organik birikmalar

DOCX 23 pages 9.2 MB Free download

23 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.2 MB

File type DOCX

Pages 23

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 23

1. organik brikmalar 1.1.uglerod atomiga xos bo’lgan xususiyatlar asosida organik birikmalarning xossalarini asoslash organik birikmalar quyidagi o‘ziga xos xususiyatlarga ega: 1. ko’pchilikоrganik birikmalar molekulyar tuzilishiga ega bo‘lgan elektrolitmas moddalar hisoblanib, ko‘pchiligi suvda erimaydi yoki kiyin eriydi va anorganik birikmalarga qaraganda past temperaturada suyuqlanadi. 2. organik birikmalar tarkibida uglerodning borligi va uning boshqa elementlar bilan hamda boshqa uglerod atomlari bilan kovalent bog’lar orqali birikishi natijasida uzun uglerod zanjirini hosil qila oladi; 3.organik birikmalar ko’pchilik anorganik birikmalardan farq qilib dissotsialanmaydi va noelektrolitlar hisoblanadi; 4.organik reaksiyalar anorganik moddalar orasidagi reaksiyalarga nisbatan sekin boradi. chunki organik birikma kovalent bo’g’lar orqali bog’langan; 5.organik birikmalarda anorganik birikmalardan farqli ravishda izomeriya hodisasi ko’proq uchraydi. masalan: 6. anorganik moddalardan farqli ravishda organik moddalar yonadi, ular yonganda karbonat angidrid va suv hosil bo’ladi; 7. anorganik birikmalar ko'proq ion bog‘lanishli birikmalar bo‘lib, organik birikmalardan farqli o’laroq suvda ionlarga oson parchalanadi va ular orasida reaksiyalar tez boradi. organik birikmalar orasidagi reaksiyalar …

2 / 23

chta parallel va ketma-ket reaksiyalarning sodir bo‘lishiga imkon yaratadi. metanning xlorlanishi ketma-ket reaksiyaga misol bo‘ladi. bu reaksiya natijasida metanning turli xlorli hosilalarining aralashmasi hosilbo‘ladi. organik birikmalar juda ko‘p bunga sabab, birinchidan, uglerod atomlarining bir-biri bilan o‘zaro birikib uzun uglerodli ochiq va halqali zanjir hosil qilish xususiyati bo‘lsa, ikkinchidan, organik birikmalarda izomeriya hodisasining keng tarqalganligidir. organik kimyoda empirik va elektron formulalardan tashqari modda molekulasida atomlarning fazoviy joylanishini ifodalovchi struktura formulalaridan keng foydalaniladi. quyida etan, etilen va asetilenning ana shunday formulalari keltirilgan. organik birikmalarning yuqorida keltirilgan o‘ziga xos xususiyatlari uglerod atomining tuzilishi bilan tushuntiriladi. uglerod–davriy sistema iv guruhining birinchi elementi bo‘lib, atomining ikkita 1s2 holatdagi elektroni ichki qavatda, to‘rtta 2s22p2 holatdagi elektroni esa tashqi qavatda joylashgan.har bir atom o‘z atrofida inert gazlarning barqaror elektron qobig‘ini hosil qilish, ya’ni elektronlar sonini ikkitaga yoki sakkiztaga yetkazish uchun intiladi. uglerod atomi dublet hosil qilish uchun to‘rtta elektron berishi, oktet hosil qilish uchun esa to‘rtta elektron …

3 / 23

omining asosiy (qo‘zg‘almagan) holatidagi elektron konfiguratsiyasi quyidagi ko‘rinishga ega: qo’zg’almagan uglerod atomining elektron orbitallari 1.1-rasmda keltirilgan. yuqorida ikkita toq electron borligi ko’rinib turibdi. elementning valentligi uning tashqi qavatidagitoq elektronlar soniga teng. bu qoidaga asosan uglerod ikki valentli bo’lishi kerak, hol buki organik birikmalarda u to’rt valentlidir. bu nomutanosiblikni tushunish maqsadida uglerod atomining qo’zg’alishi to’g’risidagi qarashdan foydalanildi. 1.1.rasm. qo‘zg‘almagan uglerod atomining elektron orbitallari uglerod ishtirokida boradigan reaksiyalarda ajralib chiqadigan (300 kj/mol ga yaqin) energiya ta’sirida 2s-atom orbitalidagi ikkita elektronning bittasi 2 атом орбиталиga o‘tadi. natijada uglerod atomining tashqi qavatida to‘rtta toq elektroni bor qo‘zg‘algan holati (c*) hosil bo‘ladi. shuning uchun organik birikmalarda uglerod to‘rt valentlidir: 1 qo‘zg‘algan uglerod atomining elektron orbitallari 1. 2-rasmda keltirilgan. uglerod atomining tashqi qavatidagi bitta s- va uchta p-elektronlar o‘zaro ekvivalent to‘rtta bog‘ hosil qila olmaydi. har xil energiya va simmetriyaga ega bo‘lgan s-va p-atom orbitallar qo‘shilib, energiyasi va simmetriyasi bir xil bo‘lgan xuddi shuncha gibridlangan orbitallarni …

4 / 23

zarrachalar bo‘lganligi bois, erkin holda juda qisqa vaqt tura oladi. lekin shunga qaramasdan ularorganik kimyoda muhim ahamiyatga ega. chunki ko‘p reaksiyalar ularning ishtirokida boradi. uglerod turlicha (-4, -3, -2, -1, 0, +1, +2, +3, +4) oksidlanish darajasini namoyon qila oladi: organik birikmalarda uglerod atomining oksidlanish darajasi. organik birikmalarda uglerod atomining oksidlanish darajasi u hosil qiladigan bog’lanishlar soniga doim ham mos kelmaydi, ya’ni shu elementning valentligiga teng emas.organik birikmalarda uglerod atomi doim iv valentli bo’ladi. lekin uglerod atomining oksidlanish darajasi turli qiymatlarga ega bo’ladi, ya’ni -4 … 0 … +4 вizga ma’lumki, ikki xil atom orasida kimyoviy bog’ hosil bo’lganda bog’lovchi elektron jufti elektromanfiyligi kattaroq bo’lgan element atomi tomon siljigan bo’ladi. masalan, c – h bog’ida uglerod atomining elektromanfiylik qiymati 2,5 ga, vodorod atominiki esa 2,1 ga teng. demak, elektron juft (c : h) uglerod atomi tomon siljigan bo’ladi (c: h) c←h shu sababli elektromanfiyligi katta bo’lgan element atomi nisbatan manfiy …

5 / 23

darajasi tushunchasi o’rniga valentlik tushunchasi qo’llaniladi.uglerod atomining qo’zg’algan holatdagi valentligi doimo 4 ga teng ya’ni u to'rtta kovalent bog’lanishga ega. 1.2.organik birikmalarning tuzilishi nazariyasining yaratilishi. xix asr o‘rtalarida minglab yangi organik moddalar olindi va katta daliliy material to‘plandi. lekin dalil va ma’lumotlarni umumlashtiruvchi, kimyoviy o‘zgarish va qonuniyatlarni asoslab beruvchi nazariyaning yo‘qligi organik kimyoni yanada rivojlanishiga to‘sqinlikqildi.dastlabki nazariya sifatida radikallar nazariyasi (gey-lyussak, vyoler, libix) vujudga keldi. bu nazariyaga muvofiq noorganik moddalar atomlardan tuzilgani singari organikmoddalar radikallar (bir yoki bir necha atomlardan iborat qoldiqlar)dan tuzilgan. kimyoviy reaksiyalarda bu radikallar bir modda tarkibidan ikkinchisiga o‘zgarmasdan o‘tadi. organik kimyoning rivoji radikallar nazariyasini tasdiqlaganday bo‘ldi. chunki ch3-metil, c6h5-co-benzoil kabi radikallar topildi. lekin radikallarni sof holda ajratib olish ishlarining natijasiz chiqqanligi va ayrim reaksiyalarda radikallarning ham o‘zgarishi aniqlanganligi sababli bu nazariya fanda uzoq hukm surmadi. xix asr kimyogarlarining quyidagi ishlari organik birikmalar tuzilish nazariyasining yaratilishiga asos bo‘ldi: -shved olimi k.sheele xviii asrningikkinchi yarmida tabiiy mahsulotlardan vino, …

Want to read more?

Download all 23 pages for free via Telegram.

Download full file

About "organik birikmalar"

1. organik brikmalar 1.1.uglerod atomiga xos bo’lgan xususiyatlar asosida organik birikmalarning xossalarini asoslash organik birikmalar quyidagi o‘ziga xos xususiyatlarga ega: 1. ko’pchilikоrganik birikmalar molekulyar tuzilishiga ega bo‘lgan elektrolitmas moddalar hisoblanib, ko‘pchiligi suvda erimaydi yoki kiyin eriydi va anorganik birikmalarga qaraganda past temperaturada suyuqlanadi. 2. organik birikmalar tarkibida uglerodning borligi va uning boshqa elementlar bilan hamda boshqa uglerod atomlari bilan kovalent bog’lar orqali birikishi natijasida uzun uglerod zanjirini hosil qila oladi; 3.organik birikmalar ko’pchilik anorganik birikmalardan farq qilib dissotsialanmaydi va noelektrolitlar hisoblanadi; 4.organik reaksiyalar anorganik moddalar orasidagi reaksiyalarga nisbatan sekin bora...

This file contains 23 pages in DOCX format (9.2 MB). To download "organik birikmalar", click the Telegram button on the left.

Tags: organik birikmalar DOCX 23 pages Free download Telegram