi kombinatsion sochilish bilan birga o`z-o`zini fokuslash, mandelshtam— brillyuen majburiy sochilishi, yorug`lik impulslari spektrining buzilishi va boshqalar kabi chiziqli bo`lmagan hodisalar ham kuzatiladi. shuning uchun kuzatish natijalari tajriba o`tkaziladigan sharoitlarga (uyg`otuvchi impulsning davom etish vaqtiga, bu impulsning fokuslanish darajasi va o`rniga, dastaning ko`ndalang kesimidagi yoritilganlikning taqsimotiga va shunga o`xshashlarga) ko`p bog`liq, bo`ladi va yuqorida tasvirlangan manzara hodisaning asosiy xossalarinigina o`z ichiga oladi. tajribadan topilgan va sochilgan yorug`lik hissasining kattalikning bir necha tartibiga kupayishidan iborat asosiy faktni tushuntirish uchun nurlanishning kvant nazariyasidagi umumiy qoidani, ya’ni istagan radiatsion jarayonning stimullashtirilgan analogi mavjud ekanligi to`g`risidagi umumiy qoidani e’tiborga olish kerak. uyg`otish intensivligi kam bo`lganda yuz beradigan kombinatsion sochilish uyg`otuvchi yorug`likning fotoni yo`qolganda fotonning spontan chiqarilishidan iborat. spontanli kombinatsion sochilishning hajm birligiga nisbatan olingan va hamma yo`nalishlar bo`yicha jamlangan oqimi moddaning uyg`otuvchi nurlanish tomonidan vujudga keltiriladigan i yoritilganligiga proporsional bo`ladi: (1) bu yerda s — moddaning sochuvchi qobiliyatini xarakterlovchi va o‘lchamligi …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ko’p fotonli jarayonlar."

k u r s i sh i mavzu: ko’p fotonli jarayonlar. mundarija 1. kirish………………………………………………………………..3 2. majburiy optik protseslar.yorug‘likning kombinatsion va relecha sochilishi. ko‘p fotonli jarayonlar………………………..5 3. ko‘p fotonli jarayonlar…………………………..………………….9 4. lazer nurlarining quvvati…………………..……………………….12 5. xulosa…..……………………….......................................................16 foydalanilgan adabiyotlar ro`yxati ....................................................17 kirish spektrning optik qismida ishlatiladigan yorug`lik manbalarining nurlanishi kogerent bo`lmaydi, masalan, manbaning butun nurlanishi uning atomlari, molekulalari, ionlari, erkin elektronlari kabi mikroskopik elementlari chiqarayotgan va o`zaro kogerent bo`lmagan oqimlardan tashkil topgan bo`ladi. gaz razryadining yoru...

This file contains 20 pages in DOC format (213.0 KB). To download "ko’p fotonli jarayonlar.", click the Telegram button on the left.

Tags: ko’p fotonli jarayonlar. DOC 20 pages Free download Telegram