ekologiya fanining maqsadi va vazifalari

PPTX 32 pages 2.5 MB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 2.5 MB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

ekologiya" fanining maqsadi va vazifalari. “ekologiya" fanining maqsadi va vazifalari. reja: 1 “ekologiya" fanining maqsadi va vazifalari. 2. ekologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. 3. insonlarning ishlab chiqarish faoliyatlari bilan atrof-muhit o’rtasidagi bog’liqlik. ekologiya fani. fanning maqsadi va vazifalari insoniyat o‘z taraqqiyotining ilk bosqichlarida tabiatga bo‘ysunardi. tabiat hodisalaridan cho‘chib, ularni bartaraf etolmasdi, chunki u hali tabiat qonunlarini bilmasdi. endilikda insoniyat ham aqlan, ham ma’nan yetildi. tabiatni o‘rgandi, bildi, qurdi, yaratdi, uning hodisalarini o‘ziga bo‘ysundirdi.odamzot doimo tabiat qo‘ynida faoliyat ko‘rsatadi, u bilan uzluksiz munosabatda bo‘ladi. bu faoliyat oqilona tashkil etilmasa va u bilan munosabat to‘g‘ri o‘rnatilmasa, inson o‘zi va tabiat uchun muammolar keltirib chiqaradi. mazkur muammolardan biri ekologik muammodir. atrof-muhitni muhofaza qilish va tabiiy boyliklardan tejamkorlik bilan foydalanish shu kunning eng muhim ekologik muammosi hisoblanadi va bu muammo hamma aholi hamda ular yashayotgan davlatlar manfaatini o‘z ichiga qamrab oladi. bu muammo hayotning barcha muammolaridan farq qilgan holda, yer yuzidagi jonzotlar, shu jumladan, …

2 / 32

iyati tufayli o‗zgargan tabiatdagi jarayonlar va o‗zgarishlarni oldindan bashorat qilish, ularni boshqarish va inson uchun eng qulay muhitni saqlash. 3. populyatsiyalar sonini boshqarish, ya‘ni kimyoviy moddalardan oqilona foydalanish. 4. ekologik-huquqiy qonun-qoidalarni o‗rganish va ularga qat‘iy rioya qilish. 5. zararli chiqindilar, ularni zararsizlantirish yoki qayta ishlov berish yo‗llarini ko‗rsatish. “ekologiya” fanining asosiy vazifalari quyidagilardan iborat: 1. hayot jarayoni qonuniyatini o’rganish, shuningdek, insonning tabiiy tizimlarga va biosferaga ko’rsatayotgan ta’sirini bir butun holda o’rganish. 2. biologik resurslardan oqilona foydalanishning ilmiy asoslarini ishlab chiqarish, inson faoliyati tufayli o’zgargan tabiatdagi jarayonlar va o’zgarishlarni oldindan bashorat qilish, ularni boshqarish va inson uchun eng qulay muhitni saqlash. z. populyasiyalar sonini boshqarish, ya’ni kimyoviy moddalardan oqilona foydalanish. 4. ekologik-huquqiy qonun-qoidalarni o’rganish va ularga qat’iy rioya qilish. 5. zararli chiqindilar, ularni zararsizlantirish yoki qayta ishlov berish yo’llarini ko’rsatish. sayyoradagi biologik resurslarning holati bioresurslarni himoya qilish - har birimizning vazifamiz “muhit” tushunchasi turli ma’nolar (fizik muhit, geografik muhit, falsafiy muhit, …

3 / 32

r turi esa tevarak-atrofni saqlab qolish yoki xavf solish sharoitini keltirib chiqaradi. ekologik muhit, o’z navbatida, muayyan ekologik tizim hisoblanadi. uni tabiiy va ijtimoiy-iqtisodiy qismlarga bo’lish mumkin. tabiiy ekotizim (yoki ekosfera) hayotni rivojlanishiga imkon beradigan yerning tavsifi va jonsiz (anorganik) jismlarning majmuidan iborat. ijtimoiy-iqtisodiy ekotizim esa insonning barcha atrof-muhitga (jonsiz va jonli tabiatga) bo’lgan munosabatini ifodalaydi. tirik organizmlarga ta’sir etuvchi muhit unsurlari, ekologik omil deb ataladi. ekologik omillar, o’z navbatida, 3 guruhga bo’linadi abiotik omillar biotik omillar antronogen omillar abiotik omillar – jonsiz (anorganik) muhitning tirik organizmga ta’sir shakllarini ifodalaydi. ushbu omillarga iqlimiy (havo, namlik, suv, yog’ingarchiliklar, qor qoplami) topografik (relef sharoiti), gidrofizik va gidrokimyoviy omillar kiradi. mohiyati jihatidan ushbu omillar 2 guruhga ajraladi. 1. fizik omillar (harorat, namlik, bosim, radiasiya darajasi va boshqa omillar) 2. kimyoviy omillar (atmosfera havosinning kimyoviy tarkibi, suv va tuproqning kimyoviy tarkibi va boshqa omillar). biotik omillar - muhitga uchraydigan tirik organizmlarning hayot faoliyatida bir-birlariga …

4 / 32

nizmlarning o’simliklarga va hayvonlarga ta’siri o’simliklar, hayvonot va mikroorganizmlarning o’zaro bir-biriga ta’siri biotik omillarga simbioz, parazitizm, konkurensii, “yirtqich va o’lja” munosabatlari misol bo’la oladi. 3. antronogen omillar- bu inson faoliyatining shunday shakliki, ular atrof-muhitga ta’sir etib, tirik organizmlarning yashash sharoitini o‘zgartiradi yoki hayvon va o‘simliklarning ayrim turlariga bevosita ta’sir qiladi. eng muhim antropogen omillardan biri muhitning ifloslanishi hisoblanadi. boshqacha aytganda antropogen omil inson va uning xo‘jalik faoliyatining tirik organizmlarga va butun tabiatga turli xil ta’sirlari majmuini tashkil etadi. shuni alohida ta’kidlash kerakki, yuqorida ko’rsatib o’tilgan guruhlar (ya’ni, gidrofil, gigrofil va mezafil) har bir ekologik muhitda indikator vazifasini bajarishi mumkin. masalan, atmosfera havosi ifloslangan mintaqalarda laylaklar va asalari yashay olmaydi. tuproqning tabiiy va kimyoviy xossalari (tuzilishi, kimyoviy tarkibi, tarkibidagi suv, gaz, organik va mineral unsurlar va hokazolar) endafik omillar guruhiga kiradi. ular tuproqda doimo yashovchi yoki vaqtincha yashovchi tirik organizmlarning faoliyatini belgalaydi. gidrofizik va gidrokimyoviy omillar bevosita suv bilan bog’liqdir. suv …

5 / 32

milning ko’lami biosferaning funksional faoliyati bilan mutanosiblikda borgan bo’lsa, oxirgi yillarga kelib uning tazyiqi orta bordi, bu tazyiqning shakllari o’zgardi va vositalari kuchayib ketdi. natijada tabiat va jamiyat o’rtasidagi mutanosiblik buzildi va alohida mintaqalarda ekologik inqiroz vujudga keldi. orol dengizi muammolarining kelib chiqishi yoki chernobil aes dagi fojia antronogen omillarning yorqin natijasidir. atmosfera havosi, uning tarkibi va mohiyati. atmosfera havosi tabiiy holda 78% azotdan, 21% kisloroddan, 0,9% argondan, 0,003% karbonat angidirid (so2) gazidan va qolgan qismi inert gazlarning mexanik aralashmalaridan iboratdir. atmosfera havosi er sharini isib ketishidan va sovub ketishidan himoya qiladi, tirik organizmlar hayotida aloqa vositasi, ya’ni to’liq tarqatish vazifasini bajaradi. inson tanasi asosan 4 elementlardan tarkib topgan: s2, o2, n2 va n2 (ularning umumiy miqdori 98% ni tashkil yetadi). qolgan 3% ni kaliy, kalsiy, fosfor, oltingugurt elementlari va 1% ni esa boshqa elementlar tashkil yetadi. o’simliklarda 45% uglerod, 42% kislorod, 6,5% vodorod, 1,5% azot mavjud bo’lib, qolgan 5% …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ekologiya fanining maqsadi va vazifalari"

ekologiya" fanining maqsadi va vazifalari. “ekologiya" fanining maqsadi va vazifalari. reja: 1 “ekologiya" fanining maqsadi va vazifalari. 2. ekologiyaning boshqa fanlar bilan aloqasi. 3. insonlarning ishlab chiqarish faoliyatlari bilan atrof-muhit o’rtasidagi bog’liqlik. ekologiya fani. fanning maqsadi va vazifalari insoniyat o‘z taraqqiyotining ilk bosqichlarida tabiatga bo‘ysunardi. tabiat hodisalaridan cho‘chib, ularni bartaraf etolmasdi, chunki u hali tabiat qonunlarini bilmasdi. endilikda insoniyat ham aqlan, ham ma’nan yetildi. tabiatni o‘rgandi, bildi, qurdi, yaratdi, uning hodisalarini o‘ziga bo‘ysundirdi.odamzot doimo tabiat qo‘ynida faoliyat ko‘rsatadi, u bilan uzluksiz munosabatda bo‘ladi. bu faoliyat oqilona tashkil etilmasa va u bilan munosabat to‘g‘ri o‘rnatilmasa, inson o‘z...

This file contains 32 pages in PPTX format (2.5 MB). To download "ekologiya fanining maqsadi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: ekologiya fanining maqsadi va v… PPTX 32 pages Free download Telegram