tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar.

PPTX 37 pages 1.7 MB Free download

37 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.7 MB

File type PPTX

Pages 37

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 37

tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar. tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar. nizamova khilola kirish tilning kelib chiqishi — murakkab ilmiy muammo. hozirgacha aniq javob yo‘q, faqat taxminlar mavjud. til va tafakkur bir-biriga uzviy bog‘langan. tilning paydo bolishi va bu haqidagi turli nazariyalar 01 tilning paydo bo’lishi juda murakkabdir. buni nafaqat tilshunoslik boshqa fanlar bilan bog’lik: antropoligiya, psixologiya etnografiya. tilning paydo bo’lishi ong va jamiyatni paydo bo’lishi bilan bog’liq til hayvonot dunyosi-odamsimon maymunlarni uzoq vaqt davom etgan evolyutsasi natijasida paydo bo’lgan. odamning paydo bo’lishi evolutsiyasi va jamiyatning shakllanishi 3 bosqichga bo’lib ko’rsatish mumkin: primatlar-avstrolopetiklar palentroplar hozirgi zamon kishilari primatlar-avstrolopetiklar yuqori darajada taraqqiy etgan avstralopiteklar davri. bu bosqichda ilk ibtidoiy odamlar ikki oyoqlab yurishga o`tib, tayoq, tosh,suyak parchalaridan qurol sifatida foydalanganlar. bu bizdan ikki – uch million yil oldingi davrga to`g`ri keladi. paleantroplar bosqichi. bu davrda paleantroplar, ya’ni eng qadimgi odamlar sun’iy qurollar, turar joy tayyorlaganlar, yirik …

2 / 37

n), arxeologiya (tarixiy dalillar va madaniy yodgorliklar asosida odamning o`tmish tarixini o`rganuvchi fan) fanlarning natijasida kishilik tarixi ikki davrdan iborat degan fikrga kelingan. bular – tarixgacha bo`lgan davr va tarixiy davr. tarixgacha kishilarning ibtidoiy jamoa bo`lib yashashi ya’ni kishilik jamiyatining shakllanish, tiklanish, uyushish davridir. tilning paydo bo`lishi, bir tomondan, kishilik tanasining evolyutsiyasi bilan, ikkinchi tomondan, ibtidoiy jamoaning jamiyatga aylanishi bilan bog`liq bo`lgan. hozirgacha tilning paydo bo`lishi haqida turli nazariyalar yaratilgan har bir nazariyada bu masalaga turlicha yondashiladi til kelib chiqishi haqidagi asosiy farazlar tovushga taqlid (onomatopoeiya) tabiat tovushlarini taqlid qilish (masalan: "qarg‘a", "sharshara"). kamchilik: ko‘p narsalar tovush chiqarmaydi; tajribalar bu so‘zlarning kamligini ko‘rsatdi. undovlar farazi hayvonlar ovozlari orqali his-tuyg‘ularni ifodalash (masalan: "oh", "uh"). kamchilik: so‘zlar soni juda kam; tilning ijtimoiy vazifasini tushuntirmaydi. ovozga taqlid nazariyasi. bu nazariya qadimgi yunon olimlari demokrit va platonlar davrida paydo bo`lib, xx asrgacha yashab keldi. ovozga taqlid nazariyasi talqiniga ko`ra, yer yuzida paydo bo`lgan dastlabki …

3 / 37

moq), dod (dodlamoq) kabilarni misol keltiradilar va tildagi boshqa so`zlar esa ana shu kabi so`zlarning kombinatsiyalaridan kelib chiqqan, deb hisoblaydilar. xviii asrda yashagan fransuz olimi jan jak russo ham shu nazariya tarafdorlaridan biri bo`lgan. 3. mehnat chaqiqiglari jamoa mehnati paytida paydo bo‘lgan tovushlar. kamchilik: aloqa vositasi sifatida yetarli emas. 4. imo – ishoralar nazariyasi. insonlar tovush tili paydo bo`lgunga qadar bir birlari bilan imo-ishora orqali aloqa qilganlar. kamchilik: imo-ishoralar soni chegaralangan. 5. ijtimoiy kelishuv so‘zlar odamlar o‘rtasidagi kelishuv natijasida yaratilgan. kamchilik: kelishuv uchun allaqachon til zarur. mehnat qiyqiriqlari nazariyasi. bu nazariya tarafdorlari tildagi barcha so`zlar ibtidoiy kishilarning birgalashib mehnat qilishlari jarayonida mehnat qilishga undaydigan ixtiyorsiz qiyqirishlar natijasida paydo bo`lgan, deb da’vo qiladilar. uning asoschisi xix asrning ikkinchi yarmida yashagan fransuz faylasufi l.nuaredir. nemis olimi karl byuxer ham shu nazariyani qo`llab quvvatlagan. imo – ishoralar nazariyasi. bu nazariyaning asoschilari nemis olimi vundt va akademik n.y.marr bo`lib, ularning fikricha, insonlar tovush tili …

4 / 37

olos. yuqorida sanab o`tilgan nazariyalarning hech biri tilning paydo bo`lishi masalasini inson, tafakkur va jamiyatning paydo bo`lishi bilan bog`lab o`rganmaydi. tilning paydo bo’lishi odamning paydo bo’lishi bilan uzviy bog’liq va bu 2 ta biologik faktorga bog’liq: 1. maymunning oldingi oyoqlari qo’l vazifaasini o’tay boshladi va mehnat qilishga imkon berdi. 2. daslabki ma’no anglatmaydigan tovushlar asta-sekin ma’no kashf etishi. bu esa maymunlarning hiqildog’ini rivojlanishiga va tovushlarni aniq talaffuzni rivojlantirdi. tilning rivojlanish bosqichlari qabila va urug‘ tillari har bir urug‘/qabilaning o‘z tili. ko‘payish va hudud kengayishi → shevalar paydo bo‘lishi. milliy tillarga o‘tish ijtimoiy-iqtisodiy o‘zgarishlar → umumiy til zarurati. misol: fransuz tili (parij shevasi asosida), ingliz tili (chatishuv yo‘li bilan). adabiy til shakllanishi yozuvchilar va shoirlarning roli (navoiy, shekspir, pushkin). til taraqqiyotiga ta’sir etuvchi omillar substrat va superstrat: substrat: mahalliy tilning g‘olib tilga ta’siri (masalan: kelt tillarining ingliz tiliga ta’siri). superstrat: g‘olib tilning mag‘lub tilga ta’siri (masalan: fransuz tilining ingliz tilidagi izlari). …

5 / 37

y bog‘langan. hech bir faraz yagona emas; ularning kombinatsiyasi haqiqatga yaqin. milliy tillar tarixi xalqlarning madaniy merosini aks ettiradi. nazariyalarni oʻrganish va sharhlash a) ovozga taqlid nazariyasi asoschilar: asosiy gʻoya: misollar: zaif tomoni: kuchli tomonlari: b) undov nazariyasi c) mehnat qiyqiriqlari nazariyasi d) imo-ishoralar nazariyasi e) ijtimoiy kelishuv nazariyasi nazariya kuchli tomonlari zaif tomonlari ovozga taqlid undov mehnat qiyqiriqlari imo-ishoralar ijtimoiy kelishuv eng ishonchli nazariya: dialektik materializm va marksistik taʼlimot tilning rivojlanish bosqichlari tilning rivojlanish bosqichlari primatlar-avstralopitekler (2-3 million yil avval): paleantroplar (1 million yil avval): hozirgi zamon odamlari (40-50 ming yil avval): tilshunoslikning boshqa fanlar bilan aloqasi antropologiya: arxeologiya: psixologiya: talabalar qadimgi jamiyat vakillari sifatida harakat qilib, imo-ishora yoki ovozga taqlid qilish orqali tilsiz aloqa qilishlari kerak. so‘ngra, bu jarayonda qanday qiyinchiliklarga duch kelishgani haqida fikr yuritadilar. yakuniy hisobot (namuna) kirish: til insoniyat taraqqiyotining asosiy omilidir. asosiy qism: nazariyalar tahlili (eng muhimi — mehnat nazariyasi). evolyutsiya bosqichlari va ularning …

Want to read more?

Download all 37 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar."

tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar. tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar. nizamova khilola kirish tilning kelib chiqishi — murakkab ilmiy muammo. hozirgacha aniq javob yo‘q, faqat taxminlar mavjud. til va tafakkur bir-biriga uzviy bog‘langan. tilning paydo bolishi va bu haqidagi turli nazariyalar 01 tilning paydo bo’lishi juda murakkabdir. buni nafaqat tilshunoslik boshqa fanlar bilan bog’lik: antropoligiya, psixologiya etnografiya. tilning paydo bo’lishi ong va jamiyatni paydo bo’lishi bilan bog’liq til hayvonot dunyosi-odamsimon maymunlarni uzoq vaqt davom etgan evolyutsasi natijasida paydo bo’lgan. odamning paydo bo’lishi evolutsiyasi va jamiyatning shakllanishi 3 bosqichga bo’lib ko’rsatish mumkin: primat...

This file contains 37 pages in PPTX format (1.7 MB). To download "tillarning tarixiy rivojlanishi. tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar.", click the Telegram button on the left.

Tags: tillarning tarixiy rivojlanishi… PPTX 37 pages Free download Telegram