osiyo shakllanish tarixi, relyefi, foydali qazilmalari

DOC 10 pages 67.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 67.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

osiyo shakllanish tarixi, relyefi, foydali qazilmalari r e j a : 1. geografik o`rni. 2. geologik tuzilishi va foydali qazilmalari. 3. relyefi va foydali qazilmalari. yevrosiyo materigining taxminan 54 mln. kv. km. bo`lgan umumiy maydonidan 43 mln. kv.km.ga yaqini osiyoga tug`ri keladi. osiyo asosan mo`tadil va subtropik geografik kengliklarda joylashgan yevropadan farq qilib, subarktika, mo`tadil va subtropik geografik kengliklarda ham, tropik va ekvatorial geografik kengliklarda ham katta maydonlarni ishg`ol qilgan. osiyo 53° shimoliy kenglik bilan 12° janubiy kenglik oralig`ida joylashgan. osiyo g`arbdan sharqka tomon ham juda katta masofaga cho`zilgan subtropik kenglikdadir. maydonning kattaligi, uning markaziy qismlarining okeanlardan ancha uzoqligi, atmosfera sirkulyatsiyasi va orografiya xususiyatlari bilan birgalikda osiyoning ichki rayonlarida kontinental iqlim hamda kurg`oqchil landshaftlarning xukmronlik qilishiga sabab bo`lgan. osiyoning qurg`oqchil rayonlari materikning ichki kontinental qismida joylashgan. osiyo tabiati yaqin geologik o`tmishda bu qit`aga o`sha vaqtda tutashib turgan materiklar: shimoli-sharqda shimoliy amerika, janubi-sharqda avstraliya, janubi-g`arbda afrika bilan juda bog`liq holda tarkib …

2 / 10

kka yaqinlashib keladi, o`rta qismlari esa materikdan 800-1000 km gacha va undan ham ko`prok uzoqlashgan. bu yoy shaklidagi orollar zanjirining asosiylari kuril-kamchatka, saxalin-yapon, ryukyu-koreya, kalimantan-luson-tayvan va zond orollari zanjirlaridir. osiyoni o`rab olgan okean va dengizlarning suv massasi qit`a tabiatiga katta ta`sir ko`rsatadi. lekin bu ta`sir hamma joyda bir xil emas. quruqlik g`oyat keng ekanligi, uning isishi va sovishida mavsumiy tafovut keskin ro`y berishi sababli osiyoning butun janubi-sharqiy hamda qisman janubiy chekkalari atmosferaning musson sirkulyatsiyasi tasiridadir. osiyoning ichki rayonlariga nam dengiz havo massalarining qirib kelishini ular yo`lida to`siq bo`lib turgan tog` tizmalari cheklab qo`ygan. osiyoning ba`zi katta-katta rayonlari shu vaqtga qadar sust o`zlashtirilgan va kam tekshirilgan. uning boshqa joylarini odam juda qadimdan o`zlashtirgan va bu yerlarda axoli zich yashaydi. osiyo ayrim qismlarining tabiatini o`rganayotganda shu narsani nazarda tutmoq kerakki, axoli zich joylashgan rayonlarda tabiat o`zining dastlabki qiyofasini yo`qotgan. 2. geologik tuzilishi. osiyo yer yuzasining to`rtdan uch qismidan ortiqrog`ini turli balandlikdagi va …

3 / 10

`tib, xindixitoygacha cho`zilgan. qayd qilib o`tilgan tog` kamaridan tashqarida nisbatan uncha baland bo`lmagan (400 m dan 500-1000 m gacha) yemirilgan tog`lik o`lkalar joylashgan. shu bilan birga bu yerlarda tog` tizmalari ma`lum bir tomonga yo`nalmagan. arabiston va xindiston yarim orollarida o`rtacha balandlikdagi va past platolar hamda yassi tog`liklar ko`pchilikni tashkil etadi. osiyoning g`arbiy sibir va turon tekisliklaridan boshqa tekisliklari katta emas. tekisliklar osiyoning ichki rayonlarida ham, chekkalarida ham bor. osiyoning pastak tekisliklari uning chekkalarida joylashgan. tekisliklar tog`lar bilan o`ralgan bo`lib, ular tog`larda yemirilgan mahsulotlar, asosan allyuvial jinslar bilan tez to`lib boradi. shu sababli pastak tekisliklar maydoni ayniqsa dengiz tomonga, ya`ni delta qismlari tomonga o`sib boradi. chekkadagi pastak tekisliklarga mesopotamiya, xind-gang, iravadi, mekong, shimoliy xitoy va sunlyao pasttekisliklarini misol qilib ko`rsatish mumkin. gipsometrik va tektonik kartalar bir-birlariga taqqoslansa, osiyodagi yirik relyef shakllarining asosiy tektonik bo`laklarga mos kelishini osongina payqash mumkin. vaxolanki, xozirgi relyefning ko`pgina xususiyatlari tektonik strukturalarning yoshi va tarixi bilangina bog`liq …

4 / 10

o`rtacha balandlikdagi va past tog`lardan iborat. neotektonik xarakatlar to`rtlamchi davrdan oldin tarkib topgan relyefning yosharishigagina olib keldi. burmalangan negiz kam o`zgaradi. bunday tog`lar mongoliya xalk respublikasi territoriyasi uchun xosdir. shunday qilib, neotek-tonik xarakatlar turli xil natijalarga olib keldi: materikning markaziy qismida baland tog`lar va chuqur cho`kmalar vujudga keldi, chekka rayonlarning tektonik tuzilishi hamda relyefi esa nisbatan kam o`zgardi. tog`larda suv eroziyasining roli yana ham katta bo`lgan. suv eroziyasi yon bag`irlardagi dastlabki o`nqir-cho`nqirliklarni kengaytirgan hamda chuqurlangan. eroziya natijasida o`yilgan joylarning chuqurligi markaziy osiyoning chekka tog`larida uch-to`rt ming metrga yetadi va undan ham ortadi. bunga vertikal ko`tarilishlar, ya`ni tektonik xarakatlar natijasida eroziya bazasining o`zgarishini sabab qilib ko`rsatish mumkin. foydali qazilmalari. osiyoning bir kancha rayonlari xozircha kam tekshirilgan. biroq osiyoning temir, marganets, xrom, molibden, volfram, qalay, vismut, margimush, surma, alyuminiy, mis, qo`rg`oshin, rux, oltin, nikel, kobalt, simob, titan, vanadiy shuningdek uran hamda toriy rudalariga boyligi xozirning o`zidayok ma`lumdir. metall rudalarining asosiy zapaslari qadimiy …

5 / 10

` oldi zonasidagi burmalangan strukturalarda va arabiston platformasining sharqiy qismida ham bor. o`rta sharqning neftli oblasti neft zapasi jixatidan kapitalistik dunyodagi eng boy rayondir. relyefi - yer po`stining geosinklinallarida ham, platformalarida ham g`oyat aktiv ro`y bergan mezozoy-kaynozoy tektonik xarakalari osiyoning struktura planini juda o`zgartiri yuboradi va platformaga qadimda hamda yangidan qo`shilgan quruqliklar relyefidagi farqlarni ancha kamaytiradi. tektonik xarakatlar relyefning yirik endogen mega shakllarini vujudga keltirish bilan birga relyef hosil kiluvchi ekzogen jarayonlarning yo`nalishini ham oldindan belgilab berdi, chunki bu xarakatlar osiyoning ichki rayonlari bilan chekka okean bo`yi rayonlarga iqlimining kontinentalligida hamda oqim sharoitlarida keskin farqlarni vujudga keltirdi. xorijiy osiyoda geologik tuzilishiga va ham endogen, ham ekzogen jarayonlar natijasida tarkib topgan relyef shakllariga qarab o`n bitta yirik morfostrukturali rayonni ajratib kursatish mumkin. arabiston va xindiston yarim orollarining relyefi kristall va metamorfik zamin ustida yotuvchi peneplenlarning keng tarqalganligi bilan ajralib turadi. yarim orollarning ichki qismlarini yosh dislokatsiyalar buzib turadi. ayniqsa ular yarim …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "osiyo shakllanish tarixi, relyefi, foydali qazilmalari"

osiyo shakllanish tarixi, relyefi, foydali qazilmalari r e j a : 1. geografik o`rni. 2. geologik tuzilishi va foydali qazilmalari. 3. relyefi va foydali qazilmalari. yevrosiyo materigining taxminan 54 mln. kv. km. bo`lgan umumiy maydonidan 43 mln. kv.km.ga yaqini osiyoga tug`ri keladi. osiyo asosan mo`tadil va subtropik geografik kengliklarda joylashgan yevropadan farq qilib, subarktika, mo`tadil va subtropik geografik kengliklarda ham, tropik va ekvatorial geografik kengliklarda ham katta maydonlarni ishg`ol qilgan. osiyo 53° shimoliy kenglik bilan 12° janubiy kenglik oralig`ida joylashgan. osiyo g`arbdan sharqka tomon ham juda katta masofaga cho`zilgan subtropik kenglikdadir. maydonning kattaligi, uning markaziy qismlarining okeanlardan ancha uzoqligi, atmosfera sirkulyatsiyasi va orogra...

This file contains 10 pages in DOC format (67.5 KB). To download "osiyo shakllanish tarixi, relyefi, foydali qazilmalari", click the Telegram button on the left.

Tags: osiyo shakllanish tarixi, relye… DOC 10 pages Free download Telegram