alisher navoiy

PDF 19 pages 1.1 MB Free download

19 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.1 MB

File type PDF

Pages 19

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 19

alisher navoiy alisher navoiy alisher navoiy oʻzbek adabiyoti va madaniyati tarixidagi ulugʻ siymolardan biridir. zamondoshlari uni “nizomiddin mir alisher” deb ulugʻlaganlar. “nizomiddin” - din nizomi deganidir. koʻpincha, mansab egalariga nisbatan aytilgan “mir” - amir demakdir. nizomiddin mir alisher navoiy- shoir, mutafakkir, jahon adabiyotining yetuk siymolaridan biri, davlat arbobi, faylasuf. hayot yo‘li alisher navoiy 1441 yil 9 fevral kuni xuroson davlatining poytaxti — hozirgi afgʻoniston hududidagi hirot shahrining bogʻi davlatxona mavzesida tugʻildi. otasi gʻiyosiddin muhammad - temuriylar saroyida xizmat qilgan, oʻz davrining nufuzli kishilaridan biri, oʻgʻlining tarbiyasi va taʼlimiga jiddiy eʼtibor bergan. onasi (ismi nomaʼlum) kobul amirzodalaridan shayx abusaid changning qizi ekani aytiladi. navoiyning ota-onasi haqida maʼlumotlar kam, u oʻz asarlarida ham qarindoshlari haqida batafsil maʼlumotlar berib oʻtmagan. navoiyning darvesh-ali ismli ukasi boʻlgani haqida maʼlumotlar bor. xv asrning yetuk adabiyotshunos olimlaridan biri boʻlgan davlatshoh samarqandiy "tazkirot un-shuaro" ("shoirlar tazkirasi")da navoiyning otasi haqida “navoiyning otasi abdulqosim boburning ishonchli kishisi chigʻatoy ulusi ulugʻlaridan …

2 / 19

am koʻp insonlar qatori yurtni tark etadi. yoʻlda yosh alisher buyuk tarixchi sharafiddin ali yazdiyni uchratadi. tarixchi alisher bilan tanishadi, uning ilmi va farosatini olqishlaydi, duo qiladi. 1452 yili shohruxning nabirasi abulqosim bobur hirot taxtiga oʻtiradi. gʻiyosiddin muhammad sabzavor shahriga hokim yetib saylanadi, biroq oradan koʻp oʻtmay vafot etadi. bu vaqtda esa alisher endigina 12 yoshga qadam qoʻyadi. abulqosim bobur alisher va uning maktabdosh doʻsti husayn boyqaroni oʻz qaramogʻiga oladi. 1457-1463 yillarda navoiy mashhad madrasalarida taʼlim oladi. bu vaqtda mamlakatda taniqli shoir boʻlib qolgan alisher navoiyni abu said taʼqib qilib, hirotdan chiqarib yuboradi. shoir samarqandga ketishga majbur boʻladi. alisher navoiy samarqandda 1465 yildan 1469 yilning bahorigacha yashadi, fazlulloh abu lays madrasasida oʻqib, turli fanlarga oid bilimlarini yanada chuqurlashtirdi. 1463 yilda esa hirotga qaytadi. xuroson poytaxtida sulton abu said oʻz tartibini oʻrnatgan, muhim vazifalarga u bilan movarounnahrdan kelgan kishilar tayinlangan, alisher navoiy ga yaqin kishilar quvgʻin qilingan, husayn boyqaro bilan birga …

3 / 19

oir ijodi alisher navoiy ikki tilda mukammal ijod qilgan. turkiy tilda “navoiy”, forsiy tilda esa “foniy” taxalluslarini qoʻllagan. alisher navoiyning adabiy va ilmiy merosini 4 faslga boʻlish mumkin: 1. devonlari. 2. dostonlari. 3. forsiy tildagi sheʼriy merosi. 4. ilmiy-filologik, nasriy va tarixiy asarlari. alisher navoiyning oʻzbek tilida yaratgan sheʼriy merosi asosan "xazoyin ul-maoniy" devoniga jamlangan. asar 4 qismdan iborat. devonning birinchi qismiga "gʻaroyib us-sigʻar" ("bolalik gʻaroyibotlari"), ikkinchi qismiga "navodir ush-shabob" ("yigitlik nodirotlari"), uchinchi qismiga "badoyeʼ ul-vasat" ("oʻrta yosh badialari") va nihoyat, toʻrtinchi qismiga "favoyid ul-kibar" ("keksalik foydalari") degan nomlar berildi. "xazoyin ul-maoniy" inson bolasining murakkab va yuksak tafakkuri hamda behisob his- tuygʻulari bilan bogʻliq minglarcha sheʼr va oʻnlarcha sheʼr turlarini oʻz ichiga olgan majmua boʻlib, sharq adabiyoti tarixida noyob hodisadir. bu xil majmua alisher navoiyga qadar amir xisrav dehlaviy tomonidangina tuzilgan. ushbu devonga kirgan minglarcha sheʼrlarni alisher navoiy butun umri davomida turli sharoitlarda, har xil sabablar bilan yozgan boʻlib, ular …

4 / 19

, 52 muammo, 46 qitʼa, 53 fard, 10 tuyuq, 10 lugʻz, 3 mustazod, 5 muxammas, 3 tarjeʼband, 2 musaddasdan tarkib topgan. alisher navoiy butun ijodi davomida turli janr va yoʻnalishlarda salmoqli ijod qilgan. nasrda ham, nazmda ham yetuk asarlar yaratgan. nasrda navoiy asosan ijtimoiy-siyosiy, axloqiy- taʼlimiy va ilmiy-falsafiy, iqtisodiy yoʻnalishlarda qalam tebratgan. asarlari yillar 1499 y. 1488 y. 1499 y. 1489 yildan soʻng 1492 y. 1493 yildan soʻng 1498 y. 1485 yildan soʻng 1491—1492, 1498-1499 y. 1500 y. asarlar „lison ut-tayr“ „tarixi mulki ajam“ „muhokamat ul-lugʻatayn“ “holoti sayyid hasan ardasher” „xamsat ul-mutahayyirin“ „holoti pahlavon muhammad“ „xazoyin ul-maoniy“ “tarixi anbiyo va hukamo” “majolis un-nafois” “mahbub ul–qulub” ushbu asarlar mutafakkirning yirik asarlaridir. ular turli yillarda, turli yoʻnalishlarda yozilgan. navoiyning bu qadar keng qamrovda qalam tebratganidan shuni bilish mumkinki, u nafaqat shoir, balki olim, yaʼni tilshunos, adabiyotshunos, tarixchi va faylasuf sifatida jahon maʼnaviyatiga ulkan hissa qoʻshgan. alisher navoiy fors tilida ham 12 ming …

5 / 19

zish mumkinligini isbotlab berdi. “xamsa” yaʼni “besh doston” asarini yaratish - mumtoz sharq adabiyotining eng mukammal anʼanalaridan biri boʻlgan. shu sabab ham tarixda “xamsa” asarini yaratgan shoirlar barmoq bilan sanarli. alisher navoiy “saddi iskandariy” dostonining muqaddima qismida bu masalaga maxsus toʻxtalib, “xamsa” ning har bir dostoni yozilishini kunning maʼlum vaqtlarida oʻqiladigan sahar, peshin, asr, shom va xufton namozlariga oʻxshatadi. navoiy yoshligidanoq turkiy tilda besh doston yaratishni maqsad qilgan. va u boshqa “hamsa” yaratgan shoirlarga nisbatan juda qisqa muddatda, yaʼni 1483-1485 yillarda yozib tugatgan. bu davr mobaynida shoir boshqa traktatlarni ham yaratadi. navoiyning “xamsa” asari “hayrat ul-abror”, “farhod va shirin”, “layli va majnun”, “sabaiʼ sayyor” va “saddi iskandariy” kabi yirik dostonlardan iborat. 52 ming misradan iborat bu beshlik 15-asr islom tafakkurining borliq va tabiat, inson va jamiyat, axloq va kamolot haqidagi oʻziga xos qomusi edi. shoir voqealarni qadim sharq tarixining xusrav, bahrom, iskandar kabi nomlari afsonalar bilan chulgʻangan shaxslar, layli va …

Want to read more?

Download all 19 pages for free via Telegram.

Download full file

About "alisher navoiy"

alisher navoiy alisher navoiy alisher navoiy oʻzbek adabiyoti va madaniyati tarixidagi ulugʻ siymolardan biridir. zamondoshlari uni “nizomiddin mir alisher” deb ulugʻlaganlar. “nizomiddin” - din nizomi deganidir. koʻpincha, mansab egalariga nisbatan aytilgan “mir” - amir demakdir. nizomiddin mir alisher navoiy- shoir, mutafakkir, jahon adabiyotining yetuk siymolaridan biri, davlat arbobi, faylasuf. hayot yo‘li alisher navoiy 1441 yil 9 fevral kuni xuroson davlatining poytaxti — hozirgi afgʻoniston hududidagi hirot shahrining bogʻi davlatxona mavzesida tugʻildi. otasi gʻiyosiddin muhammad - temuriylar saroyida xizmat qilgan, oʻz davrining nufuzli kishilaridan biri, oʻgʻlining tarbiyasi va taʼlimiga jiddiy eʼtibor bergan. onasi (ismi nomaʼlum) kobul amirzodalaridan shayx abusaid changning qi...

This file contains 19 pages in PDF format (1.1 MB). To download "alisher navoiy", click the Telegram button on the left.

Tags: alisher navoiy PDF 19 pages Free download Telegram