organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi

PPT 33 pages 1.3 MB Free download

33 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.3 MB

File type PPT

Pages 33

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 33

loyiha texnologiyasi ma’ruzachi: dots. r.sh.kuryazov 5-mavzu: “organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi” 5-ma`ruza: organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi. reja: organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi. assimetrik uglerod atomi va optik izomeriya. 3. vant-goff va le-bellarning fazoviy tuzilishi nazariyasi. 4. tuzilishi va xossalari o‘rtasidagi bog‘liqlik. * organik birikmalarning fazoviy tuzilishi asosan uglerod atomining stereokimyoviy xususiyatlari bila bog’liq. bu xususiyatlar o’z navbatida valent holatlarga bog’liq (gibridlanish tipiga). sp3 – gibridlanish holatida uglerod atomi to’rtta o’rinbosar bilan bog’lanadi. bunda uglerod atomi tetraedr markazida, o’rinbosarlar esa tetraedrning burchaklarida joylashadi. chunki c atomining valentliklari tetraedr uchlariga yo`nalgan bo`ladi. masalan, metan molekulasining geometrik tuzilishi quyidagicha: tetraedrik model gipotezasi 1874 yilda vant-goff tomonidan ilgari surilgan bo’lib, hozirgi vaqtada ham tarjibalarda foydalaniladi. rentgnografiya, elektrono-grafiya va boshqa usullar yordamida uglerod valentligi va atomlar aro masofalar (bog’ uzunligi) aniqlangan. agar hamma to’rtala o’rinbosarlar ham bir xil (ch4, ccl4) bo’lsa, fazoviy tuzilishi tetraedrik bo’lishi, uglerod atomining valent burchaklari orasidagi masofa 109o28' bo’ladi. agar …

2 / 33

eokimyo geometrik (yoki sistrans) va optik izomeriyani o`rganadi. geometrik izomeriya, asosan, molekulasi tuzilishida qo`shbog` yoki siklik bog`langan atomlari bo`lgan birikmalarga xosdir. organik moddalarda, jumladan, tabiiy birikmalarda (saharidlar, oqsillar, alkaloidlar) optik izomeriya hodisasi ham keng o`rinni egallaydi. izomeriyaning bu turida molekuladagi asimmetrik atomuglerod 4 valent bog`ining har biri turli o`rinbosarlar (atom va radikallar) bilan bog`langan bo`ladi. bunday birikmalar, masalan sut kislota ch3ch(oh)cooh, optik faol, ya`ni yorug`lik nurining qutblanish tekisligini burish xususiyatiga ega va shu sababli 2 shaklda (optik antipodlar) mavjud bo`la oladi. optik izomeriyani ba`zan kuzgu izomeriya deb ham ataladi, chunki fazoviy izomerlar go`yo predmetning ko`zgudagi aksini eslatadi. asimmetrik atom sifatida azot, oltingugurt, kremniy, fosfor va boshqa atomlar bo`lgan birikmalardagi izomeriya hodisasi ham o`rganilgan. s. organik kimyodan tashqari anorganik koordinatsion birikmalarni ham o`rganadi, qattiq jismlar nazariyasi va kristallar kimyosiga yondashib tadqiqotlar o`tkazadi. s. polimerlar, dorivor moddalar va boshqa faol muhim ahamiyatga ega. optik izomeriya organik birikmalaming fazoviy izomeriyasi yoki stereoizomeriyasi turlaridan …

3 / 33

r molekuladagi atomlar yoki atomlar gruppasining fazoviy joylanishi bilan tafovut qilinadi. stereoximiyada fazoviy tafovutlarni tasvirlash uchun ikkita eng muhim tushunchalar—konfiguratsiya va konformatsiya-lardan foydalaniladi. shunday qilib, izomerlarning klassifikatsiyasini umumiy tarzda quyidagicha tasavvur qilish mumkin: agar rasmda keltirilgan molekulaga yuqoridan qaragan holda br atomidan oh guruhi tomon, so‘ngra c2h5 guruh tomon fikran yurilsa, bu yurish soat millari yo‘nalishiga mos keladi (o‘ngda). xuddi shunday yurish ikkinchi molekula uchun amalga oshirilganda esa soat millari yo‘nalishiga teskari harakat hosil bo‘ladi. bu usul keltirilgan izomerlarni r- va s- izomerlarga ajratish (farqlash) usulidir. optik izomerlaming flzikaviy va kimyoviy xossalari bir xil, ammo ular qutblangan nurga munosabati jihatdan farq qiladi. bu izomerlar qutblangan nur tekisligini bir xil burchakka, lekin qarama-qarshi yo‘nalishlar bo‘ylab buradi. moddalarning (jum'adan: kristallar, eritmalar va modda bug‘larining) nurni burish xossasi optik faollik deb ataladi. modda optik faol bo‘lishi uchun uning molekulasi xiral bo‘lishi shart. enantiomerlarda boshqa xiral birikmalar bilan birikish tezligi va fiziologik faollik har …

4 / 33

tlabki izomerning antipodi, juft sondagisida esa dastlabki izomer hosil bo‘ladi. sut kislota uchun tetraedrik hamda fisherning proyeksion formulalari quyidagicha yoziladi: 3.vant-goffning tetraedrik nazariyasi. le-bellning stereokimyoviy nazariyasi. le-bell va vant-gogglar pasterning ilgari surgan takliflari asosida uni rivojlantirib, sut kislotalari orasidgi asosiy farq atomlarni fazoda turli joylashishi hisobiga kelib chiqishini taklif qilishdi. * * * bitta asimmetrnk uglerod atomiga ega bo‘lgan birikmalar birikmaning optik faolligiga sabab bo‘ladigan xirallik yuzaga kelish sharoitlarini ko’rib chiqamiz. optik faollikning umumiy sharti bu molekulaning simmetriya elementlariga ega bo‘lmasligidir. tarkibida bitta asimmetrik s atomiga ega bo’lgan butanol-2 bir-birining ko‘zgudagi aksi bo‘lgan ikkita tuzilish formulasiga ega. bu molekulalar qutblangan nur tekisligini qarama-qarshi tomonga burishi bilan farq qiladi. moddaning fizikaviy va kimyoviy xossalari bog‘ energiyalari va atomlararo masofalar kabi kattaliklarga bog’liq. organik birikmalarga tuzilish izomeriyadan tashqari fazoviy izomeriya (stereoizomeriya) ham xos. stereoizomerlar - bir xil tuzilishga ega birikmalar, ya’ni atomlarning bog‘lanish tartibi bir xil, lekin fazodagi joylashishi har xil birikmalardir. …

5 / 33

hdir: enantiomerlarning fizikaviy va kimyoviy xossalari ko‘pincha bir xil bo‘lsa ham, quyidagi hollarda ularning xossalarida ba’zi farqlar kuzatiladi. 1. qutblangan nur tekisligini qarama-qarshi teng burchakka burishi 2. boshqa xiral birikmalar bilan har xil tezlikda o‘zaro ta’sirlashadi. ba’zan bu tezlik farqi kam bo‘ladi. ammo ayrim hollarda enantiomerlardan biri boshqa xiral birikma bilan reaksiyaga kirishadi, ikkinchisi esa kirishmaydi. 3. shuning uchun ham enantiomerlardan biri biologik yoki boshqa turdagi faollik namoyon qilishi, boshqasining esa faollik namoyon qilmasligi kuzatiladi. axiral birikmalar bilan enantiomerlar bir xil tezlikda o‘zaro ta’sirlashadi. 4. optik faol katalizatorlar ishtirokida enantiomerlar axiral molekulalar bilan ham turli tezlikda reaksiyaga kirishishi mumkin. 5. optik faol erituvchilarda enantiomerlarning eruvchanligi turlicha bo‘lishi kuzatiladi. fazoviy kimyoviy formulalar bu: tetraedrik va trigonal uglerod atomlarini saqlovchi molekulalar tuzilishini ifodalovchi formulalaridir. bunda fazo tekisligida joylashgan bog‘lar oddiy chiziq bilan, fazo tekisligidan chiqib kuzatuvchi tomon yo‘nalgan bog‘lar qora uchburchak, kuzatuvchidan yo‘nalgan bo‘lsa, shtrixlangan uchburchak bilan ko‘rsatiladi: nyumen tasviriy (proyeksion) formulalari. …

Want to read more?

Download all 33 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi"

loyiha texnologiyasi ma’ruzachi: dots. r.sh.kuryazov 5-mavzu: “organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi” 5-ma`ruza: organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi. reja: organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi. assimetrik uglerod atomi va optik izomeriya. 3. vant-goff va le-bellarning fazoviy tuzilishi nazariyasi. 4. tuzilishi va xossalari o‘rtasidagi bog‘liqlik. * organik birikmalarning fazoviy tuzilishi asosan uglerod atomining stereokimyoviy xususiyatlari bila bog’liq. bu xususiyatlar o’z navbatida valent holatlarga bog’liq (gibridlanish tipiga). sp3 – gibridlanish holatida uglerod atomi to’rtta o’rinbosar bilan bog’lanadi. bunda uglerod atomi tetraedr markazida, o’rinbosarlar esa tetraedrning burchaklarida joylashadi. chunki c atomining valentliklari tetraed...

This file contains 33 pages in PPT format (1.3 MB). To download "organik birikmalar molekulasining fazoviy tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: organik birikmalar molekulasini… PPT 33 pages Free download Telegram