rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi

PPTX 10 pages 7.5 MB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 7.5 MB

File type PPTX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

rivojlanishning-genetik-nazorati-xujayra-sikli-va-osma-rakning-molekulyar-genetikasi (2).pptx rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi 1.7.2013 1 ‹#› xujayra sikli nima va uning bosqichlari xujayra sikli – bu hujayraning bo'linishi va ko'payishi jarayoni bo'lib, hayotning asosini tashkil etadi. bu murakkab jarayon bir qator bosqichlardan iborat bo'lib, har bir bosqich qat'iy nazorat ostida kechadi. siklning buzilishi turli kasalliklarga, shu jumladan saratonga olib kelishi mumkin. g1 bosqichi hujayra o'sadi va oqsillar, rnk ishlab chiqaradi. bu bosqich keyingi bo'linishga tayyorgarlik jarayonidir. 1 s bosqichi dnk sintezi sodir bo'ladi. hujayraning genetik materiali ikki barobar ko'payadi, har bir xromosoma ikkita qiz xromatidaga ega bo'ladi. 2 g2 bosqichi hujayra mitozga tayyorlanadi, qo'shimcha oqsil sintezi va organellalar replikatsiyasi sodir bo'ladi. bu bosqichda dnk shikastlanishi tekshiriladi. 3 m bosqichi mitoz (yadro bo'linishi) va sitokinez (sitoplazma bo'linishi) sodir bo'ladi, natijada ikkita yangi qiz hujayra hosil bo'ladi. 4 ba'zi hujayralar esa g0 bosqichiga kiradi, ya'ni ular vaqtincha yoki doimiy ravishda hujayra siklidan chiqib, …

2 / 10

onkogenlar esa nazoratsiz hujayra o'sishi va saraton rivojlanishiga olib keladigan genlardir. hujayra bo'linishini oshiradi. saraton rivojlanishiga yordam beradi. tumor supressor genlar tumor supressor genlar, aksincha, hujayra bo'linishini to'xtatib, dnk shikastlanishini tuzatib yoki zararlangan hujayralarni apoptozga (dasturlashtirilgan hujayra o'limi) yo'naltirib, o'sma hosil bo'lishining oldini oladi. mashhur misollar p53 va rb1 genlaridir. hujayra o'sishini bostiradi. dnk shikastlanishini tuzatadi. saratonning oldini oladi. bu genlardagi mutatsiyalar ularning normal funksiyasini buzib, hujayra sikli nazoratini izdan chiqaradi va saraton rivojlanishiga zamin yaratadi. 1.7.2013 3 ‹#› p53 geni: "genomning qo'riqchisi" "genomning qo'riqchisi" deb nomlanuvchi p53 geni, hujayra siklini nazorat qilishda va saratonning oldini olishda markaziy rol o'ynaydi. p53 genining asosiy vazifasi dnk shikastlanganda hujayra siklini to'xtatishdir. bu hujayraga shikastlangan dnkni tuzatish uchun vaqt beradi. agar shikastlanish juda og'ir bo'lsa va tuzatib bo'lmasa, p53 hujayra apoptozini (dasturlashtirilgan hujayra o'limi) boshlab yuboradi. bu mexanizm shikastlangan yoki potentsial saraton hujayralarining ko'payishining oldini oladi. dnk shikastlanganda: p53 faollashadi va hujayra siklini …

3 / 10

at nuqtalari" (checkpointlar) mavjud. bu nuqtalar hujayra siklining keyingi bosqichiga o'tishdan oldin hujayraning holatini baholaydi. g1/s nazorat nuqtasi bu nuqta hujayra dnk sinteziga (s bosqichi) kirishidan oldin hujayra o'lchamini, ozuqa moddalari mavjudligini va dnk shikastlanishini tekshiradi. g2/m nazorat nuqtasi mitozga (m bosqichi) kirishdan oldin hujayra o'z dnk replikatsiyasini yakunlaganligini va har qanday shikastlanish tuzatilganligini tekshiradi. m nazorat nuqtasi bu nuqta xromosomalarning to'g'ri ajralishini (metafazadan anafazaga o'tish) ta'minlaydi. agar xromosomalar to'g'ri joylashtirilmagan bo'lsa, sikl to'xtatiladi. ushbu nazorat nuqtalari, ayniqsa dnk shikastlanishi aniqlanganda juda muhimdir. agar shikastlanish aniqlansa, sikl to'xtatiladi va shikastlanishni tuzatishga urinishlar qilinadi. agar tuzatish imkonsiz bo'lsa, hujayra apoptozga yuboriladi. saraton hujayralari esa bu murakkab nazorat mexanizmlarini aylanib o'tishga muvaffaq bo'ladi, bu esa ularning nazoratsiz o'sishiga va ko'payishiga olib keladi. 1.7.2013 5 ‹#› saraton rivojlanishi: xujayra siklining buzilishi saraton – bu hujayralarning nazoratsiz o'sishi va bo'linishi bilan tavsiflanadigan kasallik bo'lib, u asosan hujayra siklini tartibga soluvchi genlardagi buzilishlar natijasida yuzaga …

4 / 10

inishiga olib keladi, bu esa o'smalar shakllanishiga sabab bo'ladi. bundan tashqari, saraton hujayralarida telomeraza fermentining faollashuvi kuzatiladi. telomeraza xromosomalar uchidagi telomerlarni uzaytirib, hujayralarga cheksiz bo'linish imkoniyatini beradi, bu esa ularning "o'lmas" bo'lishiga olib keladi. 1.7.2013 6 ‹#› molekulyar mexanizmlar va davolash imkoniyatlari hujayra siklining molekulyar mexanizmlarini chuqur tushunish saratonni davolash uchun yangi va samarali strategiyalarni ishlab chiqishga zamin yaratadi. bugungi kunda bir nechta innovatsion yondashuvlar mavjud. siklin-cdk inhibitörlari siklin bog'liq kinazalar (cdklar) hujayra siklini boshqaruvchi asosiy fermentlardir. cdk2 inhibitörlari kabi dori vositalari bu fermentlarning faoliyatini to'xtatib, saraton hujayralarining bo'linishini sekinlashtiradi yoki to'xtatadi. bu, ayniqsa, cdklar haddan tashqari faol bo'lgan saraton turlarida samarali bo'lishi mumkin. dnk ta'mirlash mexanizmlarini tiklash saraton hujayralarida ko'pincha dnk ta'mirlash mexanizmlari buzilgan bo'ladi. terapiyaning bir yo'nalishi bu mexanizmlarni tiklashga qaratilgan bo'lib, bu saraton hujayralarini dnk shikastlanishiga nisbatan sezgirroq qiladi va ularning o'limiga olib keladi. parp inhibitörlari bunga yorqin misoldir. sintetik letallik bu yangi yondashuv saraton hujayralarining o'ziga …

5 / 10

on rous kashfiyoti amerikalik patolog peyton rous tovuqlarda saraton kasalligini keltirib chiqaruvchi virusni (rous sarcoma virus) kashf etdi. bu kashfiyot saratonning yuqumli tabiati va genetik omillar bilan bog'liqligi haqidagi dastlabki dalillardan biri bo'ldi. bu virus tarkibida keyinchalik birinchi onkogen (src geni) aniqlandi. 1970-yillar: onkogenlarning aniqlanishi raymond erikson va j. michael bishop tadqiqotlari natijasida virus onkogenlarining hujayra genomida mavjud bo'lgan normal proto-onkogenlardan kelib chiqqanligi aniqlandi. 1989 yilda bishop va harold varmus bu kashfiyotlari uchun nobel mukofotini oldilar. 1990-yillar: tumor supressor genlar p53 va rb1 kabi muhim tumor supressor genlarining funksiyalari aniqlandi. ularning saraton rivojlanishidagi roli va hujayra siklini nazorat qilish mexanizmlari batafsil o'rganildi. bu genlardagi mutatsiyalarning saraton patogenezida markaziy rol o'ynashi isbotlandi. hujayra madaniyatida tadqiqotlar in-vitro sharoitida hujayra madaniyatida o'sma hujayralarini o'rganish saraton biologiyasini tushunishda katta yutuqlarga erishishga imkon berdi. hujayra liniyalaridan foydalanish hujayra sikli, genetik nazorat va dori vositalarining ta'sirini o'rganish uchun qimmatli vosita bo'lib xizmat qilmoqda. bu kashfiyotlar saratonning …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi"

rivojlanishning-genetik-nazorati-xujayra-sikli-va-osma-rakning-molekulyar-genetikasi (2).pptx rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi 1.7.2013 1 ‹#› xujayra sikli nima va uning bosqichlari xujayra sikli – bu hujayraning bo'linishi va ko'payishi jarayoni bo'lib, hayotning asosini tashkil etadi. bu murakkab jarayon bir qator bosqichlardan iborat bo'lib, har bir bosqich qat'iy nazorat ostida kechadi. siklning buzilishi turli kasalliklarga, shu jumladan saratonga olib kelishi mumkin. g1 bosqichi hujayra o'sadi va oqsillar, rnk ishlab chiqaradi. bu bosqich keyingi bo'linishga tayyorgarlik jarayonidir. 1 s bosqichi dnk sintezi sodir bo'ladi. hujayraning genetik materiali ikki barobar ko'payadi, har bir xromosoma ikkita qiz xromatidaga ega bo'ladi....

This file contains 10 pages in PPTX format (7.5 MB). To download "rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: rivojlanishning genetik nazorat… PPTX 10 pages Free download Telegram

rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi

Page preview (5 pages)

Want to read more?

About "rivojlanishning genetik nazorati: xujayra sikli va o'sma (rak)ning molekulyar genetikasi"

Similar files