qadimgi mesopotamiya

PPTX 29 pages 1.3 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

drevnyaya mesopotamiya qadimgi mesopotamiya reja: 1.qadimgi mesopotamiya siviiizatsiyasining yuzaga kelishi 2.shumer shahar davlatlari 3.akkad davlatining yuksalishi mesopotamiya (qadimda yunoncha “ikki daryo oralig'i”) geografik jihatdan janubda fors qo‘ltig‘i, g’arbda arabiston, shimolda suriya va armaniston hamda sharqda zagros tog’lari bilan chegaralangan. iqlimi sug'orma dehqonchilikka qulay hisoblanadi. bu yerda unumdor tekisliklar ko’p bolgan. shu bilan bir qatorda bog‘dorchilikka ham qulay hudud bo’lganligi tarixdan ma’lum. mil. avv. vi mingyilliklarda dajla va frot daryolarining vodiylariga aholi ko‘chib kela boshlaydi. tell-al-ubeyd ma’daniyatini yaratgan xalq aynan ushbu davrda. janubiy mesopotamiyada istiqomat qilgan. g‘arb olimlarini fikricha, bu yerning odamlari (subariylar) qadimda protodajla tilida (yoki “banan tilida’’) so'zlashganlar. tog'li hududlarda termachilik. chorvachilik va keyinchalik ziroatchilik unsurlari paydo bo‘la boshladi. etnik guruhlar akkad amorit amore shumer mil. avv. vi mingyillik o'rtalariga kelib, mesopotamiyada qadimiy tel-xassuna ma’daniyati taraqqiy etadi. bu yerdan o‘roqlar, tosh boltalar, tosh tegirmonlar, keramika qoldiqlari va xonakilashtirilgan hayvonlar suyaklari topib o‘rganilgan. shu bilan birga sig'inish tumori hisoblangan ayollar …

2 / 29

g so‘nggi bosqichi hisoblanadi. mil. avv. ill mingyillikda mesopotamiya janubida shumerlar, dajla va frot (qadimda akkadcha “pu-rat-tu”) daryolarining o’rta oqimida akkad qabilalari, shimolda asosan xurritlar istiqomat qilganlar. mil. avv. ill ming yillikning birinchi yarmida mesopotamiya janubida mulkiy tabaqalanishni o‘sishi bilan qator shahar-davlatlar: eredu, ur, larsa, uruk, kish, nippur, umma, shuruppak. adab, girsu va boshqalar paydo bo'ladi. shimolda esa, yirik shahar-davlatlar: ashshur, mari. nineviya, eshnunna, tutub, sippar va boshqalar yuzaga keladi. sug‘orma dehqonchilikka mos hududlarda hunarmandchilik yuqori darajada rivojlanadi. mis va bronzadan mehnat qurollarini quyishning yangi usullari o‘zlashtiriladi. qimmatbaho metallardan chiroyli zargarlik buyumlari ham yasalgan. savdo-sotiqning o‘sib borishi, uni hunarmandchilikdan ajralib chiqish jarayonini tezlashtiradi. qadimgi mesopotamiyada maxsus savdogarlar-tamkarlar tabaqasi paydo bo’ladi. bu esa, shumer shahar-davlatlarining o‘sish tezligini oshiradi. frot va dajla daryolarining janubiy qirg‘oqlaridagi irrigatsiya tizimini kengayishi, aholi orasida mulkiy tabaqalanishning o’sib borayotganligidan dalolat berar edi. tez orada yerni sotish va sotib olish tushunchasi yuzaga keladi. shuruppak sopol taxtachasi rivojlanib boradi. …

3 / 29

likka asoslangan patriarxal jamiyatda qulchilik tizimini qaror topishi uchun barcha sharoitlar mavjud edi. qadimda shumer jamiyatida, yeri bo‘lmagan yoki yeridan mahrum bo’lgan. boshqa joylardan kelgan kambag'al oilalar ibodatxonalarga qaram bo'lgan odamlar ham bor edi. qaram kishilar ibodatxonalarga tegishli yerda va alohida xususiy xo‘jaliklarda ishlaganlar. qadimgi shumer shahar-davlatlarining hukmron qatlami quldorlar bo’lgan. ularga urug‘ zodagonlari, kohinlar, davlat amaldorlari kirgan. ziroatkorlar qatlamini unchalik katta bo’lmagan yer ulushiga ega oilalar va katta patriarxal oilalarga birlashgan jamoachilar tashkil qilgan. asosan ziroatkorlik va chorvachilik uchun ajratilgan yer egaligi esa, ikki qismga bo’linib, jamoa va ibodatxonaga tegishli mulklardan iborat bo’lgan. qadimgi shumeming ilk sulolaviy tarixi xronologik jihatdan uch davrga bo‘linadi i-ilk sulolaviy davr (mil. avv. 2750-2615-yy) ii-ilk sulolaviy davr (mil. avv 2615-2500-yy) iii-ilk sulolaviy davr (mil. avv 2500-2315-yy) “ensi” shahar-davlatlaming hokimlari “en” oliy kohin “lugal” “ulug‘ odam”, yoki “katta odam”, akkadcha “sharru” qadimgi shumerda. shahar-davlatlarning hokimlari-“ensi” ibodatxona kohinlaridan bo’lgan. ibodatxonalar, shumerliklar ilohlarining mulki hisoblangan bo’lib, kohinlar …

4 / 29

iyati oqsoqollar kengashi yoki xalq yig'ini bilan cheklangan. ayrim hollarda u shahar-davlatning qo‘shiniga ham boshchilik qilgan. shahar “eni” ning asosiy vakolati kohinlik, ibodatxona yerlari va ma’muriyatini idora qilish, ibodatxona va shaharda yirik qurilishlarni tashkil etishdan iborat bo'lgan. shumer shahar davlatlari. qadimgi shumer shahar-davlatlari daryo bo'yidagi unchalik katta bo’lmagan sug'oriladigan yerlarda joylashgan edi. uning atrofida shaharga tegishli qishloqlar bo’lgan. shahar-davlatlar bir-biridan uzoq joylashmagan bo‘lib, ular orasida doimiy savdo va madaniy aloqalar mavjud edi. g‘arb olimlarining fikricha, qadimgi shumerning eng qadimgi shahri eredu hisoblangan. shunday bo’lsa-da, “buyuk to’fondan keyin” kish shahri shumerda gegemonlikni qo'lga kiritadi. ikki daryo oralig‘ida kishning ilk podshosi sifatida afsonaviy gaur ismli shaxs tilga olinadi. so‘ngra taxtga gulla- nidaba-annapad kelishi manbalarda ta’kidlanadi. ularning hukmronligi davri borasida hozirga qadar olimlar orasida munozarali fikrlar mavjud. ayniqsa, i kish sulolasining o‘n uchinchi podshosi etana davrida kish shahri yuksaladi. shumerda siyosiy barqarorlik yuzaga keladi. rivoyatlarga ko'ra, hukmdor etana, xudolar oldiga “tug’ilish maysasi'’ni olish …

5 / 29

axsi ilohiylashtiriladi. urukning i sulolasi vakillari urnungal, utulkalama, labashum, ennuntaraxana (hukmronlik yillari hozirga qadar munozarali) va boshqa podsholar davrida uruk shumerda gegemonlikni saqlab turdi. keyinchalik ur shahar-davlati janubiy mesopotamiyada ustunlikni qo‘lga kiritdi va urning i sulolasi podsholari gegemonligi boshlanadi. mil. avv. 2563-yili ur shahrida taxtga lugal mesanepada chiqadi. u “kish lugali'’ unvoniga ham ega bo'lib, butun shumerda o‘z hokimiyatini o‘rnatdi. ur shahar-davlati o‘z rivojlanishining yuqori cho‘qqisiga yetadi. bu yerda lugallar uchun hashamatli binolar quriladi. keyinchalik siyosiy qarama-qarshiliklar kuchayishi natijasida ur shahar-davlati zaiflashib, lagash shahri ustunlikka erishadi. lagashning shumerda gegemonlik uchun kurashida, asosiy dushmani umma shahri edi. mil. avv. 2450-yilda eanatum, lagash shahrining lugali unvoniga sazovor bomadi. so'ngra umma shahar-davlati eni ushni jangda yengadi. ummaliklar, lagashda ehtiromli hisoblangan ningisu va nanshe (baliqchilik ilohasi) xudolari ibodatxonasi foydasiga, bug'doy bilan o‘lpon to’laydigan bo’ldilar. u deyarli barcha shumer shaharlarini (nippurdan tashqari) bo‘ysundirib, mamlakatni elamliklar bosqinidan asrab qoladi. vaqt o’tib, lagash podsholari enannatum i, entemena, …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi mesopotamiya"

drevnyaya mesopotamiya qadimgi mesopotamiya reja: 1.qadimgi mesopotamiya siviiizatsiyasining yuzaga kelishi 2.shumer shahar davlatlari 3.akkad davlatining yuksalishi mesopotamiya (qadimda yunoncha “ikki daryo oralig'i”) geografik jihatdan janubda fors qo‘ltig‘i, g’arbda arabiston, shimolda suriya va armaniston hamda sharqda zagros tog’lari bilan chegaralangan. iqlimi sug'orma dehqonchilikka qulay hisoblanadi. bu yerda unumdor tekisliklar ko’p bolgan. shu bilan bir qatorda bog‘dorchilikka ham qulay hudud bo’lganligi tarixdan ma’lum. mil. avv. vi mingyilliklarda dajla va frot daryolarining vodiylariga aholi ko‘chib kela boshlaydi. tell-al-ubeyd ma’daniyatini yaratgan xalq aynan ushbu davrda. janubiy mesopotamiyada istiqomat qilgan. g‘arb olimlarini fikricha, bu yerning odamlari (subariylar) ...

This file contains 29 pages in PPTX format (1.3 MB). To download "qadimgi mesopotamiya", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi mesopotamiya PPTX 29 pages Free download Telegram