tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar

DOCX 15 pages 29.2 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 29.2 KB

File type DOCX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar reja: 1.tilning paydo bo‘lishi haqidagi qarashlar. 2.tillarning shakllanishiga doir nazariyalar. 3.sharq ilmida tilning shakllanishiga oid qarashlar. 4.tillarning shakllanish omillari. 5.xulosa. asosiy tushunchalar: til va jamiyat, anologistlar, anomalistlar, tilning paydo bo‘lishi haqidagi nazariyalar, tovushga taqlid nazariyasi, undovlar nazariyasi, mehnat hayqiriqlari nazariyasi, ijtimoiy kelishuv nazariyasi, qabila tili, elat tili, xalq tili, milliy til. 1. til kishilar o‘rtasidagi munosabatning eng muhim quroli bo‘lib, jamiyat taraqqiyoti jarayonida shakllangan va umuminsoniy manfaatlarni ifoda etadi. tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi insoniyat jamiyati bilan mustahkam bog‘liq. til insoniyat tarixi qadar qadimiydir. xalq qardosh qabilalar ittifoqi sifatida shakllangan murakkab tarixiy uyushmadir. xalqning asosiy belgilari: umumiy til , umumiy hudud, madaniyat va ma’naviyat muhitining umumiyligidir. xalqning asosiy belgilaridan biri bo‘lgan milliy til o‘zaro farglanuvchi, yetakchi, iqtisodiy va madaniy markaz tili sifatida namoyon bo‘ladi.tilning paydo bo‘lishi masalasi insoniyatni qadimdanoq qiziqtirib keladi. tilning paydo bo‘lishi juda murakkabdir. bu masala faqat tilshunoslikning emas, boshqa ko‘p fanlarning: …

2 / 15

iz faqat yozuv paydo bo‘lgandan keyingi davrda ro‘y bergan til taraqqiyoti to‘g‘risida yozma yodgorliklardan foydalanib fikr yuritishimiz mumkin. lekin yozuv tilni o‘rganish, tilning paydo bo‘lishi to‘g‘risidagi muammoni yoritishga to‘liq imkon bermaydi. shunday bo‘lsa ham, ba’zi olimlar bu masalaga o‘z munosabatlarini, fikrlarini bildirib o‘tishgan.qadimgi yunonistonda faylasuflar tilning qay tarzda kelib chiqqanligi ustida uzoq davr qizg‘in bahs olib borganlar. tilshunoslik tarixidan ma’lumki, bu masalada grek faylasuflari bir - biriga zid ikki xil farazni o‘rtaga tashlashgan. demokrit va boshgalar tilda narsa nomi bilan narsa orasida hech qanday bog‘lanish yo‘q, bu nomlar mazkur tilda gaplashuvchi odamlar tomonidan yaratilgan, demak, til inson tomonidan yaratilgan, degan fikrni ilgari surishgan. bu guruh olimlari anomalistiar deb nom olgan. platon boshliq boshqa bir guruh olimlari "narsa bilan uning nomi orasida muayyan bog‘lanish bor. bu bog‘lanish narsalarning xususiyatlaridan, tabiatidan kelib chiqqan va bu bog‘lanish ilohiy kuch tomonidan o‘rnatilgan" degan fikrni ilgari surishgan. tarixda bu oqim anologistiar deb nom olgan. antik …

3 / 15

-biri bilan kurashib kelmoqda. bu nazariyalarning ba'zilari til insonlarning bir-biri bilan munosabatda bo‘lishi ehtiyojj natijasida kelib chiqqan deb hisoblasa, boshqalari ayrim shaxslarning o‘z fikrini avval o‘zi uchun, keyin boshqalar uchun bildirishi natijasida kelib chiqqan, deb hisoblaydi. shu tariqa tilning paydo bo‘lishi va shakllanishi haqida turlicha qarashlar, nazariyalar, farazlar yaratildi. ushbu nazariyalar tanqidiy tahlil asosida o‘rganilishi lozim. bu nazariyalar asosan to‘rtta: ovozga taqlid nazariyasi kishilarning o‘z atrofidagi predmetlarning chiqargan ovoziga taqlid qilishi natijasida dastlabki so‘zlar, predmetlaming nomlari paydo bo‘lgan, deb hisoblaydi. bu nazariya qadimgi yunonistonda asoschilarining fikricha, ibtidoiy odamlar hayvonlarning baqiriq - chaqiriqlarini o‘rganib, ular orqali o‘zlarining ichki kechinmalari, g‘amalamlarini ifodalashgan: oh, ah, joy, ing kabi so‘zlar bunga misol qilib ko‘rsatiladi. tildagi boshqa so‘zlar esa ana shunday so‘zlarning birikuvidan kelib chiqqan, deb tushuntiriladi. taniqli faransuz olimi j.j.russo ham shu fikrni quvvatlagan.dunyodagi barcha tillarda bunday birliklar mavjud, lekin bunday so‘zlarning miqdori shu qadar kamki, tildek murakkab hodisa ana shu yo‘l bilan paydo …

4 / 15

rishlari natijasida paydo bo‘lgan, deb da’v o qiladilar.bu nazariyani xix asrning 70- yillarida fransuz faylasufi l. nuare yaratdi. uning qayd qilishicha, til instinktiv hayqiriqlardan paydo bo‘lgan. nemis olimi karl byuxer ham ushbu nazariyani quvvatlaydi. bu nazariya bir qarashda haqiqatga birmuncha yaqin nazariyadek ko‘rinsa ham, mantiq jihatdan asossizdir. chunki mehnat qilishdagi qiyqiriqlar, hayqiriqlar mehnat jarayonidagi bir maromga, bir qolipga solish uchun bir vosita bo‘lgan, xolos. uh , oh , voh , viq , oho, ehe kabi hayqiriqlar kishilar o‘rtasida aloqa vositasi bo‘lganligi ehtimol. mehnat hayqiriqlari undov nazariyasiga o‘xshab ketadi. lekin bu nazariya ham tilning kelib chiqish sabablarini, tilning paydo bo‘lishini jamiyatning paydo bolishi, so‘zlash va fikr yuritish qobiliyatiga ega bo‘lgan insoniyatning paydo bo‘lishi bilan uzviy bog‘lay olmaydi. ijtimoiy kelishuv nazariyasi. bu nazariya xix asrning ikkinchi yarmida paydo bo‘lib, uni ilgari suruvchi olimlar ba'zida bir-biriga zid xulosalarga kelishgan, ularning tilning kelib chigishi to‘g‘risidagi asosiy fikrlari bir xil. bu nazariyaga asosan, narsalarni qanday …

5 / 15

o‘yish to‘g‘ri bo‘lmaydi. irsiyat qonuniga binoan, bolaning biologik , antropologik xususiyatlari avloddan avlodga o‘tadi, lekin o‘zbek oilasida tug‘ilgan bola faqat o‘zbek tilida gapiradi deyish noto‘g‘ridir. u qaysi tilda gapira boshlashi qaysi oila, qaysi ijtimoiy muhitda tarbiyalanishiga bog‘liq. qayd etilgan nazariyalarda, birinchidan, til go‘yo jamiyat tarixi taraqqiyotidan chetda, o‘z holicha taraqqiy etadigan hodisa, deb qaralgan. shuning uchun ham tilning kelib chiqishi masalasi ibtidoiy davrdagi kishilarning mehnat faoliyatidan ajratilgan holda qaralgan. ikkinchidan, bu nazariyalarda tilning kelib chiqishi masalasi tafakkurning paydo bo‘lish masalasi bilan birgalikda, o‘zaro bog‘langan holda emas, balki ajratilgan holda talqin qilingan. uchinchidan, odamning paydo bo‘lishi jarayonidagi barcha biologik asoslar hisobga olinmagan. xullas, • ovozga taqlid nazariyasi kishilarning o`z atrofidagi predmetlarning chiqargan ovoziga taqlid qilishi natijasida dastlabki so`zlar , predmetlarning nomlari paydo bo`lgan, deb hisoblaydi . • undovlar nazariyasi ham tilning paydo bo`lishi masalasini talqin qiluvchi nazariyalardan biri bo`lib , bu nazariya tarafdorlari tildagi barcha so `zlar kishilarning ichki tuyg`ulari, qahr-g`azablari, …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar"

mavzu: tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar reja: 1.tilning paydo bo‘lishi haqidagi qarashlar. 2.tillarning shakllanishiga doir nazariyalar. 3.sharq ilmida tilning shakllanishiga oid qarashlar. 4.tillarning shakllanish omillari. 5.xulosa. asosiy tushunchalar: til va jamiyat, anologistlar, anomalistlar, tilning paydo bo‘lishi haqidagi nazariyalar, tovushga taqlid nazariyasi, undovlar nazariyasi, mehnat hayqiriqlari nazariyasi, ijtimoiy kelishuv nazariyasi, qabila tili, elat tili, xalq tili, milliy til. 1. til kishilar o‘rtasidagi munosabatning eng muhim quroli bo‘lib, jamiyat taraqqiyoti jarayonida shakllangan va umuminsoniy manfaatlarni ifoda etadi. tilning paydo bo‘lishi va rivojlanishi insoniyat jamiyati bilan mustahkam bog‘liq. til insoniyat tarixi qadar qadimiydir. xalq qardosh ...

This file contains 15 pages in DOCX format (29.2 KB). To download "tilning paydo bo’lishi haqidagi nazariyalar", click the Telegram button on the left.

Tags: tilning paydo bo’lishi haqidagi… DOCX 15 pages Free download Telegram