nutq madaniyati va til munosabatlari

DOCX 5 pages 19.3 KB Free download

5 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 19.3 KB

File type DOCX

Pages 5

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 5

ma`ruza: til va nutq munosabatlari reja: 1.til va nutq. 2.til madaniyati va o‘qituvchining nutq madaniyati. 3.nutq shakllari. 4.nutqni rivojlantirish usullari. 5.yozma va og’zaki nutq. tayanch tushunchalar: pauza - ruscha to‘xtam monolog – so‘zlovchining o‘ziga yoki tinglovchiga qaratilgan nutq diolog – ikki yoki undan ortiq kishining o‘zaro suhbati imo-ishora - bu nutq jarayonida ixtiyorsiz ravishda namoyon bo‘ladigan qo‘l va gavda harakatlari. o‘pkadan kelgan havoning nutq organlariga ta`siri natijasida ularning arakati bilan aniq tovushlar sifitida yuzaga keladigan nutq tashqi nutqdir. nutq kishi ongida ham hosil bo‘lishi mumkin. ichki nutqqa kishilarning og’iz ochmasdan fikrlashi, munozara yuritishi, o‘ylashi misol bo‘ladi. nutq madaniyati haqidagi ta’limot qadimgi rim va afinada shakllangan bo‘lsa ham, unga qadar qadimgi misr, ossuriya, bobil (vavilon) va hindiston mamlakatlarida paydo bo‘lganligi notiqlik san`ati tajribasidan ma’`lum. bu material asosida nutq tashkil topadi. tildan hamma narsa til jamoasi uchun umumiy bo‘ladi. tilda ruhiy va moddiy material mavjud. morfema, fonemalarning kishi xotirasidagi obrazlari ruxiy material …

2 / 5

gan fikrdir. nutq a`zolarining harakati jarayonida paydo bo‘ladi. ruxiy hodisa bo‘lgan tilning ifoda vositalari nutq ixtiyoriga o‘tgach haqiqatga aylanadi. til boyligi deganda nimani tushunmoq kerak? odatda u yoki bu tilning boyligi gapirilganda asosan shu tildagi so‘zlar ko‘zda tutiladi. tilda so‘z miqdori qancha ko‘p bo‘lsa o‘sha tilni boy til tarzida talqin qilish keng tarqalgan. bu talqin ma`lum ma`noda to‘g’ridir. chunki tildagi so‘z miqdori til boyligining ta`minlovchi asosiy omillaridan hisoblanadi. bu o‘rinda albatta o‘zbek tilining sinonimlarga, frazeologizmlarga nihoyatda boy ekanligi, ular ma`nolarining, shuningdek, umuman o‘zbek tilidagi so‘zlarning ko‘p ma`nolilik darajasi nihoyatda yuqori ekanligi ham hisobga olinadi. o‘zbek tilida so‘zlar tarkibidagi turli xil tovush o‘zgarishlari, masalan, qoraqora, ora-ora kabilar o‘ziga xos ifoda vositalaridir. shuningdek, o‘zbek tilida so‘z urchishi hodisasi ham mavjud. so‘zlardagi bu hodisani urchish atamasi bilan belgilash albatta shartlidir. bunda ayrim so‘zlar tarkibidagi tovushlar qo‘llanish jarayonida vujudga keladi. sekin-asta esa bu variantlar o‘zaro farqlanib ketadi va bir-biridan juda nozik darajada farqlanadigan tushunchalarini …

3 / 5

palakka o‘xshab jumladan jumlaga engil ko‘chib yuraveradi, tayinli xizmati bo‘lmaydi”. (“birinchi mo‘jiza”, 294-bet). insonning nutqiy ko‘rinishi uch turda namoyon bo‘ladi. bular so‘zlash, mutolaa va eshitish. so‘zlash deyilganda so‘zlovchining ma`lumot, maslahat berish, buyurish, o‘ziga noma`lum bo‘lgan narsalar haqida so‘rashni anglatadi. so‘zlanganda so‘zlovchining bilimi, madaniyati, odobi yuzaga chiqadi. so‘zlash monologik va diologik ko‘rinishda bo‘lishi mumkin. monologik nutqda bir kishining mulohazalari qarshi savollarsiz yokijvoblarsiz yuzaga chiqadi. suhbatdosh tomonidan bo‘linmaydi. diologik nutqda muloqot qiluvchi navbat bilan goh tinglovchi, goh so‘zlovchi bo‘lib turadi. mutolaa o‘quvchining yozma nutq orqali asar muallifi, obrazlari bilan muloqotidir. mutolaa tufayli o‘quvchi yozma nutqda aks etgan voqea-hodisalardan xabardor bo‘ladi. mutolaa ma`lumot olishning eng muhim yo‘lidir. kishi o‘qish orqali ma`naviy etuklikka erisha boradi. ma`lumki, nutq og’zaki va yozma ko‘rinishga ega. og’zaki nutq gapirib turgan vaqt birligidagina mavjud bo‘lib, bu jarayon tugashi bilan nutq ham tugaydi. og’zaki nutq tezkorlik bilan amalga oshadi. tushunchalar bilan “uning libosi” bo‘lgan so‘z birgalikda “yashin tezligida” tilga kela …

4 / 5

inadi. og’zaki nutq so‘z boyligi jihatidan yozma nutqqa nisbatan ancha kambag’al bo‘ladi. unda bir xil so‘zlar, bir xil shakllar bir qadar ko‘proq takrorlanadi, bu hol til vositalarini tanlash qiyinchiliklari bilan bog’liqdir. og’zaki so‘zlovchining faol nutqiy harakati to‘xtam (pauza), ohang, urg’u, turli xil imo-ishoralar asosida tinglovchiga etib boradi. to‘xtam – ovozning vaqtincha to‘xtashi bo‘lib, bu davrda nutq a`zolari to‘xtaydi, nutq oqimi uziladi. to‘xtam davrida nafas olinadi va nutqning navbatdagi qismini talaffuz qilishga hozirlik ko‘riladi. to‘xtamdan turli maqsadlarda foydalaniladi. nutqning bir nafas tugaguncha aytilgan qismidan so‘ng yangi nafas olish uchun qilingan to‘xtalish nafasni rostlash to‘xtami de-yiladi. nafas rostlash to‘xtamida o‘pkaga havo to‘ldirilib olinadi. bunday to‘xtamdan radio, televideniya suxandonlari yaxshi foydalanadilar. yozma nutq og’zaki nutqdan quyidagi xususiyatlari bilan ajralib turadi. nutqni yozayotgan muallif vaqt jihatdan bemalol fikrlash imkoniyatiga ega bo‘ladi. u o‘z nutq qismlarini va butun nutqni qayta-qayta tahlil qilish, fikr uchun eng mos imkoniyatlarni tanlashi, gap tuzilishini ko‘paytirishi mumkin. shuning uchun ham …

5 / 5

ydan olgan ta`surotlari, kelajak rejalari aks etadi. so‘zlovchining yuz bergan voqea-hodisalar haqida hikoya qilib berishi xabar monologi hisoblanadi. xabar monologi hikoyachilik, qissachilikda ko‘proq qo‘llaniladi. so‘z bo‘g’inlaridan birining boshqalariga nisbatan kuchliroq ovoz bilan aytilishi urg’u de-yiladi. so‘zning urg’u tushgan bo‘g’ini urg’uli bo‘g’in, qolganlari urg’usiz bo‘g’in de-yiladi. o‘zbek tilida urg’u asosan so‘zning oxirgi bo‘g’iniga tushadi. so‘zlarga qo‘shimcha qo‘shilsa urg’u ham ko‘chadi. diolog nutq shakllaridan biri bo‘lib, unda har bir fikr to‘g’ridan to‘g’ri suhbatdoshga qaratilgan bo‘ladi. diolog nutqning sintaktik qurilishi monologik nutqqa qaraganda sodda tuziladi. diolog deganda ikki va undan ortiq kishilarning o‘zaro suhbati tushuniladi. diologda har bir shaxsning gapi xat boshidan tire qo‘yib yoziladi. imo-ishora deb, nutq jarayonida ixtiyorsiz ravishda namoyon bo‘ladigan qo‘l va gavda harakatlariga aytiladi. imo-ishoralar yordamida fikr bildiriladi. savollar 1.og’zaki nutqning xususiyatlari. 2.xabar monologi qanday bo‘ladi? 3.dramatik monolog qanday ko‘rinishda bo‘ladi? 4to‘xtam nima? 5.urg’u nima? 6.ichki monolog nima? 7.tashqi monolog nima? 8.lirik monolog nima? 9.diolog nima? 10.imo-ishora nima?

Want to read more?

Download all 5 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nutq madaniyati va til munosabatlari"

ma`ruza: til va nutq munosabatlari reja: 1.til va nutq. 2.til madaniyati va o‘qituvchining nutq madaniyati. 3.nutq shakllari. 4.nutqni rivojlantirish usullari. 5.yozma va og’zaki nutq. tayanch tushunchalar: pauza - ruscha to‘xtam monolog – so‘zlovchining o‘ziga yoki tinglovchiga qaratilgan nutq diolog – ikki yoki undan ortiq kishining o‘zaro suhbati imo-ishora - bu nutq jarayonida ixtiyorsiz ravishda namoyon bo‘ladigan qo‘l va gavda harakatlari. o‘pkadan kelgan havoning nutq organlariga ta`siri natijasida ularning arakati bilan aniq tovushlar sifitida yuzaga keladigan nutq tashqi nutqdir. nutq kishi ongida ham hosil bo‘lishi mumkin. ichki nutqqa kishilarning og’iz ochmasdan fikrlashi, munozara yuritishi, o‘ylashi misol bo‘ladi. nutq madaniyati haqidagi ta’limot qadimgi rim va afinada shakl...

This file contains 5 pages in DOCX format (19.3 KB). To download "nutq madaniyati va til munosabatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: nutq madaniyati va til munosaba… DOCX 5 pages Free download Telegram