abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi

PPT 17 стр. 12,7 МБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 12,7 МБ

Тип файла PPT

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

slayd 1 osor ul-boquya abu rayhon beruniy xalqlar taqvimi, joylar tasviri abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi o’rta asrlarda yashab ijod etgan olimlardan biri, abu rayhon beruniy 973- yilning 4- sentabirida xorazmning qadimiy kot ( hozirgi beruniy shaxri ) ga yaqin joyda dunyoga kelgan . uning ismi muhammad, otasining isni esa ahmad bo’lib, beruniy so’zi uning kelib chiqishini bildiruvchi nomdir. “ beruniy “ forscha “ berun” ( “ tashqari”) so’zidan olingan va shaxar tashqarisida tug’ilgan yoki o’sha yerda yashovchi degan manoni bildiradi. abu rayxon esa uning laqabi bo’lib, fors tilida “ rayxonli kishi” degan ma’noni anglagandi. beruniy ota-onadan yetim qolgach, uni o’sha davrning mashxur olimlaridan xorazmlik astronom va matematik abu nasr ibn irok ( taxminan 1035 - yilda vafot etgan) o’z tarbiyasiga oladi va unga astronomiya xamda matematikani o’rgatadi. beruniyning ”geodeziya” deb atalgan yirik asarida keltirilgan estaliklaridan quyidagi so’zlarni keltirib o’tish o’rinlidir: “ko’p kunlarim yaxshi odamlar soyasida o’tdi. iroqlar oilasi …

2 / 17

r 15 ta risolani mutolaa qiladi, beruniy o‘rta asr sharq uyg‘onishi sharoitida haqiqiy ilmiy tabiatshunoslikka asos soldi, u tabiatshunoslikning turli sohalarida o‘z davri uchun taajjubga soluvchi shunday ilmiy va faraziy fikrlarni olg‘a surdiki, ular bir necha asrlardan so‘ng evropa ilmida o‘z isbotini topdi. beruniy al-xorazmiy, al-farg‘oniy tabiatni bilish, o‘rganishda asoslangan kuzatish, taqqoslash, tajriba, mantiqiy umumlashtirish tahlil kabi metodlarini o‘z tadqiqotlarida to‘g‘ri qo‘llash asosida ularni ilmiy mazmun jihatidan boyitdi. u o‘z ilmiy faoliyati jarayonida tabiatni bilishning tajriba ilmiy metodini ishlab chiqdi. beruniyning bu metodiga ko‘ra, tabiatni bilishda eskilik, fanatizm, aqidachilik, shaxsiy g‘araz, sub’ektivizmdan ozod, bo‘lish, aksincha, tabiatning o‘ziga, uni kuzatishda tajribaning rad etib bo‘lmaydigan dalillariga asoslanish lozim. shuni alohida ta’kidlash kerakki, beruniy asarlarida, uning tabiiy-ilmiy qarashlari bilan bog‘liq chuqur ijtimoiy-falsafiy mulohazalar, umumlashmalar ham o‘z ifodasini topgan. u forobiy falsafiy ta’limotiga asoslanib ollohni hamma narsaning birinchi sababi, deb hisoblaydi. uning tushunishicha ham xudo hamma narsaning yaratuvchisi ekanligi e’tirof qilinadi. lekin beruniy shu …

3 / 17

r. materiya muayyanlik libosiga burkanadi, u faoldir, harakat tamomila materiyaga tegishli, u ruhni modda bilan bog‘laydi va uni turli shakllarda kezib yurishga majbur etadi. abu rayhon beruniyning ta’limotlari beruniy yunon faylasuflari levkipp va demokrit qarashlariga qo‘shilib, atomistika ta’limotini tan oladi, lekin ulardan farqli o‘laroq borliqda bo‘shliqning mavjudligini inkor etadi. u atomlar sifat jihatdan o‘zgarish xususiyatiga ega, degan fikrni bildiradi. beruniy nuqtai nazaricha, makon va zamon borliqning muhim xususiyatlaridir. beruniyning ijtimoiy-siyosiy qarashlari insonparvarlik g‘oyalari bilan sug‘orilgan. u insonni eng sharafli borliq sifatida tushuntiradi. inson faqat o‘zi uchun yashamasligi, insonlar bir-birlariga yordam berishlari kerakligini ta’kidlaydi. uningcha, insonlar o‘rtasidagi tafovut ko‘proq tashqi jihatdan mavjud bo‘lib, ular ichki tuzilashi va tashkil topishi jihatdan bir umumiylikka ega. lekin inson maymunga o‘xshasa ham, ular o‘rtasida tub farqlar mavjud. u «hindiston» asarida insonlarda tillarning turlicha ekanligi to‘g‘risida to‘xtalar ekan: «tillarning turlicha bo‘lishiga sabab-odamlarning guruhlarga ajralib ketishi, bir-birlaridan uzoqda yashashlaridir»,-deydi. beruniy jamiyatda ijtimoiy hayotning o‘ziga xos «shartnoma» asosida …

4 / 17

hi lozim; «shohning o‘zi ham» yaratuvchilik ongiga ega bo‘lmog‘i, ayniqsa, dehqonlar to‘g‘risida ko‘proq g‘am eyishi kerak. «podshohlik» dehqonchiliksiz yashay olmaydi, – deb yozgan edi u. beruniy mamlakat ravnaqi, el-yurt farovonligini ilm-fan taraqqiyoti bilan uzviy bog‘liq bo‘ladi. u: «har bir olim o‘z muhokamasida amaliyotga asoslanishi, o‘z tadqiqotida aniq maqsadga ega bo‘lishi, tinimsiz mehnat qilishi, xatolarni qidirib tuzatishi, ilmda haqiqat uchun har xil uydirma, yuzakichilikka qarshi kurash olib borishi zarur»,-deb yozgan edi. beruniy mamlakatda xalqlar do‘st, inoq, ittifoq bo‘lib yashashi uchun kurashib, insoniyatga qirg‘in keltiruvchi urushlarni qattiq qoralaydi va kishilarni tinchlikka chaqiradi. vatandoshimiz beruniyning bu g‘oyallari bugunki kunda ham o‘z ahamiyatini yo‘qotgani yo‘q. aksincha, uning juda ko‘p g‘oyalari prezidentimiz islom karimov tomonidan qo‘llab-quvvatlanib, ular yurtboshimizning nutqlari va maqolalarida, ilmiy risolalarida yanada rivojlantrilmoqda, hamda ular o‘zbekistonning o‘ziga xos va o‘ziga mos mustaqil taraqqiyot yo‘lidan rivojlanib borishda xizmat qilmoqda. bugungi kunda beruniyning ona vatani-mustaqil o‘zbekistonda uning ijodiga juda katta e’tibor berilib, uni har tomonlama …

5 / 17

axminan 1005 yildan boshlab xorazmning markazi ko’hna urganchdagi ilmiy muassasa ( “ aqademiya”) da abu ali ibn sino , faylasuf abu sahl masahiy, abu nasr ibn iroq, mashxur xakm va tarjimon abul hammor va boshqa olimlar bilan birga 7 yil ilmiy tadqiqotchilik va raxbarlik lavozimlarida hizmat qilib, iln axllarining zo’r xurmatiga sazovor bo’ladi. u 17 yoshida ilk astronomik kuzatishlarni o‘tkazadi. u 150 dan ortiq ilmiy asarlar yozadi. buyuk bobokalonimiz 1048 yil 13 dekabrda g’aznada vafot etgan. «berun» yoki «birun» so‘zi «tashqari» degan ma’noni anglatadi. ma'lumotlarda yozilishicha uning 152 ta kitobining nomi na'lum. bizgacha ulardan 27 tasigina yetib kelgan. uning bir qancha kitobi tabiiyot ilmiga bag'ishlangan. bu sohaning rivojlanishida beruniyning tabiiyot va tabiat hodisalarini o'rganish usullari , harakat, tovush, issiqlik,yorug'lik, elektr, magnetizm, atmosferadagi hodisalar, modda tuzilishi haqidagi ijodiy ishlari katta ahamiyatga ega bo'ladi. beruniyning o'sha davrda yaratgan kashfiyotlaridan biri - globus ixtiro etganligidir. . asarlari: «qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» (taqvim va …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi"

slayd 1 osor ul-boquya abu rayhon beruniy xalqlar taqvimi, joylar tasviri abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi o’rta asrlarda yashab ijod etgan olimlardan biri, abu rayhon beruniy 973- yilning 4- sentabirida xorazmning qadimiy kot ( hozirgi beruniy shaxri ) ga yaqin joyda dunyoga kelgan . uning ismi muhammad, otasining isni esa ahmad bo’lib, beruniy so’zi uning kelib chiqishini bildiruvchi nomdir. “ beruniy “ forscha “ berun” ( “ tashqari”) so’zidan olingan va shaxar tashqarisida tug’ilgan yoki o’sha yerda yashovchi degan manoni bildiradi. abu rayxon esa uning laqabi bo’lib, fors tilida “ rayxonli kishi” degan ma’noni anglagandi. beruniy ota-onadan yetim qolgach, uni o’sha davrning mashxur olimlaridan xorazmlik astronom va matematik abu nasr ibn irok ( taxminan 1035 - yilda vafot etgan) …

Этот файл содержит 17 стр. в формате PPT (12,7 МБ). Чтобы скачать "abu rayhon beruniyning hayoti va ijodi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: abu rayhon beruniyning hayoti v… PPT 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram