merkantilizm

DOC 59,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1698318022.doc merkantilizm reja: 1. merkantilizmning nazariy va metodologik xususiyatlari 2. dastlabki va keyingi merkantilizmning o‘ziga xosligi 3. merkantilizmning tarixiy ahamiyati natural xo‘jalik munosabatlarining bozor iqtisodiy munosabat-lari tomonidan siqib chiqarilishi xvi asrdan xviii asrgacha bo‘lgan tarixiy davrni o‘z ichiga oladi. bu davr iqtisodiy adabiyotda odatda merkantilizm davri deb ataladi. merkantilizm (italiyancha «merkante» so‘zidan kelib chiqqan – savdogar ma’nosini anglatadi), bu bozor (kapi-talistik) iqtisodiyotga bo‘lgan birinchi ilmiy qarashlar tizimidir. merkantilizmning nazariy va metodologik xususiyatlari merkantilizm eng avvalo davlatning iqtisodiy siyosatini ifoda etgan, uning amaliy faoliyati uchun tavsiyalar ishlab chiqqan. merkantilistlar tadqiqotining maqsadi reallik sifatidagi iqtisodiyotni tahlil qilish emas, balki hukumatga amaliy maslahatlar berishdir. shuning uchun ular davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini qo‘llab quvvatladilar, yuqori soliq stavkasini va davlat xarajatlarini himoya qildilar. merkantilistlarning ilmiy dunyoqarash printsiplari quyidagilar bilan xarakterlanadi: har qanday oltin va qimmatbaho narsalarga boylik sifatida qarash; mamlakatga oltin va kumushning oqib kelishini ta’minlash maqsadida tashqi savdoni tartiblash; arzon xom ashyoni import qilish …

ining yemirilishi, tovar-pul munosabatlarining o‘sishi, fan va madaniyatning yuksalishi, ayniqsa yangi yerlarning ochilishi, buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilik tuzumining paydo bo‘lishi, birinchi navbatda, savdoning tez rivojlanishiga turtki bo‘ldi. noekvivalent savdo tufayli metropoliyalar mustamlakalar hisobiga beqiyos boyidi. mana shu davrga kelib jamiyatning boyishida savdoning rolini asoslab berishga uringan merkantilizm qarashlarida noelastik talab va eksportning importdan ko‘p bo‘lishining maqsadga muvofiqligi, kapital eksportini rag‘batlantirish va jamiyat ishlarini qo‘llab-quvvatlash tushunchalari ustunlik qilgan, shuningdek «qo‘shningni quritsang» go‘yoki millat boy bo‘ladi kabi noto‘g‘ri siyosat ilgari surilgan. demak, merkantilizm bozor iqtisodiy munosabatlarining vujudga kelish davridagi birinchi iqtisodiy tafakkurlar maktabi sifatida bir qator nazariy – metodologik xususiyatlarga ega. ularning mohiyati shunga kelib taqaldi, ya’ni merkantilistlar: · tadqiqot predmeti (iqtisodiy tahlil) sifatida muomala sohasini tekshirishni afzal ko‘rdilar, buning ustiga ishlab chiqarish sohasidan ajralgan holda; · tadqiqot usuli sifatida asosan iqtisodiy hodisalarning tasodifiy yuzaki tashqi ko‘rinishini ifoda etishga olib keluvchi va iqtisodiyotning barcha sohalarini sistemali tarzda tahlil qilish imkoniyatini istisno etuvchi …

ayishi natijasi sifatida qaradilar. shu bilan birga, merkantilistik maktabning bu va boshqa qoidalari iqtisodiy adabiyotda an’anaviy ravishda uning rivojlanishidagi ikki bosqich - dastlabki va rivojlangan bosqichlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi. bunday bosqichlarga bo‘linish dastlabki va keyingi merkantilistlarning aktiv savdo balansiga erishish yo‘llarini har xil tushunganligi sababli kelib chiqadi. dastlabki va keyingi merkantilizmning o‘ziga xosligi dastlabki merkantilizm, monetar tizimining o‘rnatilishi bilan bog‘liq bo‘lgan monetarizm, buyuk geografik kashfiyotlardan oldin paydo bo‘ldi va xvi asrning o‘rtalarigacha faol amal qilib keldi. uning asosiy vakillari u.stafford (angliya), g.skaruffi (italiya) va boshqalar hisoblanadi. dastlabki merkantilizm «pul balansi» siyosatini olib borgan. bu siyosat pul muomalasini, tashqi savdoni qattiq tartiblab turishni ta’minlovchi ma’muriy yo‘l bilan mamlakatning pul boyligini ko‘paytirishga qaratilgan (mamlakat puli qancha ko‘p bo‘lsa, u shuncha boy hisoblangan). dastlabki merkantilizm oltin va kumushni boylikning mutlaq shakli deb qaradi va uni chetdan olib kelish yo‘lini qidirdi. tashqi savdoda ijobiy saldoga erishish uchun dastlabki merkantilistlar maqsadga muvofiq hisobladilar: · …

isoblanadi). bu davrga kelib milliy sanoat va savdoni rivojlanishining davlat tomonidan rag‘batlantirilishi sababli, malakatlar o‘rtasida savdo aloqalari keng va muntazam rivojlana boshladi. dastlabki merkantilistlarning «pul balansi» o‘rniga keyingi merkantilistlarning «savdo balansi» nazariyasi kelib chiqdi. «savdo balansi» nazariyasi (yoki etuk merkantilizm) angliyada keng tarqala boshladi. mazkur kontseptsiya vakillari dastlabki merkantilistlarni mamlakatdan tashqariga pul chiqarishni man etgani, importni haddan tashqari cheklagani uchun tanqid qildi. ularning fikricha hukumatning tashqi iqtisodiy siyosatdagi asosiy vazifasi – mamlakatda imkoni boricha ko‘proq pul mablag‘larini jamg‘arish emas, balki aktiv savdo balansiga erishishdir (eksportning importdan ustun bo‘lishi). eksport va import o‘rtasidagi farq - mamlakat boyligining o‘sishidir. demak, real boylik – bu «o‘lik pullar» yig‘indisi emas, balki yangi pullarni, ya’ni pul kapitalini vujudga keltiruvchi pullardir. shulardan kelib chiqqan holda, keyingi merkantilizm vakillari aktiv savdo balansiga erishish uchun bir qator tavsiyalarni ilgari surdilar: · tashqi bozorlarni nisbatan arzon tovarlar sotish yo‘li bilan egallash, hamda bir mamlakat tovarini olib boshqalariga uni qimmatiga …

i asosiy hisobladilar. keyingi merkantilistlarning ishonchiga ko‘ra, pulning qimmati uning miqdoriga nisbatan teskari bog‘liqlikda, tovarlar bahosi darajasi esa pul miqdoriga to‘g‘ri mutanosiblikda bo‘ladi. ular, pul taklifining ko‘payishi unga bo‘lgan talabni oshirgach, savdoni rag‘batlantiradi deb bir tomonlama hisobladilar. endi biz keyingi rivojlangan (etuk) merkantilizmning atoqli vakillarining asosiy g‘oyalarini qisqacha ko‘rib chiqamiz. angliyada etuk merkantilizm tomas men (1571-1641) asarlarida ifoda etilgan. manufaktura tizimining klassik vakili t.men shu bilan birga o‘z davrining yirik kommersanti, ost-indiya kompaniyasi direktorlaridan bir bo‘lgan. kompaniyani chetga moneta chiqargani uchun tanqid qiluvchilardan uning manfaatini ximoya qilish maqsadida t.men 1621 yil «angliyaning ost-indiya bilan bo‘lgan savdosi to‘g‘risida mulohaza» kitobini chop etdi. monetaristlar kontseptsiyasiga savdo balansi nazariyasini qarshi qo‘ydi. t.men 1630 yil «angliyaning tashqi savdodagi boyligi yoki boylikni tartiblash sifatidagi tashqi savdo balansi» asarini yozdi. unda muallif pul muomalasini qattiq tartiblashning zararli ekanligini, chetga monetalarning erkin chiqarilishi kerakligini, uningsiz tashqi savdoni normal rivojlantirib bo‘lmasligini qayd qilib o‘tadi. uningcha: «har yili xorijliklardan …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "merkantilizm"

1698318022.doc merkantilizm reja: 1. merkantilizmning nazariy va metodologik xususiyatlari 2. dastlabki va keyingi merkantilizmning o‘ziga xosligi 3. merkantilizmning tarixiy ahamiyati natural xo‘jalik munosabatlarining bozor iqtisodiy munosabat-lari tomonidan siqib chiqarilishi xvi asrdan xviii asrgacha bo‘lgan tarixiy davrni o‘z ichiga oladi. bu davr iqtisodiy adabiyotda odatda merkantilizm davri deb ataladi. merkantilizm (italiyancha «merkante» so‘zidan kelib chiqqan – savdogar ma’nosini anglatadi), bu bozor (kapi-talistik) iqtisodiyotga bo‘lgan birinchi ilmiy qarashlar tizimidir. merkantilizmning nazariy va metodologik xususiyatlari merkantilizm eng avvalo davlatning iqtisodiy siyosatini ifoda etgan, uning amaliy faoliyati uchun tavsiyalar ishlab chiqqan. merkantilistlar tadqiqotining ...

Формат DOC, 59,0 КБ. Чтобы скачать "merkantilizm", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: merkantilizm DOC Бесплатная загрузка Telegram