virus infeksiyalari haqida tushincha

PPTX 19 pages 1017.9 KB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1017.9 KB

File type PPTX

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

virus infeksiyalari haqida tushincha viruslar (lotincha virus-zaxar) - odamlar, hayvonlar, o'sim-liklar va bakteriyalarda yuqumli kasalliklarni qo'zg'atuvchi juda mayda mikroorganizmlardir. ular faqat tirik hujayralarda yashashga moslashgan. qutirish, chechak, poliomiyelit, gripp kasalliklari qadimdan ma'lum. lekin anchakeyin, ya'ni 1892 yildarus olimi ivanovskiy d. i. boshqa mayda mikroorganizmlar o'tolmaydigan filtrdan ham o'tib ketadigan juda mayda mikroorganizmlar-viruslar borligini aniqladi. uzoq vaqtlargacha viruslar gigant molekulalarning kombi-nasiyasimi yoki tirik organizmi ekanligi munozara bo'lib kelgan edi. 2 virus oddiy jonivor bo'lib, tirik organizmlarga xos hamma xususiyatlarga ega ekanligi aniqlandi. u ko'payib avlod qoldiradi. virus hujayradan tashqarida-virion holatida hech qanday hayotsiz va o'ziga kerakli hujayra ichiga kirib olgach, ko'payib yashaydi. hujayra bilan virusning murakkab o'zaro ta'siri nati-jasida atrof muhitga o'rtacha virionlar tarqaladi. uni asosan elektron mikroskopda ko'rish mumkin. ‹#› eng katta virus-chechak virusi bo'lib, uning kattaligi 400-700nm (nm-millimetrning milliondan bir ulushi)ni, eng maydasi-poliomiyelit, ensefalit kasalliklarini qo'zg'atuvchilari, kattaligi atiga bir necha nmni tashkil etadi. 3 virus infeksiyalari haqida tushincha tashqi …

2 / 19

tiradi va ko'paya boshlaydi. ‹#› virus infeksiyasining formasi murakkab va xilma-xildir. ba'zi hollarda hujayrada kasallik tez avj olib, hujayrani nobud qiladi. boshqa hollarda esa u hujayra ichida go'yo yo'qolib ketgandek uzoq yillar harakatsiz yotadi. virus bilan hujayra o'rtasidagi ta'sirning binnchi tipi tez keluvchi, litik infeksiya deb atalsa, ikkinchisi- latent, surinkali yoki niqoblangan inleksiya deb ataladi. surinkali shaklda yashab, hujayra ichida uzoq muddat hara-katsiz yotadigan ba'zi viruslar organizm darmonsizlanganda, kishi sovqatganda va boshqa hollarda kasallik keltirib chiqa-rishi mumkin. 4 bakteriofaglar hatto bakteriyalar ham virusni yuqtirib olishlari mumkin! bakteriyalarni zararlaydigan viruslar bakteriofaglar deb atalib, ularning baʼzilari laboratoriyada batafsil oʻrganib chiqilgan (ayrim viruslar yanada yaxshiroq oʻrganish uchun laboratoriya sharoitida hosil qilingan). 5 bakteriofaglar bakterial xoʻjayinlarini zararlash uchun foydalanadigan ikki xil siklni koʻrib chiqamiz: litik sikl: fag (bakteriofag) bakteriyaga yuqib, uni egallaydi, keyin esa undan koʻproq faglarni hosil qilishda foydalanib, soʻng portlash (lizis) yoʻli orqali hujayrani halok qiladi. lizogen sikl: fag bakteriyani zararlaydi va …

3 / 19

muman uchramaydigan) holat hisoblanadi ‹#› bakteriofag infeksiyalari boshqa viruslarga oʻxshab, bakteriofaglar ham koʻpayish maqsadida xoʻjayin hujayralarni zararlashi kerak. infeksiya jarayonini tashkil etuvchi bu bosqichlar birgalikda fagning hayot sikli deb ataladi. 8 baʼzi faglar faqat litik hayot sikli orqali koʻpayishi mumkin, bunda ular oʻzlarining xoʻjayin hujayralarini yorib, halok qiladi. boshqa faglar litik va lizogen hayot sikllari orasida oʻzgarib turishi mumkin, bunda ular xoʻjayin hujayrani oʻldirmaydi (buning oʻrniga hujayra har safar boʻlinganida xoʻjayin dnk bilan birga fag dnk nusxasi koʻchirilaveradi). keling, ushbu ikki sikl haqida yaqinroq tanishamiz. misol tariqasida e. coli bakteriyasini zararlovchi, litik va lizogen sikllar orasida koʻchib yuruvchi lambda fagini koʻrib chiqamiz. ‹#› litik sikl litik siklda fag odatiy virus kabi yoʻl tutadi: u xoʻjayin hujayrani egallaydi va undagi resurslardan foydalanib yangi faglarni koʻpaytiradi. natijada hujayra lizisga uchraydi (yoriladi) va nobud boʻladi. litik sikl bosqichlari quyidagicha: birikish: fagning “dumidagi” oqsillar bakteriya hujayrasi yuzasidagi maʼlum bir retseptorga (bu holatda shakar transporteriga) …

4 / 19

arzda litik infeksiya sikllari yongʻin kabi fagning bakteriya populyatsiyasi orasida tarqalishiga imkon beradi. lizogen sikl lizogen sikl fagning xoʻjayin hujayrani oʻldirmasdan koʻpayishiga imkon beradi. baʼzi bir faglar faqat litik sikldan foydalanadi, ammo biz oʻrganayotgan fag – lambda ikki sikl oʻrtasida almashib yura oladi. lizogen siklda dastlabki ikki bosqich (birikish va dnkning kiritilishi) xuddi litik sikldagi kabi sodir boʻladi. biroq fag dnksi hujayra ichiga joylashganida u darhol nusxa koʻchirmaydi yoki oqsillarni hosil qilish uchun ifoda etilmaydi. buning oʻrniga u bakterial xromosomaning maʼlum bir qismi bilan rekombinatsiya qiladi. bu fag dnksining xromosoma tarkibiga kirishiga olib keladi. 10 bakteriya dnksiga qoʻshilgan fag dnksi profag deb nomlanadi va u faol emas: uning genlari ifoda etilmaydi va yangi faglarning paydo boʻlishiga olib kelmaydi. ammo har safar xoʻjayin hujayralari boʻlinganida profagning ham xoʻjayin dnksi bilan birga (“tekinga”) nusxasi koʻchiriladi. lizogen sikl litik siklga qaraganda uncha koʻzga tashlanmaydi (litik siklchalik ayovsiz emas), ammo baribir ham bu fag …

5 / 19

vositalar (masalan, ultrabinafsha nurlari va kimyoviy moddalar) taʼsirida koʻpgina profaglar qayta faollashadi. biroq shu kabi tashqi taʼsirlarsiz ham populyatsiyadagi profaglarning kam qismi oʻz-oʻzidan “litik jarayonni olib boradi” 12 bakteriofag va antibiotiklarni solishtiramiz antibiotiklar kashf etilishidan oldin insondagi bakterial kasalliklarning davosi sifatida bakteriofaglarni qoʻllash ustida muhim tadqiqotlar oʻtkazilgan. bakteriofaglar odam hujayralariga emas, balki faqat oʻzlarining xoʻjayin bakteriyalarigagina hujum qiladi, shu sababdan ular insonlarda bakterial kasalliklarni davolashda yaxshi nomzod sanaladi. 13 antibiotiklar kashf etilganidan soʻng, dunyoning koʻp joylarida (ayniqsa, ingliz tilida soʻzlashadigan mamlakatlarda) fag usuliga yondashishdan voz kechildi. biroq bir qator mamlakatlarda, shu jumladan, rossiya, gruziya va polshada bugungi kunda ham faglardan tibbiy maqsadlarda foydalanish davom etmoqda. antibiotiklarga chidamli bakteriyalar tobora koʻproq muammoga aylanib borayotgani sababli boshqa joylarda ham “fag yondashuvi”ni qaytarishga qiziqish tobora ortib bormoqda. chunki faglarning qanchalik xavfsiz va samarali ekanini tekshirish uchun hali ham tadqiqotlar talab etiladi. ‹#› e’tiboringiz uchun rahmat 14 image1.jpeg image2.png image3.png

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "virus infeksiyalari haqida tushincha"

virus infeksiyalari haqida tushincha viruslar (lotincha virus-zaxar) - odamlar, hayvonlar, o'sim-liklar va bakteriyalarda yuqumli kasalliklarni qo'zg'atuvchi juda mayda mikroorganizmlardir. ular faqat tirik hujayralarda yashashga moslashgan. qutirish, chechak, poliomiyelit, gripp kasalliklari qadimdan ma'lum. lekin anchakeyin, ya'ni 1892 yildarus olimi ivanovskiy d. i. boshqa mayda mikroorganizmlar o'tolmaydigan filtrdan ham o'tib ketadigan juda mayda mikroorganizmlar-viruslar borligini aniqladi. uzoq vaqtlargacha viruslar gigant molekulalarning kombi-nasiyasimi yoki tirik organizmi ekanligi munozara bo'lib kelgan edi. 2 virus oddiy jonivor bo'lib, tirik organizmlarga xos hamma xususiyatlarga ega ekanligi aniqlandi. u ko'payib avlod qoldiradi. virus hujayradan tashqarida-virion holatida he...

This file contains 19 pages in PPTX format (1017.9 KB). To download "virus infeksiyalari haqida tushincha", click the Telegram button on the left.

Tags: virus infeksiyalari haqida tush… PPTX 19 pages Free download Telegram