realgazlar

PPTX 15 pages 1.2 MB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

mavzu: moddiy nuqta dinamikasi 2020 fizika kafedrasi mavzu: real gazlar 15 – ma’ruza tuzuvchi: a.soliyev reja 1. real gazlar molekulalari orasidagi o’zaro ta’sir kuchlari va potentsial energiyasi 2. van-der-vaals tenglamasi va izotermalari. real gazning ichki energiyasi 3. gazlarning suyuqlikka aylanishi. joul-tomson effekti 4. qattiq jismlar. amorf va kristall holat. kristall panjaraning turlari. defektlar. 5. qattiq jismning issiqlik sig’imi. i va ii turli fazaviy o’tishlar. fazaviy holat diagrammasi molekulalari o’rtasida o’zaro ta‘sirlar mavjud bo’lgan gazlarni real gazlar deb aytiladi. ideal gaz uchun aniqlangan holat tenglamasi bosim ortishi va temperatura pasayishi bilan tajriba natijalariga mos kelmay qoladi. tajriba natijalarini mos kelmasligi ideal gazlarning xossalari real gaz xossalaridan farq qilishini ko‘rsatadi. chunki, holat tenglamasi ideal gaz uchun yozilgan bo‘lib, tajriba real gazlarda o‘tkaziladi. real gaz xususiyatlarining ideal gaz xususiyatlaridan chetlanishiga sabab real gaz molekulalarining o‘lchamlarini va ularni o‘zaro ta’sirlashuvlarini hisobga olmaslik natijasidir. haqiqatdan ham, ideal gazlarda molekulalar o‘zaro ta’sirlashmaydi va o‘z hajmiga ega …

2 / 15

ya’ni ularning o‘zaro ta’siri nolga teng bo‘lganda, potensial energiya nolga teng deb olinadi. potensial energiya ma’lum bo‘lsa, mexanikadagi formuladan o‘zaro ta’sir kuchini aniqlash mumkin. molekulalar bir-biri bilan ma’lum masofada turganda (10-7-10-8 sm) ular orasida tortishish va itarishish kuchlari mavjud bo‘ladi. mexanikadagi tortishish kuchlari manfiy, itarish kuchlari musbat deb shartlashilganday tortiluvchi kuchlar potensial energiyasini manfiy, itaruvchi kuchlar potensial energiyasini musbat deb olamiz. har ikkala itarishish va tortishish kuchlari hosil qilgan potensial egri chiziqlar chizmadagi shaklga ega bo‘ladi. 1-rasm bizga ma’lumki, ideal gaz holat tenglamasi pv=rt (1) ko‘rinishda bo‘lib, van-der-vaals unga ma’lum tuzatishlar kiritish bilan real gaz uchun holat tenglamasi (2) shaklda ifodalanishini ko‘rsatdi. 1-tuzatma. bu molekulalarning o‘lchamlari chekli ekanligidan kelib chiqadigan kattalikdir. gaz to‘ldirilgan idish hajmini v deylik. molekulalar egallagan, hajm boshqa molekulalarning harakatini chegaralaydi. molekulalarning o‘zlari egallagan, boshqa molekulalarning harakatini chegaralovchi idish hajmi b ga teng deb hisoblasak, idishdagi gaz molekulalarining harakatlanishi mumkin bo‘lgan qismi v-b ga teng bo‘ladi. bunday …

3 / 15

rning tortishish kuchi natijasidir. boshqacha aytganda, molekulalarni o‘zaro tortishishi natijasida vujudga keluvchi ichki bosimni aniqlovchi tuzatmadir. molekulalar bir-biri bilan 10-7 sm atrofida joylashganda ularda tortishish kuchlari namoyon bo‘ladi. bu tortishish kuchlari xuddi tashqi bosim kabi molekulalarni bir-biriga yaqinlashtirishga intiladi. molekulalarni idish devoriga yaqinlashishida unga boshqa molekulalarni o‘zaro tortishishidan yoki devor yaqinida turgan molekulaga o‘zaro ta’sir natijasi bo‘lgan idish ichi tomon yo‘nalgan tortishish kuchi ta’sir qiladi. bu kuch ta’siri idish devoriga berilgan bosimni kamaytiradi deb o‘ylash tabiiydir. demak, idish devoriga berilgan bosimning kamayishi molekula hosil qilgan ichki bosimdir. bu ichki bosim nimaga tengligini aniqlaylik. devor yaqinidagi molekulalar hosil qilgan tortishish kuchlarining yuza birligiga ta’siri ichki bosimni beradi. bu tortishish kuchlari umuman olganda molekulalar zichligiga, n ga mutanosibdir. lekin devor yaqinidagi qatlamdagi molekulalar soni ham n ga mutanosibdir. bundan ichki bosim pi~n2 bo‘lishi kerak. agar hajm birligidagi molekulalar soni gaz egallagan hajmga teskari mutanosib ekanligini hisobga olsak, pi~1/v2 mutanosiblik koeffisientini a bilan …

4 / 15

lekulalarning o‘zaro ta’sir potensial energiyasi molekulalar oralig‘idagi masofaga bog‘liq bo‘lgani uchun, potensial energiya hajmga bog‘liq bo‘lib qoladi. aytaylik gaz tashqi muhit bilan energiya almashmasin. bunday holda gazning ichki energiyasi o‘zgarmaydi, ya’ni kinetik energiya o‘zgarishi potensial energiya o‘zgarishi hisobiga ro‘y beradi: (5) bundan real gazlarda hajm o‘zgarishi bilan uning potensial energiya o‘zgarishi gaz molekulalarining kinetik energiyasini o‘zgarishiga olib kelishi mumkin degan xulosa kelib chiqadi. ideal gazning o‘zgarmas hajmdagi issiqlik sig‘imini (6) ni olamiz. formuladan ko‘rinadiki, ideal gazning o‘zgarmas hajmdagi issiqlik sig‘imi gaz holat parametrlariga, jumladan temperaturaga bog‘liq bo‘lmagan o‘zgarmas kattalikdir. (6) ni hisobga olib ideal gaz ichki energiyasini quyidagicha yozish mumkin: ekanligidan bir mol gaz molekulalar harakatining kinetik energiyasi uchun oxirgi tenglik o‘rinli desak, ni yozish mumkin (7) (7) dan ko‘rinadiki, tashqi muhit bilan energiya almashmay va tashqi ish bajarmay real gaz hajmi o‘zgarsa uning temperaturasi o‘zgaradi. masalan real gazlar bo‘shliqda kengaysa temperaturasi o‘zgaradi. bunday real gazlarda temperaturaning o‘zgarishini real gaz …

5 / 15

mavjudligi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarmaydigan barqaror gaz oqimini po‘kak orqali o‘tishiga sabab bo‘ladi. bu jarayon sekinlik bilan bo‘ladiki, tashqi muhitdan muhofazalangan po‘kakning har ikki tomonidagi gaz muvozanatli termodinamik holatda bo‘lib, gazning oqimi adibatik jarayon hisoblanadi. idishlardagi temperaturalarni o‘lchash uchun sezgir termometrlar joylashtirilgan. o‘tkazilgan tajribalarda gazning g‘ovak to‘siq orqali statsionar oqib o‘tishida bosim o‘zgarishi, natijada bosim o‘zgarishi bilan gazning adibatik kengayishida gaz temperaturasining o‘zgarishi kuzatiladi, ya’ni tajribalar real gazlarning bo‘shliqda kengayishida uning temperaturasini o‘zgarishini ko‘rsatadi. bu hodisa joul-tomson effekti deb ataladi. joul-tomson effekti ba’zi gazlarda gazlarning sovishi bilan, ba’zilarida isishi bilan namoyon bo‘ladi. gazning kengayishida sovushi musbat joul- tomson effekti, gazning kengayishida isishi manfiy joul-tomson effekti deyiladi. e’tiboringiz uchun rahmat image1.png image2.jpg image3.png image4.jpeg image5.png image6.png image7.png image8.png image9.png image10.png image11.png image12.png /docprops/thumbnail.jpeg

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "realgazlar"

mavzu: moddiy nuqta dinamikasi 2020 fizika kafedrasi mavzu: real gazlar 15 – ma’ruza tuzuvchi: a.soliyev reja 1. real gazlar molekulalari orasidagi o’zaro ta’sir kuchlari va potentsial energiyasi 2. van-der-vaals tenglamasi va izotermalari. real gazning ichki energiyasi 3. gazlarning suyuqlikka aylanishi. joul-tomson effekti 4. qattiq jismlar. amorf va kristall holat. kristall panjaraning turlari. defektlar. 5. qattiq jismning issiqlik sig’imi. i va ii turli fazaviy o’tishlar. fazaviy holat diagrammasi molekulalari o’rtasida o’zaro ta‘sirlar mavjud bo’lgan gazlarni real gazlar deb aytiladi. ideal gaz uchun aniqlangan holat tenglamasi bosim ortishi va temperatura pasayishi bilan tajriba natijalariga mos kelmay qoladi. tajriba natijalarini mos kelmasligi ideal gazlarning xossalari real gaz x...

This file contains 15 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "realgazlar", click the Telegram button on the left.

Tags: realgazlar PPTX 15 pages Free download Telegram