arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari

DOCX 11 стр. 1,1 МБ Бесплатная загрузка

11 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,1 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 11

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 11

mavzu “arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari” kirish ……………………………………………………….………………………………… 1. arxeologik tadqiqotlarning asosiy turlari………………………………..………………….. 2. arxeologiyada sanalashtirish usullari va ularning ilmiy ahamiyati………………………… 3. sanalashtirishdagi muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari…………………………….. xulosa…………………………………………………………………………… kirish arxeologiya fani insoniyat tarixining eng qadimiy davrlarini yoritishda asosiy ilmiy manbalardan biri hisoblanadi. bu fan moddiy madaniyat yodgorliklari – qadimgi turar-joylar, mehnat qurollari, san’at asarlari, dafn marosimlari, shahar xarobalari, ibodatxonalar va boshqa topilmalarni o‘rganish orqali jamiyatlarning rivojlanish bosqichlarini aniqlash imkonini beradi. arxeologiyaning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan tadqiqot metodlari va qo‘llanilayotgan ilmiy usullar bilan chambarchas bog‘liqdir. shu bois arxeologik tadqiqotlarning turlari va ularni amalga oshirish usullarini o‘rganish fan rivojida muhim ahamiyat kasb etadi. arxeologik tadqiqotlar o‘z mohiyatiga ko‘ra qidiruv, qazish va laboratoriya ishlari kabi asosiy yo‘nalishlarga bo‘linadi. qidiruv tadqiqotlari yangi yodgorliklarni topish, ularning joylashuvi va chegaralarini aniqlashga xizmat qiladi. qazish ishlari esa madaniy qatlamlarni ochish, topilmalarni ilmiy kontekstda qayd qilish imkonini beradi. laboratoriya va kameral tadqiqotlarda esa topilmalar sanalanadi, tipologik …

2 / 11

i ham muhimdir. biroq sanalashtirishda bir qator muammolar – qatlamlarning buzilishi, buyumlarning ikkilamchi qo‘llanilishi, metodlarning turlicha natija berishi kabi holatlar uchrab turadi. 1. arxeologik tadqiqotlarning asosiy turlari arxeologiya fani insoniyat tarixini moddiy manbalar asosida o‘rganadigan ilmiy yo‘nalishdir. tarixiy jarayonlarni qayta tiklash, qadimgi jamiyatlarning xo‘jaligi, ijtimoiy tuzilishi, diniy qarashlari, madaniyati haqida ilmiy xulosalar chiqarish arxeologik tadqiqotlarning asosiy vazifasidir. bu vazifani bajarishda arxeologik tadqiqotlarning o‘ziga xos turlari shakllangan bo‘lib, ular vaqt o‘tishi bilan takomillashib kelmoqda. har bir tadqiqot turi o‘z metodikasi, o‘ziga xos vazifalari va natijalariga ega. arxeologik jarayonlarning birinchi bosqichi qidiruv yoki razvedka ishlari hisoblanadi. bu tadqiqot turi yangi yodgorliklarni topish, ularning hududiy chegaralarini belgilash va umumiy tavsifini olishga qaratiladi. qidiruv ishlari ko‘pincha arxeologik ekspeditsiyalarning dastlabki bosqichida amalga oshiriladi. qidiruv tadqiqotlarining asosiy vazifasi — qadimiy turar-joylar, qabristonlar, qal’alar, ibodatxonalar yoki ishlab chiqarish markazlarini aniqlashdan iborat. bu jarayonda arxeologlar topografik xaritalar, aerofotosuratlar, dron tasvirlari va zamonaviy gps texnologiyalaridan foydalanadilar. qidiruv natijasida topilgan …

3 / 11

yordamida qadimiy manzilgohlarning madaniy qatlamlari ochiladi, ularning ijtimoiy-iqtisodiy hayoti, turmush tarzi, madaniyati to‘g‘risida to‘liqroq ma’lumot olinadi. qazish ishlari qat’iy ilmiy metodika asosida olib boriladi. har bir qatlam sinchkovlik bilan qayd qilinadi, topilmalar kontekstda joylashtirilgan holda hujjatlashtiriladi. ekskavatsiya jarayonida arxeologlar quyidagilarga e’tibor qaratadilar: qatlamlarning stratigrafiyasi (ya’ni, tuproq qatlamlarining ketma-ketligi va davriy xususiyatlari). binolar, devorlar, poydevorlar, uy-joylar, hunarmandchilik ustaxonalari qoldiqlari. qabrlar va dafn marosimlari. uy-ro‘zg‘or buyumlari, sopol idishlar, metall qurollar, zargarlik buyumlari qazish ishlari ikki xil bo‘ladi: to‘liq qazish – butun hudud to‘liq ochib chiqiladi, ko‘proq tarixiy shahar xarobalarida qo‘llaniladi. qisman qazish – faqat ayrim sektorlar yoki shubhali joylar qazib chiqiladi. masalan, termizdagi fayoztepa va dalvarzintepa buddaviylik ibodatxonalari qazish ishlari tufayli fanga kiritilgan. samarqanddagi afrosiyob devoriy suratlari ham aynan ekskavatsiya jarayonida topilgan. arxeologik qazish qidiruv va qazish ishlari natijasida topilgan ashyolar arxeologiyaning keyingi muhim bosqichi — laboratoriya va kameral tadqiqotlarda o‘rganiladi. bu jarayonda topilmalar tozalanadi, restavratsiya qilinadi, tipologik guruhlarga ajratiladi va sanalanadi. …

4 / 11

logiyalarsiz tasavvur etilmaydi. dronlar yordamida yodgorliklarning umumiy ko‘rinishi olinadi, gis tizimi orqali topilmalar xaritada aniq qayd qilinadi, 3d skanerlash yordamida yodgorliklar virtual model sifatida tiklanadi. radiokarbon sanasi, dendroxronologiya, termolyuminessensiya kabi usullar orqali esa yodgorliklarning yoshi aniqlanadi. o‘zbekiston arxeologlari ham bu texnologiyalardan keng foydalanib kelmoqda. masalan, xorazm vohasidagi qal’alar 3d lazer texnologiyalari yordamida qayta tiklanmoqda. samarqanddagi afrosiyob devoriy suratlari esa zamonaviy restavratsiya laboratoriyalarida ilmiy tadqiq qilinmoqda. qidiruv, qazish va laboratoriya tadqiqotlari bir-birini to‘ldiradi. qidiruvsiz qazish ishlari olib borib bo‘lmaydi, qazishsiz esa laboratoriyada tahlil qilish uchun material bo‘lmaydi. shuningdek, zamonaviy texnologiyalar bu jarayonlarni samarali qilishda yordam beradi. shu sababli arxeologiyada tadqiqotlarning barcha turlari o‘zaro bog‘langan holda olib boriladi. arxeologik tadqiqotlarning asosiy turlari — qidiruv, qazish, laboratoriya-kameral tahlil va zamonaviy texnologiyalardan foydalanishdir. ularning har biri qadimiy yodgorliklarni o‘rganish, tarixiy jarayonlarni qayta tiklashda muhim ahamiyat kasb etadi. aynan shu tadqiqot turlari orqali insoniyat tarixining eng qadimiy bosqichlari ilmiy asosda yoritilib kelmoqda. 2. arxeologiyada sanalashtirish …

5 / 11

tlamga nisbatan aniqlash usuli. bu usulda aniq sanalar ko‘rsatilmaydi, balki qaysi biri oldin, qaysi biri keyin paydo bo‘lgani belgilanadi. stratigrafiya usuli – arxeologik qazilmalar paytida qatlamlarning izchil joylashuviga asoslanadi. yuqori qatlamlar yangi, pastki qatlamlar esa qadimiyroq hisoblanadi. tipologiya usuli – buyumlarning shakli, uslubi va texnikasidagi o‘zgarishlarni kuzatib, ularni vaqt bo‘yicha ketma-ketlikda joylashtirishga asoslanadi. masalan, sopol idishlarning bezaklari va shakllari orqali davr aniqlanadi 2. mutlaq sanalashtirish usullari mutlaq (absolyut) sanalash – topilmaning aniq yoshi yoki davrini yil hisobida aniqlashga qaratilgan usuldir. radiokarbon usuli (c14) – organik moddalar (yog‘och, suyak, to‘qima qoldiqlari)dagi uglerod izotoplari yordamida yoshi aniqlanadi. bu usul 50 ming yilgacha bo‘lgan davrni qamrab oladi. dendroxronologiya – daraxt halqalarini sanash orqali yog‘och buyumlarning yoshini aniqlash. bu usul 10 ming yilgacha aniqlik beradi. termolyuminessensiya usuli – sopol buyumlarni oxirgi marta qachon kuydirilganini aniqlashga asoslanadi. paleomagnit usuli – tuproq yoki tosh tarkibidagi magnit zarrachalarning yer magnit maydoni o‘zgarishlariga ko‘ra sanalanadi. 3. arxeologik sanalashning …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 11 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari"

mavzu “arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari” kirish ……………………………………………………….………………………………… 1. arxeologik tadqiqotlarning asosiy turlari………………………………..………………….. 2. arxeologiyada sanalashtirish usullari va ularning ilmiy ahamiyati………………………… 3. sanalashtirishdagi muammolar va ularni bartaraf etish yo‘llari…………………………….. xulosa…………………………………………………………………………… kirish arxeologiya fani insoniyat tarixining eng qadimiy davrlarini yoritishda asosiy ilmiy manbalardan biri hisoblanadi. bu fan moddiy madaniyat yodgorliklari – qadimgi turar-joylar, mehnat qurollari, san’at asarlari, dafn marosimlari, shahar xarobalari, ibodatxonalar va boshqa topilmalarni o‘rganish orqali jamiyatlarning rivojlanish bosqichlarini aniqlash imkonini beradi. arxeologiyaning muvaffaqiyati ko‘p jihatdan tadqiqot ...

Этот файл содержит 11 стр. в формате DOCX (1,1 МБ). Чтобы скачать "arxeologik tadqiqot turlari va sanalashtirish muammolari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: arxeologik tadqiqot turlari va … DOCX 11 стр. Бесплатная загрузка Telegram