ijtimoiy-tarixiy jarayonlar

DOCX 9 pages 26.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 26.0 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

mavzu : 10 ijtimoiy-tarixiy jarayonlar reja 1. ijtimoiy tarix: ma’nosi va kechishi 2. sotsiumdagi o‘zgarishlarning funksional tavsifi 3. ijtimoiy-tarixiy jarayonlar kishilik dunyosi jarayonlari vaqt iz- chilligida, ketma-ketlikda, yuz berib muayyan voqelikni tashkil etishiga kishilar allaqachonlar e’tibor bergan va uni «tarix» atamasida ifodalaganlar. «jamiyat» va «tarix» tushunchalari nisbati masalasi kun tartibiga qo‘yilsa, alohida holat ko‘zga tashlanadi. bunga, birinchidan, «tarix» tushunchasi, «jamiyat rivojlanishi», «ijtimoiy jarayon» tushunchalarining sinonimi hisoblanib, kishilik jamiyati va uni tashkil etgan sohalarning o‘z-o‘zidan harakatini tavsiflaydi. ko‘rinadiki, tarixga bunday yondashishda, unda voqea va jarayonlarning tafsiloti ularning ishtirokchilari bo‘lgan shaxslar hayotisiz ko‘rsatiladi. natijada kishilar ustidan shaxsi noma’lum qandaydir ijtimoiy kuchlarning hukmronligi ko‘zga tashlanadi. ikkinchidan, «jamiyat» tushunchasida «sotsium» tushunchasi konkretlashtirilsa, ijtimoiylik mavjudligining real usuli ko‘rsatilsa, «tarix» tushunchasi esa «jamiyat» tushunchasini konkretlashtiradi. natijada kishilar hayotining qayerda va qachon kechgani bilan bog‘liq jihati tarixni tashkil etadi. unda ijtimoiy hayotning barcha tomonlari o‘zgarishlarining yaxlit oqimi o‘z ifodasini topadi. uchinchidan, «tarix» tushunchasi chuqurroq mulohaza etilsa, uning …

2 / 9

aoliyati bilan bog‘laydi. tarixni tushunish to‘grisida kishilik jamiyati turli bosqichlarida tarixni tushunish tegishli tarzda amalda bo‘lgan. dinamizmi kuchli bo‘lgan, taraqqiy topgan jamiyatlar sharoitida tarixni kechishi o‘tmishdan hozirgacha, undan esa kelajakka o‘tish tarzida qaraladi. odatda, tarix sivilizatsiyaviy jamiyatlarga xos hisoblanadi va taxminan miloddan 4000 yil avval boshlangan deb olinadi. an’anaviy, qoloq jamiyatlarda o‘tmish hozirgi davrning oldi tarzida tasavvur qilinadi. namuna, ideal sifatida unga intilish, tobora yaqinlashib kelish maqsad etib qo‘yiladi. bunday jamiyatlarda mif ustunlik qiladi. shunga ko‘ra, bular ma’lum ma’noda tarixga qadar bosqichda qolgan, tarixiy tajribasi yo‘q jamiyatlar deyiladi. tarixning «ayyorligi» shundaki, uning yuz berishi kishilarga bildirilmaganday kechadi. shunga ko‘ra, uning harakati va kishilarning shaxs shakllaridagi ravnaqini bevosita yaqindan turib kuzatish juda mushkuldir. odatda, tarixni kuzatishning ikki imkoniyati haqida gapirish mumkin. ulardan biri bola shaxsining shakllanishi bilan bog‘liq bo‘lsa, ikkinchisi sotsium jarayonlari bosqichlarini tashkil etishni o‘ziga xos shakllari qaror topishini izchillikda qayd etishdan iboratdir. boshqacha aytganda, tarixning insoniyat va shaxs tarixlari …

3 / 9

hunarli holdir. insoniyat tarixining dinamik kechishi uzoq vaqtdan beri o‘rganish obyekti hisoblanadi. buni qadimgi yunonlarning kishilik dunyosi voqealari va hodisalarini bilishga urinishlaridan, shu jumladan, «oltin davr» haqidagi xayolot va yangilanishlardan ham ko‘rish mumkin. ovchilik va terib termaklash davridagi sodda tenglikni antik davrdagi qullar va quldorlarga bo‘linganlik bilan solishtirish xalq og‘zaki ijodida tarqalgan «oltin davr» afsonasini yuzaga keltirgan edi. bu afsonaga ko‘ra, tarix bekik doira bo‘ylab harakatlanadi. buning sabablari haqida «xudo shunday hal etgan» yoki «tabiatning hukmi shunday bo‘lgan» kabi javoblar berilgan. ayni vaqtlarda, bu javoblarda tarixning ma’nosi to‘g‘risidagi masala ham o‘ziga xos ravishda qamrab olingan. lekin insoniyat o‘tmishining butun qamrovini yevropa tafakkurida birinchi marta nasroniy dini pozitsiyasidan turib avreliyavgustin (354-430) ifodalab bergan edi. injilda yozilganlarga tayanib insoniyat tarixini olti davrga bo‘ladi. oltinchisi iso payg‘ambar faoliyat ko‘rsatgan davrni o‘z ichiga oladi. nasroniylik dinining tushuntirishicha, tarix, birinchidan, chiziqli kechib, unda muayyan yo‘nalish, binobarin, ichki mantiq, alohida pirovard maqsadga tegishli muqaddas ma’no mavjud. …

4 / 9

a.kondorse, nemislar i.kant, i.gerder, g.v.f.gegel va boshqalar qarashlariga ko‘ra taraqqiyot fan, san’at, din, falsafa, huquq rivojlanishida ifodalanadi. k.marksning qarashlariga ko‘ra taraqqiyot ishlab chiqaruvchi kuchlar rivojlanishiga tayanadi. lekin taraqqiyotni bunday tushu- tarixning chiziqli kechishi masalasi nishda insonning o‘rni tarixda lozim darajada aks etmaydi. holbuki, tarix, dastavval, inson tarixi - kishilar tarixidir. ularning tarixi doirasidagina moddiy jarayonlar o‘tmishning mazmuni, mohiyati ifodalanadi. xx asrga, ayniqsa, uning oxirlariga kelib ijtimoiy dinamizmning doiraviy tarzda yuz berishi to‘g‘risidagi qadimdan mavjud bo‘lgan qarashlar yangi mazmun kasb etib, tarqala boshladi. darhaqiqat, insoniyat tarixida voqealarning muayyan maromda yuz berishi va takrorlanishi sharqda ham, g‘arbda ham e’tiborda bo‘lgan. asta-sekin kishilik dunyosi rivojlanishining davriy tarzda yuz berishi g‘oyasi shakllangan. hozirgi davrning mashhur tarixchisi f.brodelning (fransiya) ta’kidlashicha, tarixiy voqealar - bular changlar, ulardagi asosiy jihat davriyliklardan iboratdir. bunda jarayonlar boshlanganidan ularning tugashigacha bo‘lgan vaqt olinadi. davriy o‘zgarishlar ikki xil tarzda: tizimiy-mutanosiblik va tarixiy shakllarda kechishi qayd etiladi. ulardan birinchisida ijtimoiy o‘zgarishlar bir …

5 / 9

imda), to‘lqinsimon (katta tizimlarda) va hokazo ko‘rinishlari farq etiladi. borliqning o‘zaro mos holatini ifodalaydigan muhim jihat harakatning ilgari- lama yo‘nalganligi - taraqqiyotdir. bu haqdagi tasavvurlar qadimdan ma’lum. lekin nasroniylik dini insonning axloqiy takomillashuvi doirasida taraqqiyot tamoyilini xiyla to‘laroq ravishda kun tartibiga taraqqiyot g‘oyasi: ijobiy va salbiy jihatlari tarixning davriy kechishi qo‘yadi. xviii asrga kelib dunyoviy maqomdagi taraqqiyot nazariyasi maydonga chiqdi. xix asrdayoq, ayniqsa, xx asrda tarixiy taraqqiyotning umid- baxshligi shubhaga olina boshlandi. chunki bir yo‘nalishdagi taraqqiyot ikkinchi yo‘nalishda orqaga ketishni keltirib chiqarib, inson va uning jamiyat rivojlanishiga xavf tug‘dirgan edi. bularga qaramay, kishilik jamiyatining erishgan taraqqiyotidan ko‘z yumib bo‘lmaydi. xususan, uning quyidagi ko‘rsatkichlarini keltirish mumkin: 1. davrdan davrga o‘tgan sari mehnat vositalarini takomillashtirish va mehnatning o‘zini yanada oqilona tashkil etish hisobiga mahsulot ishlab chiqarish sur’ati beqiyos darajada o‘sdi. 2. ishlab chiqarish taraqqiyoti bilan bog‘liq holda ilm-fan rivojlanishiga keng yo‘l ochildi, fan bevosita ishlab chiqaruvchi kuchga aylana boshlandi. 3. ishlab chiqarish …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ijtimoiy-tarixiy jarayonlar"

mavzu : 10 ijtimoiy-tarixiy jarayonlar reja 1. ijtimoiy tarix: ma’nosi va kechishi 2. sotsiumdagi o‘zgarishlarning funksional tavsifi 3. ijtimoiy-tarixiy jarayonlar kishilik dunyosi jarayonlari vaqt iz- chilligida, ketma-ketlikda, yuz berib muayyan voqelikni tashkil etishiga kishilar allaqachonlar e’tibor bergan va uni «tarix» atamasida ifodalaganlar. «jamiyat» va «tarix» tushunchalari nisbati masalasi kun tartibiga qo‘yilsa, alohida holat ko‘zga tashlanadi. bunga, birinchidan, «tarix» tushunchasi, «jamiyat rivojlanishi», «ijtimoiy jarayon» tushunchalarining sinonimi hisoblanib, kishilik jamiyati va uni tashkil etgan sohalarning o‘z-o‘zidan harakatini tavsiflaydi. ko‘rinadiki, tarixga bunday yondashishda, unda voqea va jarayonlarning tafsiloti ularning ishtirokchilari bo‘lgan shaxslar hayo...

This file contains 9 pages in DOCX format (26.0 KB). To download "ijtimoiy-tarixiy jarayonlar", click the Telegram button on the left.

Tags: ijtimoiy-tarixiy jarayonlar DOCX 9 pages Free download Telegram