umumiy geologiya

PPTX 32 стр. 3,3 МБ Бесплатная загрузка

32 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 3,3 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 32

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 32

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi umumiy geologiya dotsent v.b. ashirov maxsud batirovich 2015 -2016 o'quv yili ma'ruza 10, 11. er yuzasidagi oqar suvlarning geologik faoliyati. vaqtincha va doimiy oqar suvlarning geologik faoliyati, tekislik va tog' daryolari. terrasalar, vodiylarning turlari. 4soat. mashg'ulot o'tish rejasi er yuzasidagi suv oqimlari daryo vodiylarining tuzilishi vodiylarining asimmetriyasi. tog' va tekislik daryolari daryolarning quyulish qismi. sharsharalar. oqar suvlarning geologik ishi vaqtinchalik suv oqimlarining geologik ishi doimiy oqar suvlar-daryolarning geologik ishi tog' va tekislik daryolarining allyuvial yotqiziqlari foydali qazilmalari. suv oqimlari er yuzasidagi oqar suvlar quruqlik denudatsiyasining eng muhim omillaridan biri. suv oqimlari relefning parchalanishiga va materiklar yuzasining pasayishiga olib keladi. ular atmosfera yog'in-sochinlari va qorlarning erishi tufayli vujudga keluvchi differentsiatsiyalanmagan mayda jilg'alardan tortib to azim daryolar tizimigacha bo'lgan suv oqimlarini o'z ichiga oladi. er yuzasi oqim suvlarining geologik ishi …

2 / 32

zligining o'zgarishi o'zan kengligiga, chuqurligiga va relef qiyaligiga bog'liq. o'zanning torayishi oqim tezligini oshiradi. suyuqlikning turli kinematik va dinamik xususiyatlariga asosan laminar va turbulent oqimlar ajratiladi. laminar oqimlarda oqim chiziqlari (suyuqlik zarralarining harakat yo'nalishi) bir-biriga parallel va bir xil tezlikda bo'ladi. bunda oqim parallel qatlamlar to'plami sifatida harakatlanadi. laminar oqimlar nisbatan sekin, asosiy oqimga mos kelmaydigan komponentlari amalda hisobga olinmaydigan darajada kichik bo'ladi. suv oqimlari turbulent oqimlarda oqim chiziqlari buralib o'zgaruvchi uyurmalar tizimini tashkil etadi. bunda o'zgaruvchi uyurmalarning yo'nalishi va tezligi o'rtacha arifmetik oqimnikidan farq qiladi. boshqacha qilib aytganda, uyurmalarda suv massasi chapdan o'ngga, pastdan yuqoriga va aksincha harakatlanib, “o'ynab” oqadi. turbulent oqimlarda uyurmalarning tezligi o'rtacha oqim tezligidan uncha farq qilmasada, butun oqimga kuchli ta'sir etadi. chunki turbulentlik orqali terrigen zarralar doimo muallaq holda (gil zarralari) yoki vaqtincha muallaq holda (qum donalari) ko'chiriladi. daryolarda turbulentlikni asosan og'irlik kuchining o'zan bo'ylab yo'nalgan tashkil etuvchisi - urinma vujudga keltiradi va o'zan tubining …

3 / 32

'ladi. turbulent oqimlarda yirik bo'lakli jinslar (g'o'laklar va graviy) dumalab, qum donalari saltatsiya (sakrab-sakrab) yo'li bilan, alevrit va gil zarralari esa muallaq holda ko'chiriladi. turbulent oqimlar laminar oqimlarga aylanib, tezligi susayganda yirik bo'lakli jinslar oqim o'zanida cho'kib qoladi, qum donalari dumalash orqali, alevrit va gil zarralari oqim tufayli, hali suspenziyada bo'lganligi sababli, muallaq holda ko'chiriladi. laminar oqimlarda o'zan tubidagi notekisliklar cho'kindi materiallar bilan to'lib, tekislanib boradi. turbulent oqimlarda esa chuqurlatish eroziyasi tufayli o'zan tubi notekisligicha qolaveradi. suv oqimlari laminar oqimlarning ham, turbulent oqimlarning ham cho'kindining sirtiga ta'siri suyuqlikning zichligi, dinamik qovushoqligi, tezligi bilan bog'liq bo'lgan bir qancha gidrodinamik parametrlar va suv-cho'kindi chegarasining geometriyasiga bog'liq. suv va havo kabi har bir oquvchi muhit qovushoqlik deb ataluvchi ishqalish kuchi tufayli vujudga keluvchi ichki qarshilikka ega bo'ladi. suyuqlik yoki gazning qovushoqligi sekin harakatlanayotgan massaning tez harakatlanayotgan massani tormozlovchi kuchi o'lchami hisoblanadi. terrigen donalarning o'lchami, solishtirma og'irligi va shakli kabi xususiyatlari oqimda ko'chirilishi uchun …

4 / 32

adi. bu xususiyatlari orqali terrigen zarralarning genezisi aniqlanadi. suv oqimlari bilan ko'chiriladigan materiallarning miqdori oqimning tezligi, faoliyatining doimiyligi yoki vaqtinchaligiga bog'liq. suv oqimlari bilan ko'chiriladigan materiallarning miqdori oqim zichligi bilan belgilanadi. bu kattalik o'zgaruvchan bo'lib, ba'zi oqimlarda u juda yuqori bo'ladi. suv oqimlari yil bo'yi faoliyat ko'rsatuvchi doimiy va bahor oylaridagina faoliyat ko'rsatuvchi vaqtinchalik suv oqimlariga bo'linadi. suv oqimlari vaqtinchalik suv oqimlari tog' hududlarida jala yog'ishi va qorning tez erishi tufayli vujudga keladi. bunday oqimlar sellar deyiladi. sellar asosan o'simlik qoplamasi yaxshi rivojlanmagan quruq iqlimli o'lkalarda hosil bo'ladi. ular o'zining katta tezligi, zichligi va eroziya xususiyatlari bilan boshqa oqimlardan ajralib turadi. sellar shakllanishida suv dastlab tog' yonbag'irlarida butun maydon bo'yicha oqaboshlaydi va keyinchalik ma'lum o'zanlarga birlashib, yaxlit oqimni tashkil qiladi. sel to'satdan paydo bo'lib, tog' daralari va soylaridan juda katta tezlik (20 - 25 m/sek) bilan pastga intiladi va yo'lida uchragan to'siqlarni emirib, oqizib ketadi. shu vaqtda o'zandagi suv loyqasi …

5 / 32

'ng harakatga kelgan mahsulotlarni pastga oqizib tushadi. sel faqat tosh bo'laklarinigina emas, balki ildizi bo'shroq daraxtlarni ham oqizib ketadi. sel oqimlari zichligining yuqoriligi bir tomondan tezligining kattaligiga, ikkinchi tomondan esa yil davomida nuragan mahsulotlarni birdaniga ko'chirishiga bog'liqdir. sel oqimlari butun oqim yo'lidagi barcha materiallarni oqizib, tog'oldi tekisliklariga olib chiqadi. ular keltirgan materiallarning miqdori shu hududdagi doimiy oqar suvlarnikiga qaraganda ko'proqdir. bu prolyuvial va delyuvial yotqiziqlarning allyuvial yotqiziqlarga qaraganda keng tarqalganligidan ma'lum. sel oqimlari xar doim turbulent xarakterga ega bo'ladi. yotqiziqlari differentsiatsiyalanmagan va saralanmagan, bo'laklari dumaloqlanmagan, o'tkir qirrali bo'ladi. suv oqimlari doimiy suv oqimlari – daryolar. daryolar – havza deb ataluvchi keng hududlardan atmosfera yog'in-sochinlari va erosti suvlarini to'plovchi uzluksiz oquvchi suv oqimlaridir. quruqlikning 68 % maydoni daryolarning suv yig'ish maydonlari hisoblanadi va ulardan to'plangan suvlar okean va dengizlarga quyuladi. har yili quruqlikdan yig'ilayotgan suvning 20 % ga yaqini sayyoramizda suvi ko'p bo'lgan amazonkaniki hisoblanadi. suvi ko'pligi bo'yicha ikkinchi o'rinni kongo …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 32 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "umumiy geologiya"

mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi mirzo ulug'bek nomidagi o'zbekiston milliy universiteti geologiya-geografiya fakulteti umumiy geologiya kafedrasi umumiy geologiya dotsent v.b. ashirov maxsud batirovich 2015 -2016 o'quv yili ma'ruza 10, 11. er yuzasidagi oqar suvlarning geologik faoliyati. vaqtincha va doimiy oqar suvlarning geologik faoliyati, tekislik va tog' daryolari. terrasalar, vodiylarning turlari. 4soat. mashg'ulot o'tish rejasi er yuzasidagi suv oqimlari daryo vodiylarining tuzilishi vodiylarining asimmetriyasi. tog' va tekislik daryolari daryolarning quyulish qismi. sharsharalar. oqar suvlarning geologik ishi vaqtinchalik suv oqimlarining geologik ishi doimiy oqar suvlar-daryolarning geologik ishi to...

Этот файл содержит 32 стр. в формате PPTX (3,3 МБ). Чтобы скачать "umumiy geologiya", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: umumiy geologiya PPTX 32 стр. Бесплатная загрузка Telegram