merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati

DOC 7 sahifa 101,0 KB Bepul yuklash

7 sahifa

FaylHub.uz

Telegram orqali yuklab olish

Hajm 101,0 KB

Fayl turi DOC

Sahifalar 7

Yangilangan Dek 2025

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1 / 7

4-mavzu: merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati 1. merkantilizm, uning mohiyati, nazariy va metodologik xususiyatlari natural xo‘jalik munosabatlarining bozor iqtisodiy munosabatlari tomonidan siqib chiqarilishi xvi asrdan xviii asrgacha bo‘lgan tarixiy davrni o‘z ichiga oladi. bu davr iqtisodiy adabiyotda, odatda merkantilizm davri deb ataladi. merkantilizm (italyancha «merkante» so‘zidan kelib chiqqan – savdogar ma’nosini anglatadi), bu bozor (kapitalistik) iqtisodiyotiga bo‘lgan birinchi ilmiy qarashlar tizimidir. merkantilizm – bu muomala sohasida iqtisodiy qonuniyatlarning rivojlanishiga bo‘lgan qarashlar tizimi va proteksionizm prinsiplariga asoslangan bir qator davlatlarning iqtisodiy siyosati, u feodalizmning yemirish davriga muvofiq keladi va “noindustrial” iqtisodiy davrdagi iqtisodiy voqelikni tahlil qilishga uringan ta’limot hisoblanadi. merkantilizm, eng avvalo, davlatning iqtisodiy siyosatini ifoda etgan, uning amaliy faoliyati uchun tavsiyalar ishlab chiqqan. merkantilistlar tadqiqotining maqsadi reallik sifatidagi iqtisodiyotni tahlil qilish emas, balki hukumatga amaliy maslahatlar berishdir. shuning uchun ular davlatning iqtisodiyotga faol aralashuvini qo‘llab- quvvatladilar, yuqori soliq stavkasini va davlat xarajatlarini himoya qildilar. merkantilistlarning ilmiy dunyoqarash tamoyillari quyidagilar …

2 / 7

oq yillar davomida boylikning, xalq farovonligining asosi-mehnat, yer, dehqonchilik va chorvachilik, xunarmandchilik deb kelinar edi (uni biz yuqorida ko‘rib chiqdik). lekin xv asrga kelib vaziyat keskin o‘zgardi. avvalo, natural-xo‘jalik tizimining yemirilishi, tovar-pul munosabatlarining o‘sishi, fan va madaniyatning yuksalishi, ayniqsa, yangi yerlarning ochilishi, buyuk geografik kashfiyotlar, mustamlakachilik tuzumining paydo bo‘lishi, birinchi navbatda, savdoning tez rivojlanishiga turtki bo‘ldi. noekvivalent savdo tufayli metropoliyalar mustamlakalar hisobiga beqiyos boyidi. mana shu davrga kelib jamiyatning boyishida savdoning o‘rnini asoslab berishga uringan merkantilizm qarashlarida noelastik talab va eksportning importdan ko‘p bo‘lishining maqsadga muvofiqligi, kapital eksportini rag‘batlantirish va jamiyat ishlarini qo‘llab-quvvatlash tushunchalari ustunlik qilgan, shuningdek, “qo‘shningni quritsang, go‘yoki millat boy bo‘ladi” kabi noto‘g‘ri siyosat ilgari surilgan. demak, merkantilizm bozor iqtisodiy munosabatlarining vujudga kelish davridagi birinchi iqtisodiy tafakkurlar maktabi sifatida bir qator nazariy – metodologik xususiyatlarga ega. ularning mohiyatiga ko‘ra, merkantilistlar: · tadqiqot predmeti (iqtisodiy tahlil) sifatida muomala sohasini tekshirishni afzal ko‘rdilar, buning ustiga, ishlab chiqarish sohasidan ajralgan holda; …

3 / 7

ini yuqori ish haqi bilan emas, balki past ish haqi zarurligi bilan bog‘lab ko‘rsatdilar; · iqtisodiy o‘sishni davlatning tashqi savdoni tartibga solish va savdo balansida ijobiy saldoga erishishi tufayli mamlakat pul boyligining ko‘payishi natijasi sifatida qaradilar. shu bilan birga, merkantilistik maktabning bu va boshqa qoidalari iqtisodiy adabiyotda an’anaviy ravishda uning rivojlanishidagi ikki bosqich – dastlabki va keyingi bosqichlarini hisobga olgan holda tavsiflanadi. bunday bosqichlarga bo‘linish dastlabki va keyingi merkantilistlarning aktiv savdo balansiga, ya’ni tashqi savdoda ijobiy saldoga erishish yo‘llarini har xil tushunganligi sababli kelib chiqadi. 2. dastlabki va keyingi merkantilizmning o‘ziga xosligi dastlabki merkantilizm buyuk geografik kashfiyotlardan oldin paydo bo‘ldi va xvi asrning o‘rtalarigacha faol amal qilib keldi. uning asosiy vakillari uilyam stafford (1554–1612) (angliya), gaskar skaruffi (1519–1584) (italiya) va boshqalar hisoblanadi. dastlabki merkantilizm «pul balansi» siyosatini olib borgan. bu siyosat pul muomalasini, tashqi savdoni ma’muriy yo‘l bilan qattiq tartibga solish asosida mamlakatning pul boyligini ko‘paytirishga qaratilgan (mamlakat puli qancha …

4 / 7

merkantalistlarning boylik muammosiga bo‘lgan qarashini o‘zgartirishga majbur etdi. keyingi merkantilizm xvi asrning ikkinchi yarmidan xvii asrning ikkinchi yarmigacha bo‘lgan davrni o‘z ichiga oladi. (uning asosiy vakillaridan biri ingliz tomas man hisoblanadi). bu davrga kelib milliy sanoat va savdoni rivojlanishining davlat tomonidan rag‘batlantirilishi sababli, mamlakatlar o‘rtasida savdo aloqalari keng va muntazam rivojlana boshladi. dastlabki merkantilistlarning «pul balansi» o‘rniga keyingi merkantilistlarning «savdo balansi» nazariyasi kelib chiqdi. «savdo balansi» nazariyasi (yoki yetuk merkantilizm) angliyada keng tarqala boshladi. mazkur konsepsiya vakillari dastlabki merkantilistlarni mamlakatdan tashqariga pul chiqarishni man etgani, importni haddan tashqari cheklagani uchun tanqid qildi. ularning fikricha, hukumatning tashqi iqtisodiy siyosatdagi asosiy vazifasi – mamlakatda imkoni boricha ko‘proq pul mablag‘larini jamg‘arish emas, balki aktiv savdo balansiga erishishdir (eksportning importdan ustun bo‘lishi). eksport va import o‘rtasidagi farq (ijobiy saldo) – mamlakat boyligining o‘sishidir. demak, real boylik bu– «o‘lik pullar» yig‘indisi emas, balki yangi pullarni, ya’ni pul kapitalini vujudga keltiruvchi pullardir. shulardan kelib chiqqan holda, …

5 / 7

miqdoriy nazariyasiga va monometallizm tizimiga o‘tishga sabab bo‘lgan. agar dastlabki merkantilistlar pulning jamg‘arish funksiyasini asosiy deb bilgan bo‘lsalar, keyingi rivojlangan merkantilistlar – muomala funksiyasini asosiy hisobladilar. keyingi merkantilistlarning ishonchiga ko‘ra, pulning qimmati uning miqdoriga nisbatan teskari bog‘liqlikda, tovarlar bahosi darajasi esa pul miqdoriga to‘g‘ri mutanosiblikda bo‘ladi. ular, pul taklifining ko‘payishi unga bo‘lgan talabni oshirgach, savdoni rag‘batlantiradi, deb bir tomonlama hisobladilar. 3. turli mamlakatlarda merkantilizm ta’limotining o‘ziga xos xususiyatlari har bir davlatda merkantilizm o‘ziga xos usulda namoyon bo‘ldi. iqtisodiy rivojlanish darajasi, mamlakatdagi siyosiy vaziyat, turli xalqlarning milliy-psixologik xususiyatlari uning o‘ziga xos tomonlarini keltirib chiqardi. merkantilizm ispaniya, italiya, angliya va fransiyada ancha keng tarzda rivojlandi. masalan, ispaniyada boylik qimmatli metall, pul bilan bir narsa deb qaralgan. shu bois, ispaniyada xvii asrning boshigacha mamlakatdan oltin va kumushni olib chiqish (o‘lim jazosi tahlikasi ostida) taqiqlangan. ispan bimetall monetar nazariyasining yetuk himoyachisi marian xvii asrning 20- yillarida qimmatli toshlardan iborat xorijiy monetalarga ayirboshlanadigan tovarlarni chetga …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Barcha 7 sahifani Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati" haqida

4-mavzu: merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati 1. merkantilizm, uning mohiyati, nazariy va metodologik xususiyatlari natural xo‘jalik munosabatlarining bozor iqtisodiy munosabatlari tomonidan siqib chiqarilishi xvi asrdan xviii asrgacha bo‘lgan tarixiy davrni o‘z ichiga oladi. bu davr iqtisodiy adabiyotda, odatda merkantilizm davri deb ataladi. merkantilizm (italyancha «merkante» so‘zidan kelib chiqqan – savdogar ma’nosini anglatadi), bu bozor (kapitalistik) iqtisodiyotiga bo‘lgan birinchi ilmiy qarashlar tizimidir. merkantilizm – bu muomala sohasida iqtisodiy qonuniyatlarning rivojlanishiga bo‘lgan qarashlar tizimi va proteksionizm prinsiplariga asoslangan bir qator davlatlarning iqtisodiy siyosati, u feodalizmning yemirish davriga muvofiq keladi va “noindustrial” iqt...

Bu fayl DOC formatida 7 sahifadan iborat (101,0 KB). "merkantilizm iqtisodiy ta'limotining mohiyati va ahamiyati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: merkantilizm iqtisodiy ta'limot… DOC 7 sahifa Bepul yuklash Telegram