ilmiy bilish, uning shakllari va usullari

DOCX 221 pages 5.5 MB Free download

221 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.5 MB

File type DOCX

Pages 221

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 221

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi «___________________________» kafedrasi «__________________________ » fanidankurs ishi bajardi: _____________________ guruh talabasi rahbar: _____________________ toshkent 2025 mavzu: ilmiy bilish, uning shakllari va usullari reja: 1.bilish va uning turlari. 2. ilmiy bilish, uning shakllari va usullari. 3. falsafiy metodlar. 4. bilishda haqiqat va amaliyotning o'rni 1. bilish va uning turlari. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o'rganish falsafa tarixida muhim o'rin egallab kelmoqda. inson o'z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va nihoyat, o'z-o'zini o'zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni amalga oshirishning eng samarali usullarini tadqiq etish falsafa tarixida muhim ahamiyatga ega. falsafaning bilish masalalari va muammolari bilan shug'ullanuvchi maxsus sohasi gnoseologiya deb ataladi. bilish nima? bilish insonning tabiat, jamiyat va o'zi to'g'risida bilimlar hosil qilishga qaratilgan aqliy, ma'naviy faoliyat turidir. inson o'zini qurshab turgan atrof-muhit to'g'risida bilim va tasavvurga ega bo'lmay turib, faoliyatning biron-bir turi …

2 / 221

ish ancha mushkuldir. hozirgi zamon g'arb sotsiologiyasida xalqlarning kundalik bilim hosil qilish usullarini o'rganuvchi maxsus soha — etnometodologiya fani vujudga keldi. gnoseologiya asosan nazariy bilish va uning rivojlanish xususiyatlarini o'rganish bilan shug'ullanadi. nazariy bilishning ob'ekti, sub'ekti va predmetini bir-biridan farqlash muhim. bilish ob'ekti. tadqiqotchi-olim, faylasuf, san'atkor va boshqalarning, umuman insonning bilimlar hosil qilish uchun ilmiy faoliyati qaratilgan narsa, hodisa, jarayon, munosabatlar bilish ob'ektlari hisoblanadi. bilish ob'ektlari moddiy, ma'naviy, konkret, mavhum, tabiiy va ijtimoiy bo'lishi mumkin. bilish ob'ektlari eng kichik zarralardan tortib ulkan galaktikagacha bo'lgan borliqni qamrab oladi. bilish ob'ektlariga asoslanib, bilim sohalari tabiiy, ijtimoiy-gumanitar va texnik fanlarga ajratiladi. bilish sub'ekti. bilish bilan shug'ullanuvchi kishilar va butun insoniyat bilish sub'ekti hisoblanadi. ayrim olingan tadqiqotchi-olimlar, ilmiy jamoalar, ilmiy tadqiqot institutlari ham alohida bilish sub'ektlaridir. ilmiy faoliyat tabiat va jamiyat mohiyatini bilishgagina emas, balki insonning o'ziga ham qaratilishi mumkin. inson va butun insoniyat ayni bir vaqtda ham bilish ob'ekti, ham bilish sub'ekti sifatida …

3 / 221

a tomonlaridir. fanning o'rganish sohasi tobora konkretlashib boradi. tabiatshunoslik fanlarini bilish predmetiga qarab botanika, zoologiya, geografiya, ixtiologiya va boshqa sohalari vujudga kelgandir. tadqiqot predmeti fanlarni bir-biridan farqlashga imkon beradigan muhim belgidir. bilish darajalarini shartli ravishda: quyi, yuqori va oliy darajaga ajratish mumkin. bilishning quyi darajasi barcha tirik mavjudotlarga xos bo'lib, hissiy bilish deyiladi. hissiy bilish sezgilar vositasida bilishdir. insonning sezgi a'zolari (ko'rish, eshitish, hid bilish, ta'm bilish, teri sezgisi) boshqa mavjudotlarda bo'lgani singari uning narsalarga xos xususiyat, belgilarini farqlash, tabiiy muhitga moslashish va himoyalanishi uchun yordam beradi. xissiy sezgi, idrok, tasavvur kabi shakllardan iborat. sezgi sub'ektga o'rganilayotgan ob'ektning ayrim tomonlari yoki xossalarini bilishga yordam beradi, ammo o'zining tabiiy cheklanganligi sababli ob'ektni yaxlit holida bilishga imkon bermaydi. shuning uchun bilish sezishdan idrok qilish tomon boradi. idrok – u turli xil sezishlarning jamul-jami, kombinatsiyasidir. biz idrok qilish orqali predmetning ayrim tomonlarini emas, balki uni yaxlit holda aks ettiramiz. masalan, sharsimon, yashil-qizil, yaltiroq, …

4 / 221

ncha, hukm, xulosa kabilar kiradi. tushuncha – bu tajriba ma'lumotlarini umumlashtirish natijasidir, dunyoni o'rganish yakunidir. tushunchalarningpaydo bo'lish jarayoni o'rganilayotgan predmetning bir qator ikkinchi darajali alomatlari va xossalarini e'tiborga, hisobga olmaslik, ularni abstraktlashtirishdir. tushunchalarni qo'shib biz hukm shakllantiramiz, hukmlarni bir-biri bilan qo'shib ulardan aqliy xulosa chiqaramiz. hukm tafakkurning shunday shakliki, unda inson narsani uning aloqalari va munosabatlarida ifodalaydi. bilishning oliy darajasi intuitiv bilish, qalban bilish, g'oyibona bilishdir. intuitiv bilish. insonning olamni bilish jarayoni uning sezgilari va ongi zo'r berib ishlashini talab qilibgina qolmasdan, uning uzluksiz qizg'in g'ayrishuuriy faoliyat ko'rsatishini ham taqozo etadi. insonning g'ayrishuuriy bilish faoliyati intuitiv bilish nomini oldi, intuitsiyaning o'zi esa - bu bilish ob'ektining muayyan sharoitda boshqacha yo'l bilan asoslab berish mumkin bo'lmagan xossalarini bevosita, g'ayrimantiqiy tarzda haqiqat deb bilishdir. intuitsiya sezgi va aql harakatiga qarshi turmaydi, balki bilishning xissiy va ratsional jihatlari bilan birgalikda chiqib ularni to'ldiradi. inson bilishini turlarga bo'lishda intuitiv bilishdan farqli ravishda qadimdan g'oyibona …

5 / 221

urlari inson bilish sohalarining turli tomonlarini tashkil qiladi. 2. ilmiy bilish, uning shakllari va usullari. ilmiy bilishning empirik darajasi. «empirik» degan tushuncha zamirida «empiriya», ya'ni «tajriba» tushunchasi yotadi. lekin bu bilishning empirik darajasi tajribadangina iborat degan ma'noni bildirmaydi. ilmiy nazariyaning zarur empirik bazasi eksperimentdir, u hozirgi zamon fani rivojining muhim omiliga aylandi. fanning, birinchi navbatda tabiiyotning butun taraqqiyot tarixi eksperiment bilan biron-bir tarzda bog'liqdir. tabiiyot fanini ko'pincha eksperimental fan deb atab, bu bilan uning ilgari antik va o'rta asrlar fani doirasida mavjud bo'lgan tabiatni bilish usullaridan farqini ta'kidlab ko'rsatadilar. ilmiy bilishning nazariy darajasi. har qanday nazariya, bu – faktlarni ishonchli tarzda bilishgina emas, o'rganilayotgan hodisalarning empirik ta'rifigina emas, u bu faktlarni tushuntirish funktsiyasini ham bajaradi. gipotezalardan farqli o'laroq, nazariya to'g'ri va asosli tushuntirish imkonini beradi. nazariya mavjud va aniqlangan faktlarni muayyan sohadagi qonunlar va boshqa mavjud aloqalarning mantiqan zarur oqibati sifatida tushuntiradi. ya'ni nazariyada bizni qurshab turgan hodisalar va voqealarni …

Want to read more?

Download all 221 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmiy bilish, uning shakllari va usullari"

o'zbekiston respublikasi oliy va o'rta maxsus ta'lim vazirligi o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi «___________________________» kafedrasi «__________________________ » fanidankurs ishi bajardi: _____________________ guruh talabasi rahbar: _____________________ toshkent 2025 mavzu: ilmiy bilish, uning shakllari va usullari reja: 1.bilish va uning turlari. 2. ilmiy bilish, uning shakllari va usullari. 3. falsafiy metodlar. 4. bilishda haqiqat va amaliyotning o'rni 1. bilish va uning turlari. bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o'rganish falsafa tarixida muhim o'rin egallab kelmoqda. inson o'z bilimi tufayli borliq, tabiat, jamiyatni va nihoyat, o'z-o'zini o'zgartiradi. bilishga qaratilgan inson faoliyatini va uni a...

This file contains 221 pages in DOCX format (5.5 MB). To download "ilmiy bilish, uning shakllari va usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmiy bilish, uning shakllari v… DOCX 221 pages Free download Telegram