qushlar ekologiyasi

DOCX 43 pages 2.2 MB Free download

43 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.2 MB

File type DOCX

Pages 43

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 43

mundarija kirish.......................................................................................................... asosiy qism............................................................................................ i.bob. qushlarning yashash sharoiti va ekalogik guruhlari..................... ii.bob.uchib ketuvchi qushlar asosiy turlari. iii.bobqishloq xo’jaligidagi ahamiyati. xulosa ilova foydalanilgan adabiyotlar. 43 kirish. qushlar — umurtqali hayvonlar sinfi. qushlar havo muhitga moslashgan issiqqonli hayvonlar. tanasi pat bilan qoplangan. suyagi yengil naysimon shaklda bo`ladi. suyaklarning bo`shlig`iga havo to`lgan. oldingi oyoqlari qanotga aylangan. nafas olishda o`pka bilan birga havo xaltachalari ham ishtirok etadi. yuragi to`rt kamerali, issiqqonli hayvonlar, tuxum qo`yib ko`payadi. tashqi tuzilishi. qushlarning tashqi tuzilishi ularning uchishi bilan bog’liq. ularning tanasi suyriga o’xshash ixcham bo’lib, uchayotganda havoga kam qarshilik ko’rsatishga moslashgan. ko’pchilik qushlarning bo’yni ingichka, juda egiluvchan. jag’lari muguz tumshuqqa aylangan, tishlari bo’lmaydi. oldingi oyo’qlari o’zgarib, qanotni hosil qiladi. tanasi pat bilan qoplangan. qanotlaridagi yirik qoqish patlari ko’tarish yuzasini hosil qiladi. yerda yurganda, uchganda va qo’nganida qushlar tanasining og’irligi faqat oyoqlariga tushadi. oyoqlari son, boldir, ilik va panja bo’limlaridan iborat. qushlarning oyog’ida odatda 4 tadan barmoq bo’lib, ulardan uchtasi …

2 / 43

yelpig’ichidan iborat. pat o’qi ichi g’ovak tig’iz muguz devorli nay shaklida bo’ladi (80-rasm). pat yelpig’ichi pat o’qining ikki yonidan chiqadigan 1- tartib o’siqchalardan iborat. bu o’siqchalardan o’z navbatida kalta 2- tartib o’siqchalar chiqadi. ularda mayda ilmoqchalar bo’ladi. ilmoqchalar o’zaro ilashib. yelpig’ich yuzasini hosil qiladi. patlar tuzilishi va funktsiyasiga ko’ra kontur patlar, momiq patlar, parlar, ipsimon patlar, qillarga ajratiladi (81-rasm). qanotlarning ko’tarilish yuzasini hosil qiladigan yirik patlar qoqish patlari deyiladi. bu patlar yelpig’ichining asosi kengaygan, uchki qismi ingichkalashgan bo’ladi. patning bunday tuzilishi qush qanotini ko’targanida patlar orasidan havoni o’tishiga imkon beradi. qanot tushirilganida esa havo bo’simi ostida patlar o’zaro tig’iz yopishadi. qanot panjasiga birikkan eng yirik patlar 1- tartib qoqish patlari,bilak suyagi bilan birikkan birmuncha kichikroq patlar 2-tartib qoqish patlari deyiladi. dumni hosil qiluvchi boshqarish patlari yirik, elpig’ichi asimmetrik tuzilgan. qushlar tanasini qoplab turadigan birmuncha kichikroq patlar kontur qoplag’ich patlar deyiladi. suv qushlarining kontur patlari orasida tanada issiqlikni saqlovchi momiq patlar …

3 / 43

ot, orqa oyo’qlar, yelka kamari, chanoq kamari bo’limlaridan iborat (82-rasm). lekin havoda parvoz qilishga moslanishi tufayli ularning skeleti boshqa umurtqalilarga nisbatan juda engil va pishiq bo’ladi. suyaklarning yupqaligi, naysimon suyaklar ichining havo bilan to’lganligi skeletni engil bo’lishini, ko’pchilik suyaklarning qo’shilib ketishi esa uning pishiqligini ta'minlaydi.qushlarning bosh skeleti yupqa devorli miya qutisi va muguz bilan qoplangan tumshuqdan iborat. tishlari bo’lmaydi. bo’yin umurtqali egarsimon bo’g’im yuzasi orqali o’zaro juda harakatchan qo’shilgan. bo’yin umurtqalari 11 tadan 25 tagacha bo’ladi. ko’krak umurtqalari o’zaro harakatsiz qo’shilgan. qushlarning qovurg’alari o’zaro tutashgan ikki qismdan iborat; qo’shilish burchagining uchki qismi orqa tomonga yo’nalgan bo’lib, keyingi qovurg’a ustiga tushib turadi. qovurg’alarning pastki uchi to’sh suyagiga harakatchan birikadi. qovurg’alarning bunday tuzilishi ko’krak qafasini mustahkam bo’lishiga va nafas . orqa oyo’q ancha yo’g’on son, bir muncha uzun va ingichka bo’ldir, ilik va barmoq suyaklaridan iborat. bo’ldir ikkita suyak (katta va kichik bo’ldir)ning qo’shilishidan hosil bo’ladi. faqat qushlar uchun xos bo’lgan ilik …

4 / 43

radi. shu sababdan qushlar daraxtdan yiqilib tushmaydi. qovurg’alar oralig’ida muskullar nafas olishda ko’krak qafasi hajmini o’zgartirish vazifasini bajaradi. bo’yin muskullari boshni harakatlanishi – burish, ko’tarish va tushirishda ishtirok etadi. bosh skeletining yengil bo'lishi tishlarning yo‘qolib ketishi va suyaklariningyupqalanishi bilan bog’liq bo‘lib, voyaga yetgan qushlar miyaqutisidagi barcha suyak choklari bilinmaydigan darajada bir-biriga qo‘shilib ketgan. suyaklararo choklarni faqat yosh qushlarning bosh skeletidagina ko'rish mumkin. ko'krak toj qismi oldingi oyoqlarni harakatga keltiruvchi muskullar rivojlanishi tufayli taraqqiy etgan. uchish layoqatini yo'qotgan qushlar (tuyaqushlar)da ko'krak toj suyagi yo‘q bo‘lib ketgan, biroq ba’zi qushlar (pingvinlar)da ko‘kral< toj suyagining saqlanib qolganligi ularning suvda suzishga moslashganligi bilan bog’liq. oldingi oyoq (qanot) skeletida tipik bo'limlarning hammasi bor, lekin ular uchishga moslashganligi uchun panjalari shaklan o'zgarib, qisman reduksiyalangan. bilaguzuk suyaklarining proksimal elementlari bir-biriga qo'shilib, ikkita kichkina suyakcha hosil qilgan bo’lsa, distal elementlari kaft suyagiga qo’shilib ketgan. kaft suyagi faqat ikkita uzunchoq suyakchadan iborat bo'lib, ularning proksimal hamda distal qismi qo’shilib …

5 / 43

uvchilarniki singari quruq, deyarli teri bezlari bo'lmaydi. qushlarning oyoqlari tangachali teri bilan qoplangan. ularning pati va pari sudralib yuruvchilarning tangachasi singari shoxsimon moddadan tuzilgan. sudralib yuruvchilar singari qushlarda ham ichak, siydik yo'li va ko'payish organlari teshiklari kloakaga ochiladi. ayniqsa, ularning embrionlari o'rtasida juda ko'p o'xshashliklar bor. qushlarning asosiy progressiv belgilariga ularning ko'ruv va eshituv organlarining yaxshi taraqqiy etganligi, bosh miyasining murakkab rivojlanganligi, gavda haroratining doimiy yuqori bo'lib turishi (gornoyotermik) organizmning butun hayot faoliyatini kuchaytiradi va qushlarni muhitga, jumladan, atrofdagi haroratga kamroq bog'liq qilib qo'yadi. qushlarning yuragi to'rt kamerali bo'lishi, havoda oson harakatlanishni ta ’min etadigan va differensiallangan murakkab pat qoplamining yuzaga kelganligi havoda uchish uchun yordam qilib, qushlarning tarqalishi va moziq topishiga keng imkoniyatlar ochib bergan murakkab moslamalar kompleksi borligidir. kaptarning gavdasi ham boshqa qushlarnikiga o'xshab pat va parlar bilan qoplangan. tanasi tuxumsimon shaklda, boshi kichkina va yumaloq. boshining oldingi tomonida tumshug'i bor, tumshug'i ikki qismdan, ya’ni yuqorigisi — tumshuq-usti …

Want to read more?

Download all 43 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qushlar ekologiyasi"

mundarija kirish.......................................................................................................... asosiy qism............................................................................................ i.bob. qushlarning yashash sharoiti va ekalogik guruhlari..................... ii.bob.uchib ketuvchi qushlar asosiy turlari. iii.bobqishloq xo’jaligidagi ahamiyati. xulosa ilova foydalanilgan adabiyotlar. 43 kirish. qushlar — umurtqali hayvonlar sinfi. qushlar havo muhitga moslashgan issiqqonli hayvonlar. tanasi pat bilan qoplangan. suyagi yengil naysimon shaklda bo`ladi. suyaklarning bo`shlig`iga havo to`lgan. oldingi oyoqlari qanotga aylangan. nafas olishda o`pka bilan birga havo xaltachalari ham ishtirok etadi. yuragi to`rt kamerali, issiqqonli hayvonlar, tuxum qo...

This file contains 43 pages in DOCX format (2.2 MB). To download "qushlar ekologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: qushlar ekologiyasi DOCX 43 pages Free download Telegram