arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari.

DOCX 11 pages 29.3 KB Free download

11 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.3 KB

File type DOCX

Pages 11

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 11

arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari. reja: 1. arxeologik tadqiqot turlari 2. qazish (ekskavatsiya) ishlari. 3. arxeologik sanalashtirish (xronologiya) muammolari xulosa foydalanilgan adabiyotlar arxeologik tadqiqot turlari arxeologik tadqiqotlar maqsad va usullariga ko‘ra bir necha turga bo‘linadi: rekognostsirovka (razvedka) tadqiqotlari maqsadi — yangi arxeologik yodgorliklarni aniqlash. bu jarayonda joylarni ko‘zdan kechirish, topilma qoldiqlarini yig‘ish, gps bilan joylashuvini aniqlash amalga oshiriladi. masalan: o‘zbekiston hududidagi qadimgi manzilgohlar, qabrlar, qal’alar topilishi. qazish (ekskavatsiya) ishlari asosiy tadqiqot turi.yodgorlikning qatlamma-qatlam ochilishi, topilmalar aniqlanishi va joyida qayd etilishi bilan bog‘liq. bu usul orqali qadimiy madaniy qatlamlar va inshootlarning tuzilishi aniqlanadi. qutqaruv (resk’yu) arxeologiyasi qurilish yoki xo‘jalik faoliyati natijasida vayron bo‘lish xavfi ostidagi yodgorliklarda o‘tkaziladi. maqsadi — topilmalarni tezkor ravishda saqlab qolish va hujjatlashtirish. tajriba (eksperimental) arxeologiya qadimgi texnologiyalarni amalda sinab ko‘rish orqali o‘rganish. masalan, qadimiy qurollarni, sopol buyumlarni yoki metall eritish jarayonlarini qayta tiklash. laboratoriya tadqiqotlari topilmalarning kimyoviy, mineralogik, izotop, dnk tahlillari orqali ularning kelib chiqishi, materiali …

2 / 11

maning aniq yoshini (yil, asr) ko‘rsatadi. radiokarbon (c-14) tahlili — organik moddalar (suyak, yog‘och, mato) ning yoshini aniqlaydi (50 ming yilgacha). dendroxronologiya — daraxt halqalarini sanash orqali yoshi aniqlanadi. termolyuminesans usuli — sopol buyumlarning so‘nggi marta qizdirilgan vaqtini aniqlash. izotop tahlili — tosh, metall va suyak tarkibidagi elementlar orqali yoshi aniqlanadi. muammolar har bir usul ma’lum sharoitda aniq natija beradi, lekin xatolik chegarasi mavjud. tuproq aralashuvi, yodgorlikning qayta ishlatilishi, tabiiy ofatlar natijasida qatlamlarning buzilishi sanalashtirishni qiyinlashtiradi. ayrim hollarda topilmalar kontekstdan uzilib qoladi, bu esa xronologik aniqlikni kamaytiradi. arxeologik tadqiqotlarning ahamiyati qadimgi madaniyatlar va sivilizatsiyalarni tiklash imkonini beradi. tarixiy voqealarning aniq vaqtini belgilashga yordam beradi. madaniy merosni saqlash va muzeylar fondini boyitish uchun ilmiy asos yaratadi. arxeologik tadqiqotlar insoniyat tarixini qayta tiklashda asosiy manba hisoblanadi. ularning samaradorligi tadqiqot turlarini to‘g‘ri tanlash va sanalashtirish usullarining aniqligiga bog‘liq. zamonaviy texnologiyalar, masalan radiokarbon tahlili, georadar, 3d modellashtirish kabi vositalar bu sohada yangicha yondashuvlarni ta’minlab, …

3 / 11

b voqealar sodir bo`lgan. ular ibtidoiy to`da davri, ibtidoiy xo`jaliklari va mehnat qurollari, urug`chilik tuzumining vujudga kelishi, xo`jalikning ishlab chiqarish shakllariga o`tilishi, binokorlik va hunarmandchilikning rivojlanishi, ishlab chiqarishda metallning ishlatila boshlanishi, ilk shaharlar va davlatlarning tashkil topishi, antik davri, o`rta asrlar me`morchiligi va moddiy madaniyatining rivojlanishi bilan birga boshqa ko`pdan-ko`p voqealar bilan bog`liq. talabalar qadimgi tarixni o`rganishda qimmatli arxeologik manbalarga e`tibor berishlari lozim. jahonda tekshirilgan barcha turdagi arxeologik yodgorliklar va ularda topilgan moddiy manbalar, insoniyat toshdan yasagan oddiy qo`pol cho`qmordan boshlab, uzluksiz mehnat natijasida yuksak madaniyat darajasiga yetib kelishining asosiy qonuniyatlarini ochib beradilar. ushbu kursning asosiy maqsadi - tariximizning muhim voqealarini o`rganishda arxeologik manbalarni ahamiyatini ko`satish, jahon, jumladan o`rta osiyo, shuningdek o`zbekiston hududida yashab o`tgan ibtidoiy odamlar, qadimgi qabilalar va xalqlarning tarixini va madaniy taraqqiyotidagi o`ziga xos tomonlari va xususiyatlarini ko`rsatib berishdir. mezolit paleolit davridan keyingi davr bo`lib, u miloddan avvalgi 12-7 ming yilliklarni o`z ichiga oladi. muzlik davrining tugashi …

4 / 11

biladilar. ammo keyingi tadqiqotlar tosh qurollar shakli, qo`llanilishi va ishlash texnikasidagi o`zgarishlar va yangi xususiyatlarni aniqlashi natijasida tosh davrining o`rta bosqichi ekanligi e`tirof etildi. mezolit davrining quyi va yuqori chegarasini belgilashda ham turli fikr va mulohazalar mavjud. ko`pgina olimlar mezolit davrining chegarasini aniqlashda geografik muhitga suyansa, boshqalari toshni ishlash texnikasiga asoslanadilar. uchinchi guruh olimlar esa bu masalada xo`jalik mashg`ulotlarini birinchi o`ringa qo`yadilar. mezolit davri tabiiy sharoiti muzlikning erishi bilan o`zgardi. muzlikning shimolga chekinishi natijasida ko`plab ko`llar, o`simliklar o`sishi uchun yaroqli erlar, botqoqliklar ko`paydi. dastlabki bosqichda ya`ni 100 000-85000 yillar davomida iqlim subtropik bo`lib, poleolitga ancha yaqin edi. keyinchalik miloddan avvalgi 85000-50000 yillar davomida issiq va quruq iqlim shakllana boshladi. janubda iqlim yaxshilanib, bu paytda ko`plab shoxli hayvonlar va yashil o`simliklar tarqaldi. yevropa hududida esa keng bargli yashil o`rmonlar bilan qoplandi.bu davrda boltiq dengizi va shimoliy yevropa ko`llari hozirgi qiyofaga keladi. muzlik siljishi (muzlik yiliga taxminan 160 metr siljigan.) bilan odamlar …

5 / 11

da shakllangan ov madaniyati o`zgaradi. ov ob`ekti ham shunga mos holda o`zgarishi tufayli yangi qurolga ehtiyoj sezila boshlaydi. mezolit davrida kichik hayvonlarning tarqalishi ov usulining o`zgarishiga olib keladi. o`q-yoyning paydo bo`lishi ishlab-chiqarish kuchlarining rivojlanishini taqozo etib, quyidagi xususiyatlar bilan bog`liq edi: - fizik qonuniyat - o`qning tezligi - kinetik kuch (energiya) ni idrok etish uzoq yillik malaka va ko`nikma taqozasi; insonning (kashf etilishi bilan) birinchi marta kinetik energiyadan maxsus asbob yordamida foydalanishi; - aqlning rivojlanishi (hayvonlarni orqasidan quvib, chuqurga xaydash emas, balki ularni o`q-yoy otib ovlash) va faoliyatning ongliligi; - itni qo`lga o`rgatilishi; - mezolitda ovchilik ho`jaligi bilan birga baliqchilik va terimchilik mashg`ulotlarini ham o`z ahamiyatini yo`qotmagan ekanligi; - ovchilikda individual harakatlarning ko`zga tashlanish (it bilan ov qi- lish, tuzoq qo`yish); - baliqchilikda – garpunlar, to`rlar bilan, qarmoqlar bilan ov qilish usullarining paydo bo`lishi. mezolit davri dunyoning hamma qit`alarida hali qadam bosilmagan joylarni o`zlashtirish davridir. bu davrda odam yashaydigan hududlar …

Want to read more?

Download all 11 pages for free via Telegram.

Download full file

About "arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari."

arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari. reja: 1. arxeologik tadqiqot turlari 2. qazish (ekskavatsiya) ishlari. 3. arxeologik sanalashtirish (xronologiya) muammolari xulosa foydalanilgan adabiyotlar arxeologik tadqiqot turlari arxeologik tadqiqotlar maqsad va usullariga ko‘ra bir necha turga bo‘linadi: rekognostsirovka (razvedka) tadqiqotlari maqsadi — yangi arxeologik yodgorliklarni aniqlash. bu jarayonda joylarni ko‘zdan kechirish, topilma qoldiqlarini yig‘ish, gps bilan joylashuvini aniqlash amalga oshiriladi. masalan: o‘zbekiston hududidagi qadimgi manzilgohlar, qabrlar, qal’alar topilishi. qazish (ekskavatsiya) ishlari asosiy tadqiqot turi.yodgorlikning qatlamma-qatlam ochilishi, topilmalar aniqlanishi va joyida qayd etilishi bilan bog‘liq. bu usul orqali qadimiy mada...

This file contains 11 pages in DOCX format (29.3 KB). To download "arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari.", click the Telegram button on the left.

Tags: arxeologik tadqiqot turlari va … DOCX 11 pages Free download Telegram