buddizm dinining tarixi va asosiy ma'naviy qadriyati

PPTX 29 pages 25.6 MB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.6 MB

File type PPTX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

buddaviylik dini o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi zarmed universiteti | dinshunoslik fanidan ma’ruzachi: jurakulov jamol komilovich 4-mavzu; buddizm dini tarixi va asosiy g'oayalari buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasiga ko’tarilishi. anʼanaviy buddaviylik. tripitakan va buddaylikning muqaddas manbalari. o‘rta asrlarda buddaviylik ta'limoti. chan buddizmning xitoyda rivojlanishi. reja sharqiy osiyo mamlakatlarida va uzoq sharqda tarqalgan. hozirgi kunda b. shri lanka, myanma (birma), tailand, laos, kamboja, vyetnam, tibet, butan va yapokabi davlatlarning asosiy dinidir. b. muayyan tarixiy davrlarda xitoy, hindiston, koreya va indoneziyada, deyarli butun osiyo xalqlari, yaʼni jahonning salkam 2/3 kismi aholisi maʼnaviy qadriyatlariga juda katta taʼsir koʻrsatgan. rivoyatlarga koʻra, buddaga siddhartha gautama (budda) asos solgan. buddada 2 asosiy yoʻnalish mavjud: xinayana va maxayana. keyingisi juda koʻp sekta va mazhablarga boʻlinadi. boshqa dinlardan farqli ravishda b.da hech bir oʻzgarmas narsa yoʻq, hatto xudo ham oʻzgaruvchan, deb uqtiriladi. faqat …

2 / 29

adi: 1) hech kim yoki hech narsani hayotdan judo qilmaslik; 2) yolgʻon soʻzlamaslik; 3) oʻgʻrilik qilmaslik; 4) jinsiy aloqaga kirmaslik; 5) mast qiluvchi ichimlik ichmaslik; 6) kunning ikkinchi yarmidan to ertangi sahargacha ovqat tanovul qilmaslik; 7) uch kiyimdan ortiq hech narsa bilan tanani bezamaslik; 8) ommaviy koʻngilxushliklarda ishtirok etmaslik va tomoshabin sifatida qatnashmaslik; 9) baland va yumshoq oʻrinda yotmaslik; 10) pul ishlatmaslik. rohiblar jamoasi asosan b. txeravadasi (aynan — oqsoqollar taʼlimoti)ga xosdir. maxayanada "haqiqat yoʻli" har kim uchun ochiq: rohiblarga ham, dunyoviy kishilar (yaʼni oddiy qavm)ga ham; buddaga eʼtiqod qilinsa, bas. kengroq qaralganda, sangxa — muqaddaslik va qudrat xazinasi. kisqasi, b. — buddaga ergashib, dharma talablarini bajarish va sangxa jamoasining aʼzosi boʻlib qolishdir. b.da kundalik, davriy, maxsus va bayram marosimlari ado etiladi. monastir, butxona va xonadonlarda ertalabki va kechki ibodatlar uyushtiriladi. odatda, 12-13 yoshli oʻspirin 20 yoshgacha, yaʼni balogʻatga yetgunga qadar monastirda rohiblikni oʻtaydi, lekin, taxminan ularning uchdan bir qismi …

3 / 29

i hisoblanadi. buddaviylik milodning i asrida xitoyga tarqalgan bo‘lsa, iv asrda koreyaga, vi asrda yaponiyaga, vii asrda tibetga yoyildi. shunday bo‘lsa–da, xii–xvi asrlarda mo‘g‘ulistonga, xvi–xvii asrlarda buryatiya va tuvaga, xix–xx asrlarda amerika va yevropa qit’asiga kirib bordi. xii–xiii asrlarda hindistonning shimoliy hududida boburiylar sulolasi xukmronligi o‘rnatilishi va islomning tarqalishi, qolgan hududlarda hinduiylik dinining to‘la qaror topishi natijasida buddaviylik o‘zi paydo bo‘lgan vatani hindistondan siqib chiqarilganini alohida qayd etish lozim. buddaviylik miloddan avvalgi vi–v asrlarda shimoliy hindistonda vujudga keldi. bu davrga kelib ko‘p xudolikka asoslangan vedachilik, braxmanlik, jaynizm yangi ijtimoiy sharoitga javob bera olmay qolgan edi. buddaning bo‘ysunish va itoatkorlik, azob–uqubatlardan qutulishning asosiy yo‘li, aql farmoniga bo‘ysunish orqali inson oliy saodatga erishishi mumkinligi haqidagi g‘oyalari o‘sha davr ijtimoiy–siyosiy va ma’naviy hayotini yorqin aks ettirar edi. tripitaka – siddxarta gautama vafoti (nirvana erishgan)dan so‘ng qisqa vaqt o‘tib (mil.av. v-iii asrlar) yaratilgan buddizm muqaddas matnlari to‘plami. u ko‘p asrlar davomida og‘zaki shaklda bo‘lib …

4 / 29

quyidagicha: siddxardxa - shaxsiy ismi, gautama - urug‘ ismi, shakyamuni - shaklar yoki shakiya qabilasidan chiqqan donishmand, budda - nurlangan, tadxagata - shunday qilib, shunday ketgan, djina - g‘olib, bxagavan - tantana qiluvchi. bu ismlar ichida eng mashhuri budda ismi bo‘lib, uning ismidan dinga buddaviylik nomi berilgan. buddaviylarning eng qadimgi to'plami buddistlikda tripitaka (sanskrit tilida "uchta savat", "tipitaka" ning pali) buddistlarning eng qadimgi to'plamidir. bu tarixiy buddaning so'zlari bo'lishning eng kuchli da'vosiga ega bo'lgan matnlarni o'z ichiga oladi. tripitaka matnlari uchta asosiy bo'limga ajratilgan: monaxlar va rohibalar uchun kommunal hayot qoidalarini o'z ichiga olgan vinaya-pitaka; sutra-pitaka, buddaning va yuqori martabali shogirdlarning va'zlari; va buddist tushunchalari talqini va tahlillarini o'z ichiga olgan abhidharma-pitaka. ushbu oyatlar asl nusxaga to'g'ri keladimi? aniq javob, biz bilmaymiz. pali va xitoy tripitakasni taqqoslash ko'plab farqlarni keltirib chiqaradi. ba'zi tegishli matnlar hech bo'lmaganda bir-biriga juda o'xshash, ammo ba'zilari sezilarli darajada farq qiladi. pali canon boshqa hech bir …

5 / 29

rashlar va amaliyot ham inkor qilingan. bular buddaning “o‘zingga ozor yetmasin desang, o‘zgalarga ozor berma, boshqalarga ozor bersang, o‘zing ham ozor chekasan. hirsu havas barcha baxtsizliklarning sababchisidir. vaqt o‘tishi bilan hamma narsa o‘zgaradi, shuning uchun, hech narsaga ortiqcha ko‘ngil bog‘lama, ko‘ngilni toza tut, haqiqat va boqiy saodat izla. yomonlik qilma, gunohdan saqlan. hamisha yaxshilik qil. boshqalarni sevsang, o‘zing ham, boshqalar ham baxtli bo‘lishadi. o‘zgalarning aytganlarini rad etma va qoralama, o‘zni baxtli qilish uchun o‘zgalarni baxtsiz qilish insofdan emas”, degan so‘zlarida teran aks etgan. buddaviylik ta’limotining o‘ziga xos jihatlar barcha jonli narsalarga muhabbat bilan qarashning targ‘ib etilishida, aql ko‘rsatmalariga qat’iy bo‘ysunish va hissiyotga berilmaslikda ham aks etgan. buddaviylikda olamlar va ularga xos xususiyatlar haqidagi qarashlar muhim o‘rin egallaydi. budda ta’limotiga ko‘ra, olam uch bosqichli bo‘lib, uning birinchisi – eng yuqori mutlaq osoyishtalik hukm suradigan “nirvana” (sanskritcha – so‘lish, o‘chish) olamidir. unda inson barcha tashvishlardan xalos bo‘ladi, hech bir istak–xohish, ehtiroslarga o‘rin …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "buddizm dinining tarixi va asosiy ma'naviy qadriyati"

buddaviylik dini o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi zarmed universiteti | dinshunoslik fanidan ma’ruzachi: jurakulov jamol komilovich 4-mavzu; buddizm dini tarixi va asosiy g'oayalari buddaviylik dinining paydo bo‘lish tarixi, asosiy ta'limotlari, oqimlari va manbalari. kushonlar imperiyasida buddaviylik dinining davlat dini darajasiga ko’tarilishi. anʼanaviy buddaviylik. tripitakan va buddaylikning muqaddas manbalari. o‘rta asrlarda buddaviylik ta'limoti. chan buddizmning xitoyda rivojlanishi. reja sharqiy osiyo mamlakatlarida va uzoq sharqda tarqalgan. hozirgi kunda b. shri lanka, myanma (birma), tailand, laos, kamboja, vyetnam, tibet, butan va yapokabi davlatlarning asosiy dinidir. b. muayyan tarixiy davrlarda xitoy, hindiston, koreya va indoneziyada, ...

This file contains 29 pages in PPTX format (25.6 MB). To download "buddizm dinining tarixi va asosiy ma'naviy qadriyati", click the Telegram button on the left.

Tags: buddizm dinining tarixi va asos… PPTX 29 pages Free download Telegram