qo’zg‘aluvchan to’qimalarda bioeletrik hodisalar

PPTX 50 pages 939.2 KB Free download

50 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 939.2 KB

File type PPTX

Pages 50

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 50

ttatf ning davolash-2 fakultiteti 204-b guruh talabasi ashurova umidaning normal fiziologiya fanidan mustaqil ishi qo’zg‘aluvchan to’qimalarda bioeletrik hodisalar reja: 1.qo’zg‘aluvchan to’qimalar haqida 2.ularda sodir bo’adigan bioelektrik hodisalar 3. xulosa «qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar» atamasi faqat nerv, mushak va bez to‘qimalariga nisbatan maxsus qo‘llaniladi, chunki bu to‘qimalarda qo‘zg‘alish hujayra membranasi bo‘ylab tarqaladigan elektr impulsining yuzaga chiqishi bilan birga davom etadi. qo'zg'aluvchanlik deb tirik hujayraning berilgan ta’sirlarga qo‘zg‘alish bilan birga javob berilishi tushuniladi. qo'zg'alish - berilgan ta’sirlarga to'qimalarning xususiy (nerv to ‘qimasidan impulslarning o ‘tishi, mushakning qisqarishi, bezlarning shira ajratishi) va umumiy reaksiyalar (harakat potensialining generatsiyasi,metabolitik o‘zgarishlar) bilan javob berishi orqali namoyon bo‘ladi. tirik to‘qimalarda yuzaga keladigan elektr hodisalari, «hayvon elektri» haqidagi ta‘limot xviii asrning ikkinchi yarmida vujudga keldi.l.galvani «muskul harakatidagi elektr kuchlari to‘g‘risidagi traktat» asarida (1791 y.) bu ta‘limothaqidama‘lumot berdi. galvani elektr mashinasi uchqunlarining fiziologik ta‘siri, shuningdek, momaqaldiroq vaqtida chaqmoq chaqqanida atmosfera elektrining ta’sirini o‘rganish bilan shug‘ullanib, o ‘z tajribalarida baqaning umurtqa pog'onasi …

2 / 50

as, balki turli metallar - mis va ruhdan hosil bo‘lgan zanjir tok manbai ekanligini ko‘rsatib berdi voltaning e'tirozlariga javoban, galvani endi metallardan foydalanmay tajriba qildi. baqaning orqa oyoq terisi shilib olinsa, so‘ngra quymich nervining ildizlari orqa miyadan chiqqan joyga yaqin shu nerv qirqilsa va son bo'ylab boldirgacha ajratilsa, boldiming ochilgan muskullariga o‘sha nerv tashlansa, bu muskullar qisqarishini ko‘rsatib berdi ( g alvanining ikkinchi tajribasi) e.dyubua-reymon bu tajribani «nerv-muskul fiziologiyasining chin asosiy tajribasi», deb atadi. xix asrning 20-yillarida galvanometr va boshqa elektr o‘lchash asboblari ixtiro qilingandan so‘ng, fiziologlar tirik to‘qimalarda yuzaga keladigan elektr toklarni maxsus fizik asboblar yordamida aniq o’lchash imkoniga ega bo‘ldilar. muskulning tashqi yuzasi ichki qismiga nisbatan musbat zaryadli ekanligini va potensiallarning tinchlik holatiga xos bo’lgan bu farqi qo‘zg‘alish paytida keskin kamayishini k.matteuchi (1838 y.) multiplikator yordamida birinchi marta ko‘rsatib berdi. matteuchi «ikkilamchi qisqarish» degan tajribani o‘tkazdi; qisqarayotgan muskulga ikkinchi nerv-muskul preparatining nervi tekizilsa, bu preparatning muskuli ham qisqaradi. …

3 / 50

an, ularning miqdori turli hujayralarda turlichadir. hujayra membranasidagi molekulyar mexanizmlarni o'rganilishning qiyinligi shundaki, hujayra membranasi tozalab yoki ajratilib olinganida uning funksiyasi buziladi. hozirgi vaqtda hujayra membranasining bir necha modellari mavjud bo‘lib, bulardan eng ko‘p tarqalgani suyuq-qurama modelidir. bu modelga ko'ra, membrana - ikki qavat fosfolipid molekulalardan tashkil topgan. molekulalarni gidrofob qismi ichkariga va gidrofil oxirlari esa suv fazasi tomon yo'nalgan bo'ladi. bunday tizimning ikki fazaga bo'linishiga, ya‘ni hujayra ichi va tashqarisiga juda mos keladi. na+, k+, ca2+ ,cl“ ionlari hujayra ichiga va tashqarisiga maxsus suyuqlik bilan to'lgan kanallar orqali o‘tadi. kanallar juda kichik bo'lib (diametri 0,5-0,7 nm ), hisoblar shuni ko'rsatadiki, kanallarning umumiy yuzasi membrana umumiy yuzasining juda oz qismini tashkil qiladi. hozirgi vaqtda har xil ionlar uchun turli ko'rinishdagi kanallar mavjudligi isbotlangan. ularning ayrimlariga o‘ta xususiy, ayrimlari esa asosiy iondan tashqari, boshqa ionlarni ham o‘tkazishi mumkin. ion kanallari membrananing ikki muhim xossasini ta’minlaydi: bular selektivlik va o‘tkazuvchanlikdir. selektivlik yoki …

4 / 50

ng chiqish joyida bo‘ladigan inaktivasiya darvozalaridir. hujayra membranasida inaktivasiya hodisasi juda tez ro‘y beradi va inaktivasiya darajasi depolyarizasiyalovchi ta‘sirni kattaligiga va ta‘sir etish vaqtiga bogiiq tinchlik potensiali. tinchlik holatida hujayraning ichki yuzasi tashqi yuzasiga nisbatan manfiy potensialga ega. tinch holatda bo'lgan nerv hujayrasi membrana potensiali taxminan 70 -95 m v ga tengdir. xodchkin va xaksli nazariyalariga muvofiq, membrana potensialining kattaligi bir necha omillarga bog'liq: har xil ionlar uchun hujayra membranasining selektiv o'tkazuvchanligi, hujayra sitoplazmasi va sirtida ionlar konsentrasiyasi harxil bo’lishiga, (ionlar assimmetriyasi), ionlar faol transportini ishlash prinsipiga va h.k. lekin bu omillar bir-biri bilan uzviy bog’liqdir. bu potensiallar farqi tinchlik potensiali yoki membrana potensiali deb ataladi. tinchlik potensiali tabiatini tushuntirishda turli nazariyalarga murojaat etiladi. bu muammo haqida hozirgi tasavvurlarni birinchi bo’lib, yaratganlardan biri v.yu.chagovesdir. u 1896-yilda «bioelektrik jarayonlarining ion tabiati» haqidagi fikrni bayon qildi va shu potensiallarning kelib chiqishini izohlash uchun elektrolitik dissosiya nazariyasini tadbiq etishga urinib ko‘rdi. keyinchalik yu.bernshteyn …

5 / 50

natriy ionlarini yomon o‘tkazadi. bu natriy va kaliy izotoplari yordamida o'tkazilgan tajribada isbotlangan. membrana potensialining kelib chiqish mexanizmini bemshteyn-xodchkin nazariyasi bo‘yicha quyidagi model-tajribada ko‘rib chiqamiz. sun‘iy yarim o'tkazuvchan membrana bilan ajratilgan idishning o‘ng yarmiga konsentrlangan k-, co4 eritmasi to‘ldiriladi, chap yarmiga esa kamroq konsentrasiyali kaliy sulfat eritmasi solinadi. idishning ajratib turgan membrana teshiklari musbat zaryadli k+ ionlarini bemalol o‘tkazadi, lekin manfiy zaryadli co4- ionlarini o ‘tkazmaydi. konsentrasiya gradiyenti (tafovut) borligi sababli k+ ionlari membrana orqali idishning o‘ng yarmidan chap yarmiga diffuzlanib bemalol o‘ta boshlaydi. bunga qarama-qarshi o‘laroq, membrana orqali o‘ta olmagan manfiy zaryadli ionlar, ya’ni so4 ionlar membranasining o‘ng yuzasida to‘plana boshlaydi. ular manfiy zaryadi bilan k+ ionlarini elektrostatik yo‘l bilan ushlab turadi. buning natijasida membrana qutblanadi; uning ikki yuzasi o'rtasidagi potensiallar farqi yuzaga chiqadi. harakat potensiali. nerv va muskul tolasining bir qismiga yetarlieha kuchli ta’sirlovehi vosita (masalan, elektr toki) bilan ta’sir etilsa, shu qismda qo‘zg‘alish vujudga keladi, uning eng …

Want to read more?

Download all 50 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qo’zg‘aluvchan to’qimalarda bioeletrik hodisalar"

ttatf ning davolash-2 fakultiteti 204-b guruh talabasi ashurova umidaning normal fiziologiya fanidan mustaqil ishi qo’zg‘aluvchan to’qimalarda bioeletrik hodisalar reja: 1.qo’zg‘aluvchan to’qimalar haqida 2.ularda sodir bo’adigan bioelektrik hodisalar 3. xulosa «qo‘zg‘aluvchan to‘qimalar» atamasi faqat nerv, mushak va bez to‘qimalariga nisbatan maxsus qo‘llaniladi, chunki bu to‘qimalarda qo‘zg‘alish hujayra membranasi bo‘ylab tarqaladigan elektr impulsining yuzaga chiqishi bilan birga davom etadi. qo'zg'aluvchanlik deb tirik hujayraning berilgan ta’sirlarga qo‘zg‘alish bilan birga javob berilishi tushuniladi. qo'zg'alish - berilgan ta’sirlarga to'qimalarning xususiy (nerv to ‘qimasidan impulslarning o ‘tishi, mushakning qisqarishi, bezlarning shira ajratishi) va umumiy reaksiyalar (harakat...

This file contains 50 pages in PPTX format (939.2 KB). To download "qo’zg‘aluvchan to’qimalarda bioeletrik hodisalar", click the Telegram button on the left.

Tags: qo’zg‘aluvchan to’qimalarda bio… PPTX 50 pages Free download Telegram