uglevodlar

PPT 56 pages 1.2 MB Free download

56 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPT

Pages 56

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 56

prezentatsiya powerpoint 4-mavzu: uglevodlar reja: 1.nomlanishi va turlari. 2.tabiiy manbalari monosaxaridlar. di- va polisaxaridlar. 3.o’ziga xos kimyoviy xossalari. mutarotatsiya hodisasi. 4.uglevodlarning ochiq va yopiq zanjirli holatlarini tasdiqlovchi reaksiyalari. 5.uglevodlar stereokimyosi. va ishlatilishi. uglevod (carbohydrate) - “uglerod” va “voda” so‘zlarining qisqartirilgan shaklidir. uglevodlar umumiy formulasi ko‘pincha cn(h2o)m ga to‘g‘ri keladigan muhim tabiiy organik birikmalar bo‘lib, o‘simliklar tanasining 80%, hayvon organizmining esa 2% quruq moddasini tashkil qiladi. yuqori molekulyar uglevod - sellyuloza (cellulose) o‘simlik hujayrasining, muramin bakteriyalarining, xitin zamburug’ hujayralarining asosiy qurilish materiali hisoblanadi. uglevodlar asosidagi biopolimerlar (paxta, zig‘irpoya tolasi, viskoza) insoniyatni kiyim-kechak, qurilish materiallari, yonilg‘i (yog‘och) va oziq mahsulotlari (shakar, kraxmal) bilan ta’minlaydi. tirik organizmda uglevodlar metabolizm jarayonining energiya manbalari (o‘simlikda - kraxmal, hayvonlarda - glikogen) vazifasini o‘taydi. bunda uglevod to’la oksidlanadi yoki qisman o‘zgarishga uchraydi: glikozidlar (glucozides) uglevodlarning muhim tabiiy manbasi bo‘lib, tarkibida uglevodlar bilan birga boshqa sinf birikmalari (masalan, fenollar yoki spirtlar) bo‘ladi. tanin (tannins)larda esa uglevodlarning gidroksil guruhlari …

2 / 56

dagi sinflarga bo‘linadi: monosaxaridlar (monosaccharides) ko‘p atomli aldegido- (aldegid guruhiga ega, polioksialdegid) yoki ketospirtlardir (keton guruhiga ega, polioksiketon). tarkibidagi s atomlarining soniga ko‘ra ular tetroza (c4), pentoza (c5), geksoza (c6) va h. larga bo‘linadi. polisaxaridlar (polysaccharides) biosintez jarayonida monosaxaridlaming kondensatsiyasidan hosil bo‘ladi. polisaxaridlarning gidrolizidan esa monosaxaridlar olinadi. polisaxaridlar qandsimon (oligosaxaridlar) va qandsimon bo‘lmagan turlarga ajratiladi. kichik molekulyar polisaxaridlar molekulasi 2-10 ta atrofidagi monozalar qoldig‘idan tashkil topadi. ular suvda yaxshi eriydi, shirin ta’mli va yorqin ifodalangan kristall tuzilishga ega. ularning ba’zilari (maltoza, laktoza) cu2+ ionlarini (feling suyuqligi tarkibidagi) qaytaradi va qaytaruvchi, boshqalari esa (saxaroza, tregaloza) cu2+ ionlarini qaytarmaydi va qaytarmaydigan oligosaxaridlar deyiladi. yuqorimolekulyar (qandsimon bo‘lmagan) polisaxaridlar tarkibida l0 dan l0000 gacha monozalar qoldiqlari bo‘ladi. ular suvda erimaydigan, ta’msiz, kristall tuzilishi yorqin ifodalanmagan birikmalardir. polisaxarid faqat bir xil monosaxarid qoldiqlaridan tashkil topsa gomopolisaxarid (kraxmal, glikogen, sellyuloza, inulin), turli monosaxarid qoldiqlaridan iborat bo‘lsa geteropolisaxarid (gialuron kislota, xondroitinsulfatlar) deyiladi. monosaxaridlar. aldozalar. izomeriyasi, konfiguratsiyasi, genetik …

3 / 56

lgan, boshqalari esa sintez qilingan. ma’lum aldozalarning barchasi uchun nisbiy konfiguratsiya - asimmetrik s ga nisbatan o‘rinbosarlarning fazoda joylashishi (d-glitserin aldegidi konfiguratsiyasiga nisbatan) aniqlangan. yuqorida aytib o‘tilganidek, monozalar konfiguratsiyasini tasvirlashda fisher proyeksion formulalari ishlatiladi. bunda s zanjiri vertikal holda yoziladi, uning oxirlariga birinchi va so‘ngi funksional guruhlar joylashtiriladi (aldegid guruh doim tepada yoziladi). h va oh guruhlari zanjirga nisbatan ularning fazoviy holatiga qarab o‘ng yoki chapda joylashtiriladi. glitserin aldegidi 2ta enantiomer (antipod)lardan iborat: monosaxaridning qaysi genetik qatorga kirishini aniqlashda oxirgi asimmetrik s atomiga qaraladi. agar u d-glitserin aldegidiga mos kelsa (oh guruh o‘ngda), d-qatorga, l-glitserin aldegidiga mos kelganida esa (oh guruh chapda) l-qatorga mansub deyiladi. monosaxarid eritmalarining qutblangan nur tekisligini burish yo‘nalishi barcha asimmetrik s atomlari konfiguratsiyasiga bog‘liq. shuning uchun genetik qatorlar d,l harflari bilan, burilish yo‘nalishi esa (+) (o‘ngga) va (-) (chapga) ishoralari bilan ko‘rsatiladi. karbonil guruhga qo‘shni bo‘lgan asimmetrik s atomi konfiguratsiyasi bo‘yicha bir-biridan farqlanuvchi aldozalar epimerlar deb …

4 / 56

ni ularning oksialdegid yoki oksiketon tuzilishdagi formulalari orqali tushuntirib bo‘lmaydi. shuningdek, monosaxaridlar uchun ba’zi -oh guruhlarning boshqalariga nisbatan faol bo‘lishi, ikki karra ko‘p sondagi izomerlar mavjudligi, mutarotatsiya hodisalari kuzatiladi. bunday qarama-qarshilik monosaxaridlarning 2 xil: aldegidospirt (yoki ketonospirt) va yopiq zanjirli ichki poluatsetal shakllarda bo‘lishi bilan tushuntiriladi. kristall holdagi monosaxaridlar (monozalar) yopiq zanjirli shaklda, eritmada esa dinamik muvozanatdagi yopiq va ochiq zanjirli (okso-shakl) shakllarda bo‘ladi. eritmadagi dinamik muvozanat halqazanjir tautomeriyasi deyiladi. shuning uchun monosaxaridlar sharoitga bog‘liq holda oksialdegid, oksiketon va yarim atsetal sifatida reaksiyalarga kirishadi. muvozanat reaksiyaga kirishayotgan shakl tomon siljiydi, natijada butun monosaxarid bitta shakl bo‘yicha mahsulot hosil qiladi. halqali shakllarning hosil bo‘lishi aldegid guruhi va c5-gidroksil guruhining (ba’zan c4-gidroksil guruhining) o‘zaro ta’siri natijasidir. bunda c5-gidroksil guruhidagi h atomi aldegid guruhning o atomiga π-bog‘ning uzilishi hisobiga birikadi, yangi hosil bo‘lgan oh guruh yarimatsetal yoki glikozid gidroksili deyiladi. c5- gidroksil guruhidan h atomi chiqib ketgandan keyin uning o atomi aldegid guruhining …

5 / 56

monda (sis-) joylashganda α-shakl, unga nisbatan qarama-qarshi tomonda (trans-) joylashganida esa β-shakl yuzaga keladi. α- va β-shakllar antipodlar emas, balki diastereomerlardir. birinchi s atomi atrofidagi konfiguratsiya bilan bir-biridan farqlanuvchi diastereomer aldozalar anomerlar deyiladi (diastereomerlarning xususiy holati). anomerlaming fizikaviy va kimyoviy xossalari turlicha bo‘ladi. masalan, α-glyukoza (suyuq.t. 146°c) β -d-glyukozaga (suyuq.t. 149°c) nisbatan suvda qiyin eriydi. monozalarning aldegid guruhi c4-gidroksil guruhi bilan ta’sirlashganida c1 va c4 atomlari o ko‘prigi vositasida o‘zaro bog‘lanadi va 5 a’zoli halqa hosil qiladi. monozalarning halqali shakllarida bitta asimmetrik s atomi ortiqcha, shu sababli ulardagi optik izomerlar soni 2 marta ortiq (α- va β-shakllar hisobiga) bo‘ladi. bu esa haqiqatda mavjud bo‘lgan izomerlar soniga to‘g‘ri kelmaydi. monosaxaridlaming yarimatsetal shakllarini qulay yozish va nomlash uchun xeuors ularni gidrogenlangan piran va furan hosilalari deb qarashni taklif qildi: unga ko‘ra 5 a’zoli halqaga ega monosaxaridlar furanozalar, 6 a’zolilari esa piranozalar deyiladi. halqani nomlashdan oldin uglevod qism ko‘rsatiladi. masalan, glyukofuranoza, glyukopiranoza: kristall …

Want to read more?

Download all 56 pages for free via Telegram.

Download full file

About "uglevodlar"

prezentatsiya powerpoint 4-mavzu: uglevodlar reja: 1.nomlanishi va turlari. 2.tabiiy manbalari monosaxaridlar. di- va polisaxaridlar. 3.o’ziga xos kimyoviy xossalari. mutarotatsiya hodisasi. 4.uglevodlarning ochiq va yopiq zanjirli holatlarini tasdiqlovchi reaksiyalari. 5.uglevodlar stereokimyosi. va ishlatilishi. uglevod (carbohydrate) - “uglerod” va “voda” so‘zlarining qisqartirilgan shaklidir. uglevodlar umumiy formulasi ko‘pincha cn(h2o)m ga to‘g‘ri keladigan muhim tabiiy organik birikmalar bo‘lib, o‘simliklar tanasining 80%, hayvon organizmining esa 2% quruq moddasini tashkil qiladi. yuqori molekulyar uglevod - sellyuloza (cellulose) o‘simlik hujayrasining, muramin bakteriyalarining, xitin zamburug’ hujayralarining asosiy qurilish materiali hisoblanadi. uglevodlar asosidagi biopolimer...

This file contains 56 pages in PPT format (1.2 MB). To download "uglevodlar", click the Telegram button on the left.

Tags: uglevodlar PPT 56 pages Free download Telegram