sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari

DOCX 19 pages 1.5 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type DOCX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________________ “analitik geometriya” fanidan kurs ishi mavzu: “ sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari ” bajardi: ________________________________________________ qabul qildi: ___________________ baho __________________ sana ______________ 2 2 mavzu: « sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari ». mundarija kirish 3 i.bob: sferik geometriya haqida ma’lumotlar. al -farg’oniyning sferik trigonometriyaga qo’shgan hissasi. 5 1.1. sferik geometriya haqida tushuncha. sfera va uning elementlari... 5 1.2 al-farg'oniyning sferik trigonometriyaga qo'shgan hissasi. 9 ii.bob: sferik geometriya. klassik uzluksiz geometriyalar ro’yhati. 14 2.1. yevklid planimetriyasidan asosiy faktlar. 14 2.2. to’g’ri chiziqlar, masofalar, burchaklar, qutblar va s2 perpendikulyar. 15 xulosa 18 foydanilgan adabiyotlar 19 kirish geometriya asrlar davomida matematik tadqiqotlarning asosi bo’lib kelgan, yevklid geometriyasi tekis yuzalarning xususiyatlarini tushunish uchun klassik paradigma bo'lib xizmat qilgan. biroq, yevklid bo'lmagan geometriyalarni o'rganish bizning geometrik bo'shliqlar haqidagi tushunchamizni evklidning parallel postulatining cheklovlaridan tashqari kengaytirdi. sferik geometriya, evklid bo'lmagan o'xshashligi, sharning sirtini geometrik fazo …

2 / 19

iametral qaramaqarshi boʻlmagan har 2 nuqtadan faqat bitta katta doira oʻtkazish mumkin; katta doiralar sferaning geodezik chiziqlari boʻlib, toʻgri chiziqning planimetriyada bajargan vazifasiga oʻxshash rol uynaydi. lekin tugʻri chiziqning istalgan kesmasi shu kesma uchlarining orasidagi eng kiska masofa boʻladi, sferada esa katta doira yoyi qoʻshimcha yoydan kichik bulgandagina eng qisqa masofa buladi. s.g.da parallel geodezik chiziklar mavjud emas; 2 ta katta doira hamisha 2 ta nuqtada kesishadi. sferadagi av kesma uzunligi, yaʼni katta doiraning atv yoyi unga mos kelgan markaziy burchak aov bilan ulchanadi. 2 ta katta aylana yoylaridan tuzilgan abc burchak v nuqtadan shu aylanalarga oʻtkazilgan urinmalar orasida a’v’s burchak bilan yoki ova va o vs tekisliklar hosil qilgan ikki yokli burchak bilan ulchanadi. sferada 2 ta katta doira kesishib, turtta sferik ikki burchak hosil qiladi. sfera radiusi r, ikki burchakning burchagi a (radianda) berilgan boʻlsa, yuzi sq2r2a formula boʻyicha topiladi. har bir jufti karamaqarshi nuk,talarda kesishmaydigan 3 ta …

3 / 19

k” + metron “o’lchov”.,= uchburchaklarni o’lchash] sferik geometriyaning uchburchak tomonlari va burchaklari orasidagi munosabatlarni, trigonometrik funksiyalar xossalarini o’rganuvchi bo’limidir. sferik trigonometriya ko’p asrlardan buyon rivojlanib, ravnaq topib kelmoqda. uning kundalik hayotimizdagi ahamiyati ulkan va davomlidir. sferik trigonometriya bilan yassi (tekislik) trigonometriya o’rtasida farq mavjud, ya’ni biz maktab kursida o’rgangan trigonometriya sferik trigonometriyaning hususiy holi hisoblanadi. aslini olganda biz uchun odatiy bo’lib ko’ringan yerdagi tekislik ham sfera sirtida ekanligiga ko’p ham e’tibor beravermaymiz. bunga keyinroq batafsil to’xtalib o’tamiz. sferik trigonometriyani o’rganish o’ziga xos tarixga ega va asosiy ikkita muhim burilish mavjud. birinchidan, astronomiya fani sferik trigonometriyani o’rganishga turtki bergan bo’lsa, so’ngra greklar tomonidan bu yanada rivojlantirildi. sfera haqida matematik kashfiyotlar ii asrlarda qilingan degan taxminlar bor, lekin bunga yetarlicha dalillar yo’q. sferik trigonometriyani o’rganishning ikkinchi bosqichi esa islom dinining dunyo bo’ylab yoyilishi va so’ngra makka shahrining qaysi tomonda degan oddiy savolga javob topish davomida vujudga kelgan. bu fanni rivojlanishiga esa bir …

4 / 19

mumkinki, va uchburchaklar teng ekan yoki ekanligini topamiz. va nuqtalar sohaning ixtiyoriy nuqtalari ekanligi uchun aylana tarifiga asosan soha aylana bo’ladi. teorema isbotlandi. natija 1. sfera markazidan aylana markaziga tushirilgan chiziq aylana tekisligiga perpendikulyar bo’ladi. natija 2. sfera markazidan bir xil masofada o’tgan tekisliklar orqali teng aylanalar hosil bo’ladi. sfera markaziga yaqinroq masofada o’tgan tekislik kattaroq aylana hosil qiladi. ta’rif 1.2. sfera markazidan o’tuvchi tekislik hosil qilgan aylana kata aylana deyiladi. sfera markazidan o’tmaydigan aylana esa kichik aylana hosil qiladi. ta’rif 1.3. sferadagi katta aylanaga perpendikulyar diametri sferaning o’qi deyiladi. uning sferadagi uchlari bo’lgan va nuqtalar shu katta aylananing qutb nuqtalari deyiladi. natija 1. sferadagi parallel aylanalar bir xil qutblarga ega. natija 2. sferadagi barcha kata aylanalr o’zoro teng. natija 3. har qanday kata aylana sferani teng ikkiga bo’ladi. natija 4. ixtiyoriy ikkita kata aylanalar bir-birini kesadi. natija 5. agar ixtiyoriy ikkita kata aylanalardan o’tgan tekisliklar o’zoro perpendikulyar bo’lsa, ushbu …

5 / 19

oki bu burchaklar tortib turgan , , yoylar ham teng ekanligi kelib chiqadi. teorema isbotlandi. ta’rif 1.5. sferadagi aylananing ixtiyoriy nuqtasidan yaqin qutbgacha bo’lgan sferik masofa qutb masofa deyiladi. katta aylana uchun qutb masofa uning ixtiyoriy qutbigacha bo’lgan sferik masofa olinishi mumkin. ta’rif 1.6. katta aylananing to’rtdan biri kvadrant deyiladi. natija 1. katta aylananing qutb masofasi kvadrant bo’ladi. natija 2. aylananing nuqtalarini uning qutb nuqtasi bilan tutashtiruvchi tog’ri chiziqlar teng. ta’rif 1.7. sferadagi ixtiyoriy ikki nuqtalarning har biri bilan kvadrant masofalarda turuvchi nuqta, shu ikki nuqtalardan o’tgan kata aylanaga qutb nuqta bo’ladi. ta’rif 1.8. sfera bilan bitta va faqat bitta umumiy nuqtaga ega to’g’ri chiziq yoki tekislik urinma chiziq yoki urinma tekislik deyiladi. natija 1. sferaning urinma tekislikning urinish nuqtasiga tushirilgan radiusi tekislikka perpendikulyar bo’ladi. teorema 1.3. bir tekislikda yotmagan to’rtta nuqta orqali faqat bitta sfera o’tkazish mumkin. teorema 1.4. ikkita sferik sirtlar kesishmasidan aylana hosil bo’ladi. bu aylana sferalar …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari"

o’zbekiston respublikasi oliy ta’lim fan va innovatsiyalar vazirligi _______________________________________ “analitik geometriya” fanidan kurs ishi mavzu: “ sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari ” bajardi: ________________________________________________ qabul qildi: ___________________ baho __________________ sana ______________ 2 2 mavzu: « sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari ». mundarija kirish 3 i.bob: sferik geometriya haqida ma’lumotlar. al -farg’oniyning sferik trigonometriyaga qo’shgan hissasi. 5 1.1. sferik geometriya haqida tushuncha. sfera va uning elementlari... 5 1.2 al-farg'oniyning sferik trigonometriyaga qo'shgan hissasi. 9 ii.bob: sferik geometriya. klassik uzluksiz geometriyalar ro’yhati. 14 2.1. yevklid planimetriyasidan asosiy faktla...

This file contains 19 pages in DOCX format (1.5 MB). To download "sferik geometriya va rimanning elliptik geometriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: sferik geometriya va rimanning … DOCX 19 pages Free download Telegram