marjinalizm va yangi klassik vaziyat

DOC 153.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1698318015.doc marjinalizm va yangi klassik vaziyat reja: 1. me’yorli foydalilik nazariyasi va buyumning sub’ektiv qimmati 2. marshall va yangi klassik vaziyat xix asrning 70-yillariga kelib klassik siyosiy iqtisod o`rniga marjinalizm iqtisodiy nazariyasi vujudga keldi. iqtisodiy fan taraqqiyotida katta o`zgarish yuz berdi. o`sha davrda xo`jalik jarayonlarini tahlil qilishga yangicha yondashuv asosini solgan (bir-biridan mustaqil holda) uch iqtisodchining asarlari birdaniga kelib chiqdi. ular ingliz stenli jevons (1835-1882), avstryalik karl menger (1840-1921), asosan shveytsariyada istiqomat qiluvchi frantsuz leon valras (1834-1910). mazkur muammoga sal keyinroq, lekin o`ziga xos, mustaqil yo`l bilan yondashgan amerikalik olim j.b. klarek hisoblanadi marjinalizm (inglizcha – me’yorli) ana shunday vujudga keldi. f. vizer, e. bem-baverk, a. marshall, k. viksell va ko`plab boshqa atoqli iqtisodchilar marjinalizm metodologiyasini foydalanadilar va rivojlantiradilar. ayni paytda matematika sohasidagi ixtirolar iqtisodiy nazariyaning rivojlanishiga turtki bo`ldi. marjinalistlar differentsial hisoblash metodi va me’yorli nazariyalardan faol foydalandilar. ularning tadqiqotidagi asosiy dastak – bu me’yorli (marginal) tahlil bo`lib, mazkur maktabning …

ib beradi (xarajatlar kontseptsiyasidan farq qilgan holda). marjinalizmning asosiy kategoriyalari: me’yorli foydalilik, me’yorli unumdorlik, me’yorli xarajatlar va boshqalar. bu nazariya ishlab chiqarish xarajatlarini, talab, taklif, narx va boshqalarni sub’ektiv baho berish asosida tushuntiradi. u yoki bu muammolarni muqobil tarzda echish amal qiladigan iqtisodiy hayotni marjinalistlar turli bozorlar yig`indisi ko`rinishida tasavvur qilganlar. ishlab chiqaruvchi tovar ishlab chiqarganda turli resurslardan har birining me’yorli foydaliligiga baho bergan holda eng keraklisini tanlaydi. iste’molchi o`zining cheklangan daromadlarini ehtiyojlarni ko`proq qondiradigan qilib tovarlarni sotib olishga taqsimlaydi. demak, marjinalizm nazariyasi markazida o`z foydasini maksimallashtirishga intiluvchi firma (ishlab chiqaruvchi) va xarid qilingan ne’matlardan maksimal foydalilik olishga intiluvchi alohida iste’molchi turadi. me’yorli foydalilik nazariyasi va buyumning sub’ektiv qimmati asosiy e’tibor ishlab chiqarish va taklifni o`rganishga qaratilgan klassik iqtisodiy nazariyadan farqli o`laroq, marjinalistlar, eng avvalo, iste’mol va talbni tahlil qildilar. shu bois ular iqtisodiy jarayonlarni tahlil qilishni kishilarning ehtiyojini o`rganishdan, buyumning foydalilik mezonini qidirishdan boshladilar. buyumning qimmatini aniqlashda marjinalistlar klassiklarga …

ish nuqtai nazardan nihoyatda qimmati kam, ammo unga juda katta miqdordagi boshqa tovarlarni olish mumkin». marjinalistlarning aytishicha, haqiqatan ham, havo yoki suvning umumiy foydaliligi brilliantning umumiy foydaliligidan tasavvur qilib bo`lmaydigan darajada ko`p. lekin havo va suvga qaraganda qimmatli toshlar ancha kamyob. shuning uchun uning qimmati ancha yuqori. «qimmat, - deb yozadi e. bem-baverk, - narsalarning aynan cheklangan miqdorda bo`lishini taqozo etadi, qimmatning yo`qligi esa, ularning mo`l-ko`lligini taqozo etadi». qimmat esa umumiy foydalilik bilan emas, balki «oxirgi birlik» bilan aniqlanadi. foydalilikka asoslangan bu nazariyaning boshlang`ich nuqtasi – ehtiyojlarning to`yinish qonuni (gossenning birinchi qonuni) ni bildiradi: inson ehtiyojining to`yinish darajasi oshib borishi bilan iste’moldan bo`lgan qoniqish pasayib boradi, yoki iste’mol qilinadigan tovar miqdori ko`payib borishi bilan uning foydaliligi kamayib boradi. shunga muvofiq iste’mol qilinadigan mazkur buyumning oxirgi qismining iste’mol uchun bo`lgan foydaliligi boshqa qismlariga nasbatan ancha past. buyumning oxirgi qismining foydaliligi – bu me’yorli foydalilikdir. aynan u, marjinalistlarning fikriga ko`ra, tovar qiymati …

arflarining bevosita o`lchovi ish vaqti hisoblanadi. tovar qiymati induvidual ish vaqti bilan emas, balki ijtimoiy zaruriy atalmish ish vaqti bilan o`lchanadi. ijtimoiy zaruriy ish vaqti normal ishlab chiqarish sharoitda, o`rtacha mahorat va mehnat intensivligida muayyan iste’mol qiymatni ishlab chiqarishga ketgan vaqt bilan ifodalanadi. qiymatning mehnat nazariyasiga muvofiq, faqat bozorda, ayirboshlash jarayonida ijtimoiy zaruriy mehnat sarflari darajasi ro`yobga chiqadi. faqat bozorda qiymat almashuv qiymat shaklida namoyon bo`ladi. oddiy qilib aytganda, qiymat ishlab chiqarishda yaratiladi, bozorda esa namoyon bo`ladi. mana shu yerda me’yorli foydalilik nazariyachilari e’tiroz bildiradilar. uning ma’nosi nimadan iborat? agar tovar bozorda xarid qilingan bo`lsa, bu jarayon o`sha tovarni ishlab chiqarishga kimdir sarflagan ijtimoiy zaruriy mehnat xarajatlarini baholash uchun amalga oshirilmaydi, balki bu tovar xaridor uchun muayyan foydali samaraga ega bo`lganligi uchun, xaridor bu tovarning qadr-qimmatini bilganligi uchun amalga oshiriladi. xix asrning oxiri xx asrning boshlarida «qiymat» so`zi nemischadan aynan «qimmat» deb tarjima qilinishi ham bejiz emas edi. qimmat – …

ini kim yoki nima aniqlab beradi. oddiy qilib bozor desak – bu to`g`ri, lekin u juda umumiy tushuncha, shuning uchun etarli emas. me’yorli foydalilik nazariyasi tarafdorlari fikri bo`yicha, faqat tovarning foydaliligi mehnat sarflariga ijtimoiy zaruriylik xarakterini berishi mumkin. me’yorli foydalilik nazariyasi namoyandalari, qimmatni foydalilikdan keltirib chiqarar ekan, foydalilikni ikki turga bo`lib ko`rsatishni zarur deb hisoblaydilar. birinchisi tovarlarning (don, almaz, neft) o`z xususiyatiga ko`ra – umumiy foydaliligi. ikkinchisi iste’molchi ehtiyoj sezadigan tovarning konkret foydaliligi. konkret foydalilik doimo bir xil bo`lavermaydi, u har xil baholanadi. bu yerdagi farq unga bo`lgan yondashuvda. agar u yoki bu buyumlarni erkin va xohlaguncha olish mumkin bo`lsa, unda ularning foydaliligi, cheklangan miqdordagi bunday buyumlarning foydaliligichalik baholanmaydi («smitcha ziddiyat»ni yana bir bor eslang). buyumning umumiy (yalpi) foydaliligi bilan konkret (me’yorli) foydaliligi o`rtasidagi farq iste’molchilar hatti-harakatini tahlil qilish uchun zarur. me’yorli foydalilik muammosini tushunish uchun marjinalistlar ko`rsatib bergan o`rmonda yashovchi qariya-darvish qo`lidagi besh qop donni misol qilib olamiz. qariya …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "marjinalizm va yangi klassik vaziyat"

1698318015.doc marjinalizm va yangi klassik vaziyat reja: 1. me’yorli foydalilik nazariyasi va buyumning sub’ektiv qimmati 2. marshall va yangi klassik vaziyat xix asrning 70-yillariga kelib klassik siyosiy iqtisod o`rniga marjinalizm iqtisodiy nazariyasi vujudga keldi. iqtisodiy fan taraqqiyotida katta o`zgarish yuz berdi. o`sha davrda xo`jalik jarayonlarini tahlil qilishga yangicha yondashuv asosini solgan (bir-biridan mustaqil holda) uch iqtisodchining asarlari birdaniga kelib chiqdi. ular ingliz stenli jevons (1835-1882), avstryalik karl menger (1840-1921), asosan shveytsariyada istiqomat qiluvchi frantsuz leon valras (1834-1910). mazkur muammoga sal keyinroq, lekin o`ziga xos, mustaqil yo`l bilan yondashgan amerikalik olim j.b. klarek hisoblanadi marjinalizm (inglizcha – me’yorli) ana...

DOC format, 153.5 KB. To download "marjinalizm va yangi klassik vaziyat", click the Telegram button on the left.

Tags: marjinalizm va yangi klassik va… DOC Free download Telegram