sutemizuvchilar sinfi vakillarining gorizantal va vertikal tarqalishi

PPTX 16 pages 1.5 MB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

mavzu: o'zbekistondagi sutemizuvchilar sinfi vakillarining gorizantal va vertikal tarqalishi haqida ma'lumot berish. reja: tana shakli. tashqi tuzilishi teri qoplami. umumiy tavsifi va tuzilishi. sutemizuvchilar umurtqali hayvonlar orasida eng yuksak darajada rivojlangan bo‘lib, xilma-xil sharoitlarda yashashga moslashgan. sutemizuvchilarning boshqa umurtqali hayvonlarga nisbatan asosiy progressiv belgilari quyidagilardan iborat: 1. markaziy nerv sistemasi, ayniqsa oldingi miya yarimshar-larining kulrang moddasi-oliy nerv faoliyatining markazi yuksak darajada takomillashgan. markaziy nerv sistemasining murakkab tuzilganligi bu hayvonlarga o‘zgarib turadigan yashash muhiti ta’sirida yangi ko‘nikmalarni oson va tez hosil qilish, ya’ni o‘zgaruvchan sharoitga tez moslashish imkonini beradi. 2. sutemizuvchilarning ko‘pchiligi tirik tug‘adi va bolalarini sut bilan boqadi. 3. termoregulyatsiyaning juda takomillashganligi tana tem-peraturasining doimiyligini ta’minlaydi. bu bir tomondan issiqlik hosil bo‘lishini tartibga solish yo‘li bilan (kimyoviy termoregulyatsiya deb ataluvchi yo‘l bilan), ikkinchi tomondan fizikaviy termregulyatsiya deb ataluvchi issiqlik chiqarilishini nafas olish va terlash jarayonida teri qon aylanishini idora qiladi. issiqlik chiqarishni tartibga solishda jun qoplami, ayrimlarida esa teri osti …

2 / 16

shli yirik sutemizuvchilar uchun xos bo‘ladi. platsentar mexanizmi yaxshi rivojlanmagan tuban sutemizuvchilarda issiqlikni saqlashda hayvon massasi va tana yuzasi orasidagi nisbati manfiy bo‘lgan, kichik yo‘ldoshlilarda tana haroratining o‘zgarishi tashqi muhit haroratiga bog‘liq bo‘ladi. masalan: xaltali kalamushning tana harorati +37,8…+29,3oc, primitiv hasharotxo‘rlardan-tenrekniki +34-+130c, zirhlilarning bir turiniki +40…+27oc, oddiy dala sichqonniki +37…+32oc atrofida o‘zgarib turadi. yuqorida ko‘rsatilgan progressiv belgilaridan tashqari, sutemizuvchilarda yana o‘ziga xos tuzilish belgilari bor, ya’ni sutemizuvchilarning tanasi jun bilan qoplangan va ularning terisi turli bezlarga juda boy. bo‘yin umurtqalari asosan 7 ta bo‘ladi. yuragi to‘rt kamerali bo‘lib, faqat chap aorta yoyi saqlanib qolgan. eritrotsitlari yetilgan davrida yadrosiz bo‘ladi. tishlari differentsiallangan bo‘lib, kurak, qoziq, va oziq tishlarga bo‘lingan, ular chuqurchalar (alveolalar)da joylashgan. pastki jag‘i faqat tish suyaklaridan iborat eshitish organi uch bo‘limdan iborat bo‘lib, o‘rta qulog‘ida uchta eshitish suyakchalari (uzangi, sandon va bolg‘acha) bor. tirsak bo‘g‘imi orqaga, tizza bo‘g‘imi esa oldinga qaratilgan, oyoqlari tanaga pastki tomondan birikkan bo‘ladi. tana shakli. …

3 / 16

h, bo‘yin, tana, dum va oldingi hamda orqa oyoqlarga bo‘linadi. bu bo‘limlarning shakli va bir-biriga nisbati ham har xil bo‘lib, sutemizuvchilarning yashash sharoitiga, harakatiga, o‘lja tutishiga va dushmanlaridan himoyalanishiga moslashishiga qarab o‘zgargan. quruqlikda yashovchi sutemizuvchilar vakillariga hasharotxo‘rlardan tipratikan; yirtqichlardan bo‘ri, tulki, ayiq, arslon, qoplon; tuyoqlilardan ot, qo‘y, kiyik, cho‘chqa; xaltalilardan kenguru; xartumlilardan fil; kemiruvchilardan qo‘shoyoqlar kiradi. bu hayvonlarning tuzilishi yashash sharoitiga moslashgan. ko‘pchilik yirtqichlarning bo‘yni va oyog‘i qisqa bo‘ladi. ular ichida yugirishga moslashaganlari ham bor. masalan: kiyik, sayg‘oqlarning bo‘yni va oyoqlari yirtqichlarnikiga nisbatan baland bo‘ladi. sutemizuvchilarning sakrovchilari ham bo‘ladi (kengurular, qo‘shoyoqlar va boshqalar). ularning orqa oyoqlari uzun, oldingi oyoqlari qisqa, dumi uzun bo‘lib, sekin harakat qilganda dumi tayanch vazifasini bajaradi. sutemizuvchilarning tabiiy muhitga moslashish tiplari: yer ustida yashovchi sutemizuvchilar vakillari: 1-bo‘ri, 2-gepard, 3-jayron, 4-asl bug‘u, 5-sakrovchi-qo‘shoyoq. yer ostida yashovchi sutemizuvchilar vakillari: 6-krot, 7-gigant ko‘rsichqon. sutemizuvchilarning tabiiy muhitga moslashish tiplari. daraxtda yashovchi sutemizuvchilar vakillari: 1-uchuvchi-letyaga, 2-o‘rgimchaksimon maymun. uchuvchi sutemizuvchilar vakili: 3-shalpangquloq …

4 / 16

oraliq guruhni tashkil etadi. sutemizuvchilar yuqori darajada tuzilgan bo‘lishi bilan bir qatorda, ayrim primitiv belgilari ham saqlanib qolingan, ya’ni amfibiyalar va reptiliyalarnikiga o‘xshab, ularda ham boldir-tovon, bilak-bilaguzuk bo‘g‘imlarini o‘rnashishi, juft ensa bo‘rtmasini qisman bo‘lsada bo‘lishi shular jumlasidandir. tashqi tuzilishi. sutemizuvchilarning gavdasi-bosh, bo‘yin, tana, dum va orqa hamda oldingi oyoqlarga bo‘linadi. og‘iz teshigi harakatchan lab bilan o‘ralgan. ko‘zlarini shikastlanishdan asraydigan harakatchan yuqorigi va pastki qovoqlari bor. qovoq chetida qattiq tuksimon kipriklar joylashgan. ko‘zining ichki burchagida uchinchi qovoq yoki yumgich parda rudiment (qoldiq) holda. ko‘zidan yuqoriroqda elastik tog‘ay skeletli quloq supralari joylashgan. tumshug‘ining uchida ikkita burun teshiklari bor. dumining ostida chiqarish teshigi, undan bir oz oldinda siydik-tanosil teshigi joylashagan. urg‘ochisida siydik tanosil teshigi kenggina yoriq shaklida, erkagida esa kichkina erkalik jinsiy a’zosining uchiga o‘rnashgan. voyaga yetgan erkakida jinsiy a’zoning ikki yonidagi terisi ko‘tarilib xaltacha-yorg‘oq hosil qiladi. oldingi oyoqlari deyarli kalta va besh barmoqli, orqa oyoqlari esa uzun hamda to‘rt barmoqli bo‘ladi. barcha …

5 / 16

da chuqurchalar hosil bo‘ladi. bu chuqurchalarga chin terining so‘rg‘ichlari kirib turadi. bu esa terining ikkala qavati zich birikishini ta’minlaydi, chunki epidermisda qon tomirlari bo‘lmaydi va epidermis chin teridan oziq moddalarni va kislorodni faqat diffuz yo‘l bilan oladi. malpigiy qavat hujayralarining bo‘linib turishi hisobiga ularning o‘rni to‘lib boradi. sutemizuvchilarning epidermis teri qavati har xil teri hosilalarini-soch, tirnoq, tuyoq, kovak shox (bug‘ulardan tashqari), tangacha va turli bezlarni beradi. sutemizuvchilar terisining tuzilishi:1-ter bezi, 2-yog‘ bezi, 3-jun, 4-jun qopi, 5- yog‘ qatlami, 6-muskullari. haqiqiy (chin) teri, ya’ni kutis qavati sutemizuvchilarda juda yaxshi rivojlangan, qalin bo‘ladi. chin teri qavati juda murakkab to‘r hosil qiluvchi tolali biriktiruvchi to‘qimadan iborat bo‘lib, bu yerda yog‘ to‘planadi. bu qavat teri osti yog‘ kletchatkasi deb ataladi. u kitlarda va tyulenlarda hamda quruqlikda yashovchi ayrim sutemizuvchilarda (yumronqoziq, bo‘rsiq, sug‘ur, ayiq) yaxshi rivojlangan. ular uchun yog‘ qavat asosiy energetik manba bo‘lib xizmat qiladi. terining qalinligi har xil turlarida farq qiladi. odatda, sovuq, …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sutemizuvchilar sinfi vakillarining gorizantal va vertikal tarqalishi"

mavzu: o'zbekistondagi sutemizuvchilar sinfi vakillarining gorizantal va vertikal tarqalishi haqida ma'lumot berish. reja: tana shakli. tashqi tuzilishi teri qoplami. umumiy tavsifi va tuzilishi. sutemizuvchilar umurtqali hayvonlar orasida eng yuksak darajada rivojlangan bo‘lib, xilma-xil sharoitlarda yashashga moslashgan. sutemizuvchilarning boshqa umurtqali hayvonlarga nisbatan asosiy progressiv belgilari quyidagilardan iborat: 1. markaziy nerv sistemasi, ayniqsa oldingi miya yarimshar-larining kulrang moddasi-oliy nerv faoliyatining markazi yuksak darajada takomillashgan. markaziy nerv sistemasining murakkab tuzilganligi bu hayvonlarga o‘zgarib turadigan yashash muhiti ta’sirida yangi ko‘nikmalarni oson va tez hosil qilish, ya’ni o‘zgaruvchan sharoitga tez moslashish imkonini beradi. 2....

This file contains 16 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "sutemizuvchilar sinfi vakillarining gorizantal va vertikal tarqalishi", click the Telegram button on the left.

Tags: sutemizuvchilar sinfi vakillari… PPTX 16 pages Free download Telegram