ma'naviy yuksalish va dinlarning o'rni

DOCX 13 pages 25.1 KB Free download

13 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 25.1 KB

File type DOCX

Pages 13

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 13

7-mavzu. xalqimiz ma'naviy yuksalishida dinlarning o’rni reja 1. avesto – bebaho ma'naviy meros. 2. “musulmon renessansi” – sharq uyg’onish davri ma'naviyatining xususiyatlari. 3. mustamlaka va mustabid tuzum sharoitida o’zbek xalqini milliy va diniy qadriyatlardan mahrum etishga urinishlar. 4. mustaqillik yillarida o’zbekistonda ma'naviyatning davlat siyosatida ustuvor sohaga aylanishi. bizning eng qadimiy ajdodlarimiz ma'naviyat va ma'rifati haqidagi ma'lumotlar asrlardan asrlarga o’tib hozirgacha saqlanib qolgan mif, afsonalar va qadimiy yozuvlarda saqlanib kelayotir. o’rta osiyo xalqlarining qadimiy mif va afsonalari turli mavzularda bo’lgan. chunonchi kosmogonik miflar, xayvonlar va qushlar haqidagi miflar, xudolar va afsonaviy kahramonlar haqidagi miflar bo’lib, ularda yaxshilik baxt-saodat, quyosh nuri va issiqlik yomonlik baxtsizlik zulmat va dahshatli sovuqda qarama-qarshi qo’yilgan. shu asosda baxt o’lkasi va baxtsizlik o’lkasi degan miflar yuzaga kelgan. yaxshilik va yomonlik kuchlari o’rtasidagi kurash mifologik obrazlar mitra, anaxita, kayumars, yima (jamshid), elikbek va boshqalar obrazida mujassamlashtirilgan. bular haqidagi miflar biz keyingi masalada ko’rib o’tadigan zardushtiylikning «avesto» kitobiga ham …

2 / 13

va ho’kiz, ulardan esa 272 xil foydali hayvonlar paydo bo’ladi; tananing odam qismidan esa erkak va ayol jinsi hamda metall vujudga kelgan deb tasvirlanadi. yima (jamshid) haqidagi mifda kishilar uchun najotkor hukmron obrazi tasvirlangan. «avesto» zardushtiylik dinining muqaddas kitobi, zardusht eramizdan avvalgi 660 yilda xorazmda dunyoga kelgan. otasi savodli bo’lib, karomatguy bo’lgan ekan. zardusht 20 yoshidan boshlab yakka xudolikni targ’ib qilgan. 28 yoshida shuhrat qozonadi, lekin uning targ’ibotlari mahalliy hukmdorlarga yoqmaydi. uni osishga xukm etadilar. zardusht o’zi bilan 300 ga yaqin safdoshlarini olib hozirgi afg’oniston tomonga yo’l oladi va o’z g’oyalarini targ’ib etadi. u 77 yil umr ko’rgan. zardushtiylikning paydo bo’lishi eramizdan oldingi x asrga to’g’ri keladi. uning muqaddas kitobi «avesto» ham birdan yuzaga kelgan emas. u bir necha asrlar mobaynida yaratilgan. zardusht «avesto»ning qadimiy nushalarini o’rganib, to’plab bir kitob holiga keltirgan. u 30 ta koxin bilan uch yil davomida «ave-sto»ning bilimlarini yigib, bir tizimga solgan va 12 ming xo’qiz …

3 / 13

qlanib kelinmoqda. zardusht sariq tuya mingan, degan ma'noni anglatadi. «avesto» ta'limotiga ko’ra, olamda ikkita kuch, yaxshilik va yomonlik yorug’lik va zulmat, issiqlik va sovuqlik kabi qarama-qarshi kuchlar mavjud bo’lib, ular abadiy murosasiz kurashib keladilar. yaxshilik va yorug’lik kuchlariga axura mazda boshchilik qoladi. bu kurashda yorug’likning zulmat, yaxshilikning yomonlik ustidan g’alabasiga ishonch bildiriladi. «avesto»da mehnat nihoyatda ulug’lanadi. mehnatni yaxshilik moddiy noz-ne'matlar manbai deb biladi. inson sahovatli bo’lishi uchun avvalo mehnat qilishi, o’z qo’li bilan noz-ne'matlar yaratishi zarurligi uqtiriladi. «avesto»da: «don ekkan kishi taqvodorli urg’ini ekadi, u mazdaga ixlosmandlik e'tiqodini olg’a suradi, imonni oziqlantirib turadi..», deyiladi. bunga amal qilish o’n ming marta ibodat qilish bilan barobar, yuzlab qurbonlik qilishga teng. ekin ekish, mehnat qilish - yerdagi yovuzlikni yo’qotishdir, deb qaraladi. «g’alla yerdan unib chiqqanda, -deyiladi «avesto»da, devlar larzaga keladi, g’alla o’rib olinayotganda devlar nola-faryod chekadi, g’alla yanchib un qilinayotganda ular mahv bo’ladi...» deb mehnat ulug’lanadi. «avesto»da inson axloq-odobi, ma'naviyati quyidagi uchlikda: gumata …

4 / 13

indosh-ypyg’, aka-ukaning quda-anda bo’lishi qoralangan. hozirgi meditsina fani aka-uka, yaqin karindoshlar o’rtasidagi kudachilik munosabatlari kelajak avlodning sog’lom, to’la-to’kis bo’lib tug’lishiga salbiy ta'sir ko’rsatishini to’liq aniqlagan. buni esa bizning ajdodlarimiz allaqachon aniqlaganlari hozirgi zamon kishisini lol qoldiradi. qolaversa, yakin kishilarning nikoh masalalarida ma'naviy jihatlar ham borki, bunga inson qalbi yo’l bermasligi kerak. insonning jismoniy va ma'naviy pokligi zardushtiylik axloqining eng qadimiy talablaridandir. oila va nikoh yaratguvchining talabiga mos kelganligi bois uni buzish taqiqlangan. agarda oilada er yoki xotin axloqsizlik ya'ni buzukchilik gunohi sodir etsa, unday kishilar tayoq bilan jazolangan. shu orqali oila mustahkamligi uchun kurashganlar. zardushtiylik ta'limotidan ko’rinib turibdiki, sharqda qadimdan oila muqaddas hisoblangan. uni mustahkamlab, darz ketishiga yo’l qo’ymaganlar. zardushtiylikda qabristonlar aholi turar joyidan chetda, tepalik joyda bo’lishi kerakligi, u yerga mevali daraxt o’tqazish, o’stirish mumkin emasligi, archa, qayrag’och kabi mevasiz daraxt o’stirish kerakligi ta'kidlanadi. «avesto»da aholining ko’payishiga ham ahamiyat berilgan. qasddan erga chiqmaydigan qiz qopga solinib, 50 darra urilgan. …

5 / 13

etiladi. renessans – uyg’onish davri madaniyati, ma'naviyati va ma'rifati mohiyat-e'tibori bilan dunyoviy, gumanistik dunyoqarashi, antik davr madaniy merosiga murojaat qilish, bamisoli uning «qayta uyg’onishi» (nomi ham shundan) ni anglatadi. uyg’onish davri namoyondalari qarashlari insonning cheksiz imkoniyatlariga, uning irodasiga, aql-idrokiga ishonib qarashi bilan ajralib turadi. fanda sharq va fapb uyg’onish davri tushunchalari ishlatiladi. ular umumiy, o’xshash tomonlar bilan birga, ma'lum farq, o’ziga xos xususiyatlari jihatidan ham ajralib turadi. avvalo ular davr nuqtai nazaridan farqlanadi. ilk sharq uyg’onish davri ix-xii asrlarni, so’nggi uyg’onish davri xiv-xv asrlarni o’z ichiga olsa, fapb uyg’onish davri xv-xvii asrlarni o’z ichiga olishi bilan farqlanadi. fapb uyg’onish davri uchun feodalizmga, dinga qarshi kurash xos bo’lsa, sharqda masalaning g’arbdagidek keskin quyilishini qurmaymiz. sharq va fapb uyg’onishi uchun umumiy xususiyatlar antik davrga murojaat qilish, uni «qayta tiriltirish», tabiiy fanlar rivoji, fanda universallik (qomusiylik)ni, gumanizmni targ’ib etish va boshqalarda namoyon bo’ladi. sharq renessansi davri quyidagi umumiy xususiyatlarga ega: 1) madaniyat, dunyoviy …

Want to read more?

Download all 13 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ma'naviy yuksalish va dinlarning o'rni"

7-mavzu. xalqimiz ma'naviy yuksalishida dinlarning o’rni reja 1. avesto – bebaho ma'naviy meros. 2. “musulmon renessansi” – sharq uyg’onish davri ma'naviyatining xususiyatlari. 3. mustamlaka va mustabid tuzum sharoitida o’zbek xalqini milliy va diniy qadriyatlardan mahrum etishga urinishlar. 4. mustaqillik yillarida o’zbekistonda ma'naviyatning davlat siyosatida ustuvor sohaga aylanishi. bizning eng qadimiy ajdodlarimiz ma'naviyat va ma'rifati haqidagi ma'lumotlar asrlardan asrlarga o’tib hozirgacha saqlanib qolgan mif, afsonalar va qadimiy yozuvlarda saqlanib kelayotir. o’rta osiyo xalqlarining qadimiy mif va afsonalari turli mavzularda bo’lgan. chunonchi kosmogonik miflar, xayvonlar va qushlar haqidagi miflar, xudolar va afsonaviy kahramonlar haqidagi miflar bo’lib, ularda yaxshilik baxt...

This file contains 13 pages in DOCX format (25.1 KB). To download "ma'naviy yuksalish va dinlarning o'rni", click the Telegram button on the left.

Tags: ma'naviy yuksalish va dinlarnin… DOCX 13 pages Free download Telegram