topografik tushunchalar va turistik texnika bo’yicha musobaqalar o’tkazish

DOCX 12.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1670267504.docx topografik tushunchalar va turistik texnika bo’yicha musobaqalar o’tkazish reja: 1. topografik bilimlar haqida tushunchalar 1.1. topografiya va shartli belgilar 1.2. joylarni chamalab topish usullari 1.3. sayohatlarda o’lkashunoslik va qidiruv ishlari 2. turistik texnika bo’yicha musobaqalarni tashkil qilish va o’tkazish 1. topografik bilimlar haqida tushunchalar sayohatlar jarayonida va umuman atrof-muhitni yaxshi bilish, tabiatni kuzatish hamda ular bilan bevosita bog’liq bo’lgan voqealar, hodisalar, faoliyatlarni anglash muhim ahamiyatga egadir. bu sohada umumta’lim maktablari, o’rta maxsus ta’lim muassasalarida o’qitiladigan geografiya, tarix, adabiyot va boshqa fanlar aniq ma’lumotlar beradi. mustaqillik yillari davrida “alpomish” va “barchinoy” maxsus testlari talablari tarkibida sayr-sayohatlar aholining yoshiga qarab normativlar berilganligi hayotiy zaruriyatdir. uning me’yoriy talablarini bajarishda barcha amaliy faoliyatlar bilan bir qatorda nazariy jihatdan tegishli bilim hamda malakaga ega bo’lish ham talab etiladi. ya’ni, sayyohatchilar yo’lni (marshrut) tanlash, chizmalar (sxema) tayyorlash, xaritani o’qish, ulardagi shartli belgilar haqida tushunchalarga ega bo’lishi kerak. shu sababdan sayohatlarga tayyorgarlik va ularni maqsaddagidek amalga …

a qisqartirilganini ko’rsatuvchi son. masalan, 1:50000, 1:100000, 1:250000, 1:100000, 1:40000, . chiziqli masshtabda joyning biror bo’lagi aniq sonlar asosida chiziq bilan belgilanadi va bu aniq belgi kartaning tagida to’g’ri chiziq bilan taqsimlab ko’rsatiladi. chiziqli masshtab 23 = r sonli masshtabga nisbatan oraliqni hisoblashga birmuncha qulay. chunki sonlarni ko’paytirib turmasdan aniq chiziq belgilari asosida ma’lum oraliqni o’lchab, masofani tez belgilash mumkin. turistlar ko’proq 1:25 000 1-rasm. magnit chizig’i va masshtabli kartadan foydalanadilar. azimutning og’ishi. shartli belgilar kartani o’qish kalitidir, shartli belgilar asosida uch xil kartalar mavjud: masshtabli, masshtabsiz, izohli. shuni hisobga olish kerakki, kartadagi ayrim shartli belgilar faqat yoz mavsumiga moslab olinadi. joylarning relyefi yirik masshtabli kartalarda ko’rsatiladi, bunda dengiz sathiga nisbatan balandliklar aniq o’lchov bilan belgilanadi. 2-rasm. ufq tomonlarini soat va quyosh bo’yicha aniqlash usullari. m 3-rasm. chiziqli masshtab. balandliklarning yo’nalishi, nishabligi uning tuzilishiga qarab aks ettiriladi. ayrim hollarda, ayniqsa, sxemalarda joyning balandligi yoki pastligi oddiy chiziqchalar bilan ham ifodalanadi. …

va magnit meridianlarning oralig’i magnit og’ish burchagi deb ataladi. 5-rasm. tomonlarni qor erishiga qarab chamalash usullari. bu og’ishning farqi 10–20° va undan ham ko’proq bo’lishi, shuningdek, turli belgilarga ega bo’lishi mumkin. turgan joyni aniq belgilash uchun kartada belgilangan og’ish burchaklarini bilish zarur. bundan tashqari turgan joyni qutb yulduzi orqali ham aniqlash mumkin. agar magnit og’ish burchagi sharqiy tomonda bo’lsa, unda kartada plus (masalan, +7°) bilan belgilanadi. demak, haqiqiy shimol yo’nalishning shimoliy chap tomonida ekanligi ma’lum bo’ladi. shunda kompas ko’rsatkichini 7° ga to’g’rilash zarur va shimol-janub kesishmasi haqiqiy geografik meridiandan o’tadi. agar og’ish burchagi g’arb tomonda bo’lsa, unda haqiqiy meridian chizig’ini topish uchun karta magnit og’ish burchagiga qarab o’ng tomonga buriladi. shu tariqa shimolni aniq belgilab olishga erishiladi. kompas orqali kartaning shimoli aniqlangach, turist o’zi turgan joyni belgilab, yo’nalish tomonini va aniq joyni belgilaydi. shartli belgilar orqali u marshrutni o’rganadi va yo’lga tushadi. turist kompassiz karta orqali chamalashda joylarning chizig’i yoki …

unktlari suv tegirmonikeng bargli o‘rmon kesilgan o‘rmon yongan o‘rmon shamoldan yiqilgan daraxtlar daraxtni kesib yasalgan yo‘l trubasiz zavod, fabrikalar shamol tegirmoni trigonometrik punkt telegraf idoralari o’rmon qorovulining yo’li yo’l ko’rsatkichlari 6-rasm. kartadagi shartli belgilar. joylarni ayrim hollarda yulduz, quyosh hamda ayrim predmetlarga qarab ham chamalab topish mumkin. soatga va quyoshga qarab yurish yo’nalishi va tomonlarni aniq belgilash mumkin. buning uchun soatning ko’rsatuvchi strelkasini quyoshga qaratilib, 1 raqami bilan quyosh tomondagi son o’rtasidagi farq aniqlanadi. bunday hollarda soat mahalliy vaqtlarga to’g’rilanishi zarur. bu usul bilan yozgi sharoitlarda tomonlarni belgilash uncha qiyin bo’lmaydi va unda ko’pi bilan 20–25° ga xato qilish mumkin. qutb yulduzi bo’yicha chamalash usuli quyidagicha: kechalari havo ochiq bo’lganda samodagi yulduzlarni belgilash juda oson. katta ayiq yulduzi oldidagi qator ikki yulduz ustidan to’g’ri chiziqni xayol kichik ayiq yulduzining oldidan o’tgan cho’michsimon yulduzlarning eng chekkasidagi (dumli) yulduzini bildiradi va uning geografik meridiandan og’ish burchagi 2° dan oshmaydi. qutb yulduzi topilganda …

adval uch qadamni metrga aylantirish (s.v. obruchev usuli, kurs bo’yicha) egilish burchagi, gradus uch qadam sonlari 100 200 300 400 500 600 700 800 metrlar tushish 20 198 396 594 792 990 1188 1386 1584 tushish 10 214 428 642 856 1070 1284 1498 1712 tushish 0 228 456 84 912 1140 130 1596 1824 chiqish 10 185 370 555 740 925 1110 1295 1480 chiqish 10 148 296 444 592 740 888 1026 1184 chiqish 10 112 224 336 448 560 672 784 896 oraliqni qadamlab o’lchashning aniq bo’lishiga yuqoridagi jadval yordam bersa, oraliqni ko’z bilan chamalash miqdorini navbatdagi 2-jadval orqali bilib olish mumkin. masofalarni o’lchash va chamalashning turli usullari mavjud. bulardan eng qulay usul uchburchak shaklida o’lchashdir. buning uchun gugurt cho’pi o’lchov vositasi bo’lib xizmat qiladi (7-rasm). gugurt cho’pi imkoni boricha millimetrlarga bo’lib chiqiladi. shuningdek, o’lchanadigan joygacha bo’lgan masofada turgan narsaning (daraxt, tosh, uy va hokazo) taxminiy balandligini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "topografik tushunchalar va turistik texnika bo’yicha musobaqalar o’tkazish"

1670267504.docx topografik tushunchalar va turistik texnika bo’yicha musobaqalar o’tkazish reja: 1. topografik bilimlar haqida tushunchalar 1.1. topografiya va shartli belgilar 1.2. joylarni chamalab topish usullari 1.3. sayohatlarda o’lkashunoslik va qidiruv ishlari 2. turistik texnika bo’yicha musobaqalarni tashkil qilish va o’tkazish 1. topografik bilimlar haqida tushunchalar sayohatlar jarayonida va umuman atrof-muhitni yaxshi bilish, tabiatni kuzatish hamda ular bilan bevosita bog’liq bo’lgan voqealar, hodisalar, faoliyatlarni anglash muhim ahamiyatga egadir. bu sohada umumta’lim maktablari, o’rta maxsus ta’lim muassasalarida o’qitiladigan geografiya, tarix, adabiyot va boshqa fanlar aniq ma’lumotlar beradi. mustaqillik yillari davrida “alpomish” va “barchinoy” maxsus testlari talabla...

DOCX format, 12.1 MB. To download "topografik tushunchalar va turistik texnika bo’yicha musobaqalar o’tkazish", click the Telegram button on the left.

Tags: topografik tushunchalar va turi… DOCX Free download Telegram