turkiy adabiyotning jahon xalqlari adabiyoti bilan mushtaraklik davri

DOC 206,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1495527871_68261.doc turkiy adabiyotning jahon xalqlari adabiyoti bilan mushtaraklik davri reja: 1. shumer adabiyoti 2. qadimgi turkiylar va yunon adabiyoti 3. yunon va turkiylar adabiyotida tepako'zlar obrazi 4. prometey obrazi yaratilishininc turkiy manbalari 5. fors-tojik adabiyoti va afrosiyob haqidagi afsonalar turkumi skif-kimmerlar yashagan davr adabiyoti va madaniyati shakllanganligi bilan jahon xalqlari tarixida alohida o'rin egallaydi. ular yaratgan adabiy syujetlar antik davrdagi ko'piab xalqlarning adabiyotiga ko'chib o'tgani, ayrim syujetlarda tipologik o'xshashliklar mavjudligi yoki ularning hukmdorlari, qahramonlari haqida boshqa xalqlar adabiyotida ham bir necha, hatto turkum asarlar yaratilgani shundan dalolat beradi. shumer adabiyoti turkiy xalqlar og'zaki ijodi bilan miloddan avvalgi 2800-yillarda yashagan bilgamishxon va uning sharafiga sopol lavhalarda bitilgan dostonlar davrining ma'lum jihatdan o'xshashlik tomonlari bor. o'tgan asrning 40-yillarida ingliz arxeologi leyard ossuriya poytaxti nineviya xarobalarini o'rgana boshladi. tekshirish natijasida ossuriya podshosi ashshurbanipal saroyi qoldiqlaridan mixxat belgilari bilan qoplangan 20 ming sopol kitobga ega bo'lgan kutubxona qo'lga kiritildi. ashshurbanipal ossuriyaning eng ilmsevar, ma'rifatparvar …

shiga yordam berdi. ashshurbanipal podsholigining so'nggi yillarida kichik osiyoga kimmeriylar orqasidan skiflar bostirib kelishdi. ular dastlab suriya va falastin mamlakatlarini ishg'ol etishib, ossuriya va misr chegaralariga yetib keladilar. sais davlatining hukmdori psammetik skiflarga sovg'a berib, jon saqlaydi. barcha jabrni ossuriya davlati tortadi. 612-yilda midiya podshosi kayxisrav va bobil hukmdori nabupalasar kelishgan holda ossuriyaga hujum qilishadi. ular mamlakat poytaxti nineviyani ishg'ol qilishib, shoh saroyiga o't qo'yadilar. ashshurbanipal asos solgan kutubxona vayron etilib, sopol kitoblar parchalanadi, lekin yong'indan zarar ko'rmaydi. ingliz arxeologi leyard ikki yarim ming yil yerostida yotib chirimagan sopol kitoblarni qo'lga kiritmaganida, ehtimol, biz jahon madaniyatining nodir xazinasidan balki hali bahramand bo'lmas edik. midiyalik va bobillik johillar tomonidan yondirilgan kutubxona xazinasida qadimgi ajdodlarirniz yaratgan adabiy yodgorliklar borligini tan olish g'oyat sharaflidir. bu sopol kitoblar eramizdan oldingi 2000-yillarda so'zlashuvdan qolgan shumer (sumer) tilida bitilgan deb hisoblanadi. amerikalik shumershunos s.n.kramerning isbotlashicha, shumeriylar yaratgan adabiy syujetlar va ilmiy kashilyotlarni boshqa xalqlar, jumladan, bobilliklar …

iga moslab o'zlashtirishgan, qo'shimcha voqealar kiritishgan. akkadlar dostoni «gilgamish» deb atalgan. qadimshunoslar bu asarning mukammaligini asos qilishib, ko'proq akkad shakllariga murojaat etishgan. chunonchi, shumer va akkadshunos i.m.dyakonov ham dostonni rus tiliga akkadchadan tarjima qilgan. shumer tilidagi sopol hujjatlar doston qahramoni tarixiy shaxs bo'lganligini ko'rsatadi. i.m.dyakonov ma'lumot berishicha, miloddan awalgi xxvii asr yozuvlarida bilgames yoki belgemes shaklidagi shumer xudolarining nomlari uchraydi. 2800-2700-yillarda esa unug shahrining qoxini va qo'shin boshlig'i bilgamish (yoki bilgames) bo'lgan. bu shahaming nomi qadimgi yahudiy tilida erex, akkadlarda uruk, yunonlarda orxoy, hozirda esa varka nomi bilan aytilgan. arxeologlar unug shahri tarixda bo'lgan va qalin devorlar bilan ko'tarilganligini isbotlashgan. «bilgamish» dostoni «bilgamish» dostonining shumer tilida saqlangan syujeti bilan akkad nusxasi syujeti o'rtasida farq bor. masalan, shumer tilidagi nusxada birinchi qo'shiq «bilgamish va akka» deb nomlangan. unda bilgamish hukmronlik qilgan shahar kish shahrining hukmdori akkaga buysungan. bilgamish o'z do'sti enkidu, xalq yig'ini va oqsoqollari maslahati bilan akkad zulmidan qutulish uchun …

haybat ediki, frot daryosining suvini bir simirishda ichib qo'yadi (mahmud koshg'ariy turkiylarning o'g'uz qabilasi frot daryosini oko'z - ho'kiz norm bilan ataganligini yozadi. qarang: i, 91-bet). dami bilan yerni yoradi. bilgamish enkidu bilan birgalikda samoviy ho'kizni o'ldiradi. bilgamish xudolarga bas kelolmasligini anglab yetadi. shu sababli u o'lmaslik - boqiy yashash sirini axtarib, kemada okeandan suzib o'tadi va o'tnapishtim yashayotgan orolga yetib keladi. uning maslahati bilan dengiz tubiga tushib, qari odamlarni yashartiradigan sehrli o'tni olib chiqadi. lekin qarshisida ilon paydo bo'lib, o'tni olib qochadi. «bilgamish»ning mantiqiy hukmi kuchli pahlavonlar ham abadiy yashay olmaydi, xudoga itoat et, hamma ish uning roziligi bilan bo'ladi, degan g'oya asosida qurilgan. dostonning turkiylar biian yaqinlik tomoni. qadimshunoslar «bilgamish» yaratilgan shumer tilini biror til oilasiga kiritish qiyin, deb hisoblaydilar. shu sababli ham bu tilni ba'zan turkiylar, ba'zan hindlarning qadimgi mund tiliga taqqoslashlar bo'lgan. xo'sh, «bilgamish»ning qadimgi turkiylarga aloqador tomoni bormi? kuzatishlar dostonning turkiylar bilan aloqador tomonlari ham …

mi bilan bog'lash jahonda ulug' sanalgan biror xalqning madaniyatini kamsitmaydi. shumer tilining grammatik va leksik tarkibi turkiy tilga mos tushishini aytishga uringan olimlarni, ikkinchi guruhlari fantaziyachi, deb tanqid qilishdi. masalan, f. xommel birinchilardan bo'lib, shumer tilini turkiy tilga nisbat bergan. bizning zamonamizga kelib qozoq shoiri o'.sulaymonov bu tilni ural-oltoy tillari oilasiga kiritishga harakat kilgan. polyak olimi ya. braun tibet, m.seretelli gruzin tillari oilasiga mansub deb hisoblaydi. shumershunos i. m. dyakonov esa bu fikrlarni faraz deb tushunadi va ularning laqqoslarini inkor etadi. o'rni kelganda aytish kerakki, bu olim olma-otadan 50 kilometr uzoqlikda issiq daryosi bo'yidagi qo'rg'ondan topilgan yozuvni ko'pgina turkiyshunoslar sak turklariga nisbat berganida va o'qib asoslashganida ham tan olishni istamagan edi. shumer tilini hozirgi qaysi tillar oilasiga kiritish mumkin deb aytishdan ko'ra, masalaga hozirgi qaysi tillarni shumer tili oilasiga kiritish murakinligi nuqtai nazaridan yondashish to'g'ridir. chunki, shumer tili 4 ming yil oldin muomalada bo'lgan. bu tilda gaplashuvchi jamoa ming yillar …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkiy adabiyotning jahon xalqlari adabiyoti bilan mushtaraklik davri"

1495527871_68261.doc turkiy adabiyotning jahon xalqlari adabiyoti bilan mushtaraklik davri reja: 1. shumer adabiyoti 2. qadimgi turkiylar va yunon adabiyoti 3. yunon va turkiylar adabiyotida tepako'zlar obrazi 4. prometey obrazi yaratilishininc turkiy manbalari 5. fors-tojik adabiyoti va afrosiyob haqidagi afsonalar turkumi skif-kimmerlar yashagan davr adabiyoti va madaniyati shakllanganligi bilan jahon xalqlari tarixida alohida o'rin egallaydi. ular yaratgan adabiy syujetlar antik davrdagi ko'piab xalqlarning adabiyotiga ko'chib o'tgani, ayrim syujetlarda tipologik o'xshashliklar mavjudligi yoki ularning hukmdorlari, qahramonlari haqida boshqa xalqlar adabiyotida ham bir necha, hatto turkum asarlar yaratilgani shundan dalolat beradi. shumer adabiyoti turkiy xalqlar og'zaki ijodi bilan mil...

Формат DOC, 206,5 КБ. Чтобы скачать "turkiy adabiyotning jahon xalqlari adabiyoti bilan mushtaraklik davri", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkiy adabiyotning jahon xalql… DOC Бесплатная загрузка Telegram