falsafada mantiqning oʼrni

PPTX 39 pages 4.1 MB Free download

39 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 4.1 MB

File type PPTX

Pages 39

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 39

prezentatsiya powerpoint falsafada mantiqning oʼrni. mavzu rejasi: 1.mantiq fanining bahs mavzui. 2.eng qadimgi mantiqiy qarashlar 3.tafakkur shakllari va qonunlari 4. mantiq fanining ijtimoiy taraqqiyotdagi tutgan oʼrni. mantiq…? mantiq, logika — to‘g‘ri tafakkur yuritishning asosiy qonunlari va shakllari haqidagi fan. mantiq oʼzining shakllanish va rivojlanish tarixiga ega. mantiqga oid dastlabki fikrlar qad. sharq mamlakatlarida, xususan, hindiston, xitoyda vujudga keddi. qadimda mantiq falsafa tarkibida boʼlgan, mustaqil fan sifatida shakllanmagan. yunon falsafasida mantiq masalalari dastlab parmenidning «tabiat toʼgʼrisida» asarida, eleylik zenonning aporiyalarida, geraklit taʼlimotida u yoki bu darajada koʼrib chiqilgan. aristotelgacha bo‘lgan mantiqiy taʼlimotlar ichida demokritning mantiqiy taʼlimoti, sokratning induktiv metodi va platon dialektikasi diqqatga sazovor. mantiq ilmining alohida fan sifatida shakllanishi aristotel nomi bilan bogʼliqdir. logikaga fan sifatida mil.av. iv asrda aristotel asos solgan. u birinchi boʼlib mantiq oʼrganadigan masalalar doirasini aniqlab berdi. uning «kategoriyalar», «talqin haqida», «birinchi analitika», «ikkinchi analitika», «sofistik raddiyalar haqida», «topika» nomli asarlari mantiq masalalariga bagʼishlangan. aristotel mantiqni …

2 / 39

tushunchasi turli ma'nolarni anglatadi. birinchidan, bu so’z ob'ektiv olamdagi narsa va hodisalar rivojlanishi va o’zgarishidagi qonuniyatni anglatadi. bu ob'ektiv mantiq deb ataladi. ob'ektiv mantiq insonga bog‘liq bo’lmagan holda mavjud bo’lgan moddiy olamni tashkil etuvchi narsalar, hodisalar, jarayonlar taraqqiyotidagi zaruriy qonuniyat, aloqa, munosabatlarni ifodalaydi. shu sababli u “narsalar mantig‘i” deb ham ataladi. ikkinchidan, mantiq fikrlar aloqadorligi va taraqqiyotidagi muhim qonuniyatlarni anglatadi. bu qonuniyatlar sub'ektiv mantiq deb ataladi. sub'ektiv mantiq bilan ob'ektiv mantiq uzviy bog‘liqdir. chunki ob'ektiv borliqdagi narsa va hodisalar hamda ular o’rtasidagi munosabat va aloqadorlik inson tafakkurida in'ikos etadi. uchinchidan, mantiq deb tafakkur shakllari, usullari va qonunlarini o’rganuvchi fanga aytiladi. biz o’rganayotgan bu fan formal mantiq deyiladi. formal mantiq tadqiqot uslubiga k o’ra an'anaviy mantiq (aristotel mantig‘i) va xix asrning ikkinchi yarmidan boshlab mantiq fanida sun'iy (formallashgan) tildan foydalanuvchi matematik metodlar keng qo’llanila boshlanishi asosida shakllangan matematik mantiq (zamonaviy mantiq) sohalariga bo’linadi. fan-texnika taraqqiyoti hamda matematik mantiq metodlarining ilmiy tadqiqotlarda …

3 / 39

brazi in'ikosidir. tasavvur avval idrok etilgan predmetlar yaxlit obrazini miyada qayta tiklanishi hisoblanadi. idrok sezgilar vositasida hosil qilinsa, tasavvur xotirada saqlangan predmetlar obrazini qayta tiklanishidir. hissiy bilish yordamida biz alohida predmetlar va ularning xususiyatlari haqida bilim olamiz. biroq inson borliqni anglash jarayonida alohida predmetlar haqidagi bilimlarni umumlashtirishga, jarayonlar sababini aniqlashga, ularning mohiyatiga kirib borishga, tabiat va jamiyat, qonunlarini ochishga harakat qiladi. bu borliqni tushuncha, hukm va xulosa chiqarishda ifodalovchi tafakkur yordamida amalga oshiriladi. tafakkur…? tafakkur hissiy bilish natijasi bo’lgan aqliy bilish bosqichidir. tafakkur o’z navbatida tushuncha, hukm va xulosa chiqarishni o’z ichiga oladi. tafakkurning o’ziga xos xususiyatlari qo’yidagilardan iborat. 1.tafakkur borliqni umumlashgan obrazlarda ifodalaydi. hissiy bilishdan farqli o’laroq tafakkur predmetlardagi umumiy takrorlanuvchi, muhim jihatlarni ajratib ifodalaydi. masalan, hayvonlarning tana tuzilishiga qarab biz ularni ma'lum tiplarga yoki kishilarni kasbiga ko’ra o’qituvchi, injener, vrach, tadbirkor yoki boshqalariga ajratamiz. 2.tafakkur borliqni bilvosita ifodalaydi. hissiy bilish bizning sezgi organlarimizga bevosita ta'sir qiluvchi predmetlar haqida …

4 / 39

tafakkur – voqelikni faol in'ikosi jarayonidir. faollik bilish jarayonini butunligicha xarakterlaydi. umumlashtirish, taqqoslash, mavhumlashtirish kabi fikriy usullarni qo’llab inson voqelikdagi narsalar haqidagi bilimlarni shakllantiradi hamda ularni nafaqat tabiiy til belgilari, balki zamonaviy fanda muhim rol o’ynaydigan formallashgan til belgilari vositasida ham ifodalaydi. bilish jarayonida hissiy bilish va tafakkur uzviy bog‘liqdir. hissiy bilish yordamida qo’lga kiritilgan bilimlar tafakkurni shakllantiradi. har qanday fikr o’z mazmuni va shakliga ega. fikrning mazmuni deganda unda ifodalangan predmetlar, ularning xususiyat va munosabatlari tushuniladi. tafakkurda mazmun tushuncha, hukm va xulosa chiqarishda bo’ladi. alohida predmetlar yoki ularning yig‘indisi turli mazmuniga ko’ra tushuncha shaklida fikr qilinadi. masalan, “inson” tushunchasi o’z mazmuniga ong va tafakkur, mehnat qilish qobiliyati, nutqga ega ijtimoiy mavjudotni oladi. turli xil mazmunga ega tushunchalar bir xil shaklga ega bo’ladi. tushuncha nima? tushunca - predmet va hodisalarning umumiy, muhim belgilarini aks ettiruvchi tafakkur shaklidir. ya’ni, alohida predmetlar yoki ularning yig’indisi turli mazmuniga ko’ra tushuncha shaklida fikr qilinadi. …

5 / 39

ish qobiliyati, nutqga egaligi umumiy belgilari hisoblanadi. tushuncaning mazmini… tushuncalar o‘zining mazmuni va hajmiga ega bo‘ladi. tushunchaning mazmunini unda fikr qilinayotgan predmetning muhim belgilari to‘g‘risidagi axborot tashkil qiladi. masalan, “fan” tushunchasining mazmunini fanning muhim belgilari, ya’ni uning amaliyot bilan aloqada ekanligi, predmetlarning birorta sohasiga oid tushunchalar, qonunlar, prinsiplar shaklidagi ob’yektiv chin (haqiqiy) bilimlar tizimidan iborat bo‘lishi, dunyoqarashning shakllanishida ishtirok qilishi va shu kabilar tashkil qiladi. tushunchaning hajmi tushunchaning hajmi – unda fikr qilinayotgan predmetlar yig‘indisini aks ettiradi. masalan, yuqorida misol qilib keltirilgan “fan” tushunchsining hajmi mavjud barcha fanlarni: matematika, fizika, mantiq, tarix va hokazolarni o‘zida qamrab oladi. yoki yana bir misol, “jinoyat” yushunchasini oladigan bo‘lsak, unung mazmunini “ijtimoiy xavfli”, qonunga zid hatti-harakatlar tashkil qilsa, hajmini “o‘g‘irlik”, “ta’magirlik”, “jonga qasd qilish” va boshqa ko‘rinishlari kiradi. hukm….? hukm, muhokama (mantiqda) — predmetga maʼlum bir belgi (xossa, munosabat) xosligi yoki xos emasligini ifodalovchi tafakkur shakli. hukmning asosiy vazifasi predmet bilan unung xususiyati, predmetlar …

Want to read more?

Download all 39 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafada mantiqning oʼrni"

prezentatsiya powerpoint falsafada mantiqning oʼrni. mavzu rejasi: 1.mantiq fanining bahs mavzui. 2.eng qadimgi mantiqiy qarashlar 3.tafakkur shakllari va qonunlari 4. mantiq fanining ijtimoiy taraqqiyotdagi tutgan oʼrni. mantiq…? mantiq, logika — to‘g‘ri tafakkur yuritishning asosiy qonunlari va shakllari haqidagi fan. mantiq oʼzining shakllanish va rivojlanish tarixiga ega. mantiqga oid dastlabki fikrlar qad. sharq mamlakatlarida, xususan, hindiston, xitoyda vujudga keddi. qadimda mantiq falsafa tarkibida boʼlgan, mustaqil fan sifatida shakllanmagan. yunon falsafasida mantiq masalalari dastlab parmenidning «tabiat toʼgʼrisida» asarida, eleylik zenonning aporiyalarida, geraklit taʼlimotida u yoki bu darajada koʼrib chiqilgan. aristotelgacha bo‘lgan mantiqiy taʼlimotlar ichida demokritning...

This file contains 39 pages in PPTX format (4.1 MB). To download "falsafada mantiqning oʼrni", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafada mantiqning oʼrni PPTX 39 pages Free download Telegram