navoiy foniyning forsiy she`riyati

DOCX 27,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1534865178_72210.docx navoiy foniyning forsiy she`riyati reja: 1. navoiyning forsiy she’riyati haqida munosabatlar. 2. “devoni foniy”ning yaratilishi, tarkibidagi janrlar rang-barangligi. 3. foniy she’riyatining mazmun-mundarijasi, timsollar rang-barangligi. 4. navoiy tatabbulari: hofiz, sa’diy, jomiy. alisher navoiy arab, forsiy va turkiy tillarni mukammal bilgan holda bu tillarda asarlar ijod etardi. uning she’riyatida ham bunday sifat ko’zga tashlanadi. alisher navoiyning turkiy tildagi she’riyati shoirning jahoniy shuhratini ta’min etgan bo’lsa, fors-tojik tilida bitgan she’rlari ham uning forsiygo’ylar orasidagi ulkan mavqyeini yana bir karra tasdiqladi. shunisi borki, ikki tilda yaratilgan she’riyat ham alisher navoiy kabi daho qalamiga mansub ekan, ularni yaxlit holda o’rganish va talqin qilish lozim. chunki shoirning olijanob maqsad va fikrlari, yaratgan timsollari har ikki tilda bitgan she’riyatda ham ifoda etilgan. farq esa ana shu tillarning xususiyatlaridan kelib chiqqan bayon uslubida kuzatilishi tabiiy. xuddi ana shu masala alisher navoiy – foniyning quyidagi mashhur qit’asida bayon etilgan: ma’nii shirinu ranginam ba turki behad ast, forsi ham …

ayn boyqaro ularni ham to’plashga buyurgan ekan. bu holni alisher navoiyning husayn boyqaroga yozgan bir maktubidan ham bilish mumkin: «alhamdulillah v-alminna bu uchurda hukm yo’suni bila forsiy parishon abyot va parokanda ash’orni yig’ib, devon yo’sunlik jild qilinib erdi, yusuf alidin tobug’da yuborildi. umid ulki, qabul davlatig’a muzayyan va pisand saodatig’a musharraf va mustahsan bo’lg’ay» (14-tom, 219). devonning tuzilgan yili va nomi bu o’rinda eslatilmagan bo’lsa-da, ammo bularga ishorani «muhokamat ul-lug’atayn»da (bu asar 905-h., 1499-1500 melodiy yilda yozilgan) berilgan quyidagi ma’lumotda uchratish mumkin: «yana forsiy g’azaliyot devoni… tartib beribmenkim, olti mingdin abyoti adadi ko’prakdur» (16-tom, 32). demak, forsiy she’rlar devoni 905 hijriy- 1499-1500 melodiy yildan oldin taxminan 90-yillarning ikkinchi yarmida tartib berilgan. undagi she’rlarda foniy taxallusi qo’llanilganidan uni «devoni foniy» tarzida atash odat bo’lib qolgan.bu xoksorga sabovat (kichiklik) avoilidakim, og‘iz huqqasidin biror gavhar zohir bo‘la boshlar, ul gavharlar hanuz nazm silkiga kirmaydur erdikim, zamir daryosidim nazm silkiga tortilg‘on gavharlar tab’ g‘avvosi …

adi. bu o’rinda alisher navoiyning forsiy tildagi muammolari soni haqida «besh yuzga yaqin muammo» (mat, 20 tomlik, 16-tom, 32-bet) degani e’tiborga olinib, bu e’tirof parij nusxalaridagi muammolar soni (373 ta) bilan solishtirilsa, unda parij nusxalari ham «devoni foniy»ning mukammal nusxalari bo’la olmasligini ko’rsatadi. bu fikrni alisher navoiyning «muhokamat ul-lug’atayn»da forsiy she’rlari janrlari qatorida masnaviyni eslatishi va bu janrdagi asarning esa parij nusxalarida uchramasligi yana bir karra tasdiqlaydi. demak, «devoni foniy»ning mukammal nusxasini aniqlash hali davom etmoqda. navoiy-foniyning forsiy she’riyati 20 tomlik matning 18, 19, 20-tomlariga kiritilgan. xususan: 18-tomda 267 ta g’azal o’zbekcha tarjimasi bilan (m.muhammadjonov, sh.yorqin, s.raf’iddin tarjimalari); 19-tomda 285 ta g’azal o’zbekcha tarjimasi bilan (m.muhammadjonov, sh.yorqin tarjimalari); 20-tomda 1 ta musaddas, 1 ta marsiya-tarkibband, 64 ta qit’a, 72 ta ruboiy, 16 ta ta’rix, 266 ta muammo, 9 ta lug’az, 10 ta qasida. «devoni foniy»ning hozircha ma’lum bo’lgan qismida son jihatdan eng ko’plari g’azal, muammo, ruboiy va qit’adir. boshqa janrdagi …

’diy sheroziy, hofiz sheroziy, xusrav dehlaviy, abdurahmon jomiy va boshqa shoirlarning g’azallariga tatabbu’-javobiya ekanligi har bir g’azal sarlavhasida alohida uqtiriladi. jumladan, «tatabbu’i xoja hofiz», «tatabbu’i amir xusrav», «tatabbu’i maxdumi jomiy» (ba’zan «tatabbu’i maxdumiy), «tatabbu’i mavlono shohiy», «tatabbu’i mir suhayliy» va boshqalar. shuni ham eslatish o’rinliki, alisher navoiy-foniy o’zining bir qit’asida bu hodisaning sababini shunday bayon etgan: tatabbo’ kardani foni dar ash’or, na az da’viyu ne az xudnamoist. chu arbobi suxan sohibdilonand, murodash az dari dilho gadoist. mazmuni: foniyning she’riyatdagi tatabbu’lari o’zini ko’rsatishga intilish va yo manmanligidan emas, balki so’z arboblari daholar bo’lgach, uning asosiy maqsadi bu ulug’lardan madad istashdan iboratdir. alisher navoiy- foniyning forsiy g’azaliyotidagi bunday uslub turkiy g’azaliyotida aynan uchramaydi. buning yangi uslub ekanini alisher navoiy –foniyning o’zi bir tatabbu’ g’azalida shunday ifoda etgan: z-in nazmi nav charxi kuhan yakbora go’ hayrat makun, foni, chu ta’limi suxan dorad zi jomi borho. mazmuni: ey eski falak, bu yangi nazmni ko’rib …

o’lganidek, forsiy g’azallarning ko’pchiligi mavzu va badiiyat sohasida yakporalik xususiyatlariga ega. bunday hol uning ham tatabbu’ va ham muxtare’ g’azallarida uchraydi. aytilgan fikrlar tasdiqi uchun bir ikki misolga murojaat etish mumkin. tatabbu’ g’azallaridan mashhur hind shoiri xusrav dehlaviy g’azaliga yozilgan javobiya: meravad sarvi manu raftor memonad ba dil, v-az guli ruxsori o’ sad xor memonad ba dil… foniyo, z-on kofarat nabvad xalosi k-at zi hachr, az xayoli kokulash zunnor memonad ba dil. mazmuni: mening sarvim ketdiyu, raftori ko’ngilda qoladi, uning gulday ruxsoridan yuz tikan ko’ngilda qoladi… foniyo bu kofiringdan qutilish iloji yo’qqa o’xshaydi, chunki uning kokullari xayoli zunnor kabi ko’ngildadir, ya’ni uni o’rab olgandir. mazkur g’azalda radif ham (memonad ba dil), qofiya ham (raftor, xor…)bor. ana shu radif g’azalning mavzu va badiiylik jihatdan yakporaligini ta’minlashda muhim mavqyega ega. g’azalda yorning ketishi va bu ketishning oshiq ko’nglida qoldirgan izidan so’z boradi. g’azal oshiqning monologi-hijrondan qiynalayotgan yurak iztiroblari sifatida yozilgan. muhimi shundaki, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "navoiy foniyning forsiy she`riyati"

1534865178_72210.docx navoiy foniyning forsiy she`riyati reja: 1. navoiyning forsiy she’riyati haqida munosabatlar. 2. “devoni foniy”ning yaratilishi, tarkibidagi janrlar rang-barangligi. 3. foniy she’riyatining mazmun-mundarijasi, timsollar rang-barangligi. 4. navoiy tatabbulari: hofiz, sa’diy, jomiy. alisher navoiy arab, forsiy va turkiy tillarni mukammal bilgan holda bu tillarda asarlar ijod etardi. uning she’riyatida ham bunday sifat ko’zga tashlanadi. alisher navoiyning turkiy tildagi she’riyati shoirning jahoniy shuhratini ta’min etgan bo’lsa, fors-tojik tilida bitgan she’rlari ham uning forsiygo’ylar orasidagi ulkan mavqyeini yana bir karra tasdiqladi. shunisi borki, ikki tilda yaratilgan she’riyat ham alisher navoiy kabi daho qalamiga mansub ekan, ularni yaxlit holda o’rganish va t...

Формат DOCX, 27,5 КБ. Чтобы скачать "navoiy foniyning forsiy she`riyati", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: navoiy foniyning forsiy she`riy… DOCX Бесплатная загрузка Telegram