atom va yadro fizikasi

PPTX 28 pages 1.5 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.5 MB

File type PPTX

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

mavzu: 10-ma’ruza : atom va yadro fizikasi ma’ruzachi: g.o.nabiyeva reja: atom fizikasi. atom modellari. bor postulatlari. yadro fizikasi. yadro modellari. bog’lanish energiyasi. radioaktivlik. nishonli atomlar usulidan tayanch iboralar: atom tuzilishining planetar modeli. atom nurlanish spektrlaridagi qonuniyatlar. bor postulotlari. vodorod atomining bor taklif etgan modeli. pauli prinsipi. bor nazariyasi. atom yadrosining tuzilishi haqida asosiy ma’lumotlar (yadro massasi, zaryadi, spini, magnit moment, protonlar, neytronlar). lekin bu fikrga turli sabablarga ko‘ra uzoq vaqtlargacha jiddiy etibor berilmagan. ammo o‘n sakkizinchi asrda fransuz a.lavuazye (1743–1794), ingliz j.dalton (1766–1844), italyan a.avogadro (1776–1856), rus m.lomonosov (1711–1765), shved y.berselius (1779–1848) kabi olimlarning sa’y-harakatlari natijasida atomlarning mavjudligiga shubha qolmadi. atomning tomson modeli 1897-yilda ingliz fizigi j.tomson e = 1,6·10-19 c ga teng manfiy zaryadlangan va massasi m = 9,11·10-31 kg bo‘lgan, elektron deb ataluvchi zarrani kashf qildi. atomning tomson modeli j.tomson 1903-yilda atomning tuzilishi haqidagi o‘z modelini taklif qildi. tomson modeliga muvofiq, atom – massasi tekis taqsimlangan 10-10 m …

2 / 28

esa 6,64·10-27 kg ga teng. manba tor tirqishli qo‘rg‘oshin idishda joylashtirilgan bo‘lib, zarralar ma’lum yo‘nalishdagina chiqariladi va boshqa yo‘nalishdagilarini qo‘rg‘oshin devorlar yutib qoladi. a-zarralarning yo‘liga perpendikular qilib 1 mm qalinlikdagi oltin qog‘oz qo‘yilgan. oltin qog‘ozdan o‘tgan a-zarralarning yo‘nalishi ekran yordamida qayd qilingan. rezerford o‘z tajribasida a-zarralarning bir qismi dastlabki yo‘nalishidan ma’lum burchaklarga og‘ishini va hatto oltin qog‘ozdan qaytuvchi zarralar ham bo‘lishini qayd etgan. 1913 yilda daniyalik fizik n.bor rezerfordning atom modelini takomillashtirib, atom tuzilishining kvant nazariyasini yaratdi. nils bor tajribasi yoki atom tuzilishining kvant nazariyasi bor postulotlari. 1. elektronlar atomda ixtiyoriy orbitalar bo’yicha emas, balki aniq radiusli orbitalar bo’yicha harakatlana oladi. 2. elektronlarning stasionar orbitalarda harakatlanishidan energiya chiqarish , yutish ro’y bermaydi. 3. elektronning bir stasionar orbitadan boshqasiga o’tishi aniq kvant energiyaning chiqarish yoki yutish bilan sodir bo’ladi. bu munosabat chastotalar sharti deyiladi. shunday qilib, atom chiqariladigan elektromagnit to’lqinlar chastotasi elektronlarning aylanish tezligi bilan emas, balkim atomlarning stasionar holatlari energiyalarning …

3 / 28

lgilanadi. atomdagi elektronlarning energetik sathlar bo’yicha taqsimlanishi. lazerlar yaratilishining boshlanishi 1916 yilga borib taqaladi. o`sha yili buyuk fizik olim a.eynshteyn birinchi bo`lib, majburiy nurlanish tushunchasini kiritdi, va nazariy yo`l bilan majburiy nurlanish uni majburlovchi nurlanishga kogerentligini (mosligini) ko`rsatadi. 1940 yilda rus fizigi v.a.fabrikant sun`iy paydo bo`lgan nurlanish elektromagnit to`lqinlarini kuchayishiga olib kelishi mumkinlagini isbotladi. 1954 yil rus olimlari n.g.basov, a.m.proxorov va ulardan behabar holda amerikalik olim ch.tauns to`lqini uzunligi 1,27sm bo`lgan mikroto`lqinli radioto`lqin generatorini (“mazer”) yaratish uchun indutsirialangan nurlanishdan foydalanib ko`rishgan. 1963 yilda n.g.baskov, a.m.proxorov va ch.tauns nobel mukofoti bilan taqdirlanishgan. 1960 yili amerikalik olim t.meyman kvant generatorining o`zgavharoq ko`rinishdagisini yararishga muvaffaq bo`ladi. yangi generatorni “lazer” deb nomlashadi. lazerning yaratilish tarixi eng oddiy lazer tuzilishi: lazerlarning faol muhiti tashqi energiya ko`zgu yarim shaffof ko`zgu lazer nuri §1.2. lazer nurlarini hosil qilish spontan nurlanish majburiy nurlanish invers bandlik damlash yorug’likni kuchaytirish. bu hodisalarning barchasi optik rezonatorlardagi aktiv muhitda amalga oshiriladi. tibbiyotda …

4 / 28

i qo`llamay turib, o`ta mitti bosma platalar, integral sxemalar va mikroelektron texnikaning boshqa elementlarini tayyorlab bo`lmaydi. yarim o`tkazgichli lazer diodlar. eng keng tarqalgan lazer turlari lazerli ko`rsatkichlar, lazerli printerlarda foydalaniladi, telekommunikatsiyalarda va optik axborot tashuvchilarda qo`llaniladi. samolyotning qo’nishi oldidan lazerdan foydalanish qo`nish oldidan lazerdan foydalanish samolyot uchun ob havo yomon paytlarda qo`l keladi chunki samolyot qo`nish chog`ida traektoriya bo`ylab silkinishlar bo`lishi kuzatiladi. lazer nurlari esa uchuvchiga qo`nish yo`lakchasini aniq ko`rishiga yordam beradi. atom yadrosi haqida umumiy ma’lumotlar. fizikaning eng yosh bo’limlaridan biri yadro fizikasidir. hozirgi vaqtda bu sohada olingan natijalar ilmiy va amaliy jihatdan nihoyatda muhimdir. yadrolarni va yadro ichidagi jarayonlarni tekshirish amalda yadro energiyasidan foydalanishga olib kelganligini ko’rsatib o’tishning o’zi yetarlidir. 1932 yilda d.d.ivanenko tomonidan aytilgan va hozirgi vaqtda hamma e’tirof qilgan gipotezaga muvofiq, barcha atom yadrolari tarkibiga faqat ikki xil elementar zarralar – protonlar va neytronlar kiradi. proton musbat zaryadga ega bo’lib, elektron zaryadiga teng (ya’ni, elementar zaryadga …

5 / 28

nligi tushunarlidir. yadroning tomchi modeli ya.i.frenkel nazariyasiga ko’ra atom yadrosini suyuqlik tomchisiga o’xshatish mumkin (yadroning tomchi modeli). suyuqlik tomchisidagi molekulalar o’zaro molekulyar tutinish kuchlari bilan bog’langani singari yadroni tashkil qiluvchi nuklonlar ham o’zaro alohida tortilish kuchlari – yadro kuchlari bilan bog’langan. ko’pgina elementlar atom yadrolarining barqarorligi yadro kuchlarining nihoyatda ulkan ekanligini ko’rsatadi: bu kuchlar bir-biriga juda yaqin joylashgan protonlar orasida ta’sir qiladigan ancha kuchli bo’lgan kulon kuchlaridan ortiq bo’lishi kerak. yadro kuchlari faqat juda kichik masofalardagina (10-13 sm tartibida) namoyon bo’ladi. nuklonlar orasidagi masofa bir oz ortganda yadro kuchlari nolgacha kamayadi va kulon kuchlari protonlarni ajratib yuboradi (yadroni parchalaydi). taxminan bir xil sondagi protonlar va neytronlardan tashkil topgan yengil kimyoviy elementlarning yadrolari ayniqsa barqaror bo’ladi. yadrolari ko’p bo’lgan nuklonlardan (neytronlari ortiqcha) tashkil topgan eng og’ir kimyoviy elementlarda (davriy sistemada qo’rg’oshindan keyin joylashgan) yadro kuchlari yadroning barqarorligini ta’minlay olmaydi. bunday yadrolar o’z-o’zidan parchalanib ancha yengil elementlarning yadrolariga aylanadi. bu hodisa tabiiy …

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "atom va yadro fizikasi"

mavzu: 10-ma’ruza : atom va yadro fizikasi ma’ruzachi: g.o.nabiyeva reja: atom fizikasi. atom modellari. bor postulatlari. yadro fizikasi. yadro modellari. bog’lanish energiyasi. radioaktivlik. nishonli atomlar usulidan tayanch iboralar: atom tuzilishining planetar modeli. atom nurlanish spektrlaridagi qonuniyatlar. bor postulotlari. vodorod atomining bor taklif etgan modeli. pauli prinsipi. bor nazariyasi. atom yadrosining tuzilishi haqida asosiy ma’lumotlar (yadro massasi, zaryadi, spini, magnit moment, protonlar, neytronlar). lekin bu fikrga turli sabablarga ko‘ra uzoq vaqtlargacha jiddiy etibor berilmagan. ammo o‘n sakkizinchi asrda fransuz a.lavuazye (1743–1794), ingliz j.dalton (1766–1844), italyan a.avogadro (1776–1856), rus m.lomonosov (1711–1765), shved y.berselius (1779–1848) kab...

This file contains 28 pages in PPTX format (1.5 MB). To download "atom va yadro fizikasi", click the Telegram button on the left.

Tags: atom va yadro fizikasi PPTX 28 pages Free download Telegram