o‘simliklarni yuqumlikasalliklari

PPT 24 pages 10.5 MB Free download

24 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 10.5 MB

File type PPT

Pages 24

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 24

ma'ruzalar 8.mavzu. o‘simliklarni yuqumli kasalliklari reja: 1.parazitizm va saprofitizm. 2. obligat va fakultativ parazitlar, fakultativ saprofitlar. monofag, polifag. 3. agressivlik, patogenlik, viruletlik. birlamchi va ikkilamchi infeksiyalar. infeksion kasalliklar infeksion kasalliklar qatoriga o‘simlikdan o‘simlikka yuqadigan kasalliklar kiradi. ularni qo‘zg‘atuvchi organizmlar quyidagilardir (1 rasm): ● zamburug‘lar, ● bakteriyalar, ● viruslar, ● viroidlar, ● fitoplazmalar, ● nematodalar ● gulli parazit o‘simliklardir. kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlar juda mayda bo‘lgani uchun, ularni oddiy ko‘z bilan ko‘rib bo‘lmaydi. o‘simlik hujayrasi ichidagi organlari va parazit mikroorganizmlarning solishtirma kattaliklari 2 rasmda ko‘rsatilgan. organizmning o‘simlikda kasallik qo‘zg‘atish qobiliyati patogenlik deb, organizmning o‘zi esa fitopatogen deb ataladi. infeksion kasalliklar asosida parazitizm, ya’ni bir organizm o‘zining energiyaga ehtiyojini o‘simlik orqali qoplashi jarayoni yotishi tufayli o‘simlik kasalliklari qo‘zg‘atuvchilarini ko‘p hollarda parazitlar deb ham atashadi. parazitga oziqa manbai bo‘lib xizmat qiladigan o‘simlik xo‘jayin o‘simlik deb ataladi. parazitning oziqaga ehtiyojini qondirishda u o‘simlikning moddalarini o‘zlashtirishi jarayoni o‘simlikning normal hayoti buzilishiga, ya’ni kasallik pado bo‘lishiga olib …

2 / 24

rug‘lari, ba’zi bakteriyalar va boshqalarni ko‘rsatish mumkin. avtotroflar – fotosintez jarayonida organik modda yarata oladigan organizmlardir. geterotroflar mustaqil ravishda organik moddalarni ishlab chiqara olmaydi, ular faqat avtotroflar sintez qiladigan organik moddalar hisobiga yashaydi, shu sababdan ular ma’lum darajada, energiya manbaalari sifatida, avtotroflarga muhtoj. obligat parazitlar tabiatda faqat tirik o‘simlik to‘qimalari bilan oziqlanadi va saprotrof sifatida oziqlana olmaydi (ammo laboratoriya muhitida maxsus ozuqalarda ayrim obligat parazitlarni o‘stirish mumkin). ularning qatoriga un-shudring, soxta un-shudring, qorakuya va zang kasalliklarining qo‘zg‘atuvchilari va ba’zi boshqalar kiradi. fakultativ saprotroflar odatda o‘simliklarda parazit sifatida yashaydi, ammo o‘simlik qoldiqlarida saprotrof shaklida ham yashay oladi. masalan, olmada kalmaraz qo‘zg‘atuvchi venturia inaequalis zamburug‘i butun o‘suv mavsumida olmaning barglari va mevalarini zararlab, parazit shaklida hayot kechiradi, barglar to‘kilgach esa, hayotini ularda saprotrof sifatida davom ettiradi va keyingi mavsumgacha saqlanadi. fakultativ parazitlar ham saprotrof, ham parazit shaklida hayot kechiradi. ular xo‘jayin o‘simliklarni zararlaab, parazit sifatida yashaydi, o‘simlik nobud bo‘lgach, uning organik birikmalari …

3 / 24

g barcha xil saprotrof va obligat sifatida oziqlanish usullarini namoyon etadi va parazitizm evolyusiyasini tasavvur qilishga imkon beradi. ko‘p olimlarning fikriga ko‘ra o‘simliklar dunyosida evolyusiya obligat saprotrofizmdan obligat parazitizmga qarab yo‘nalgan. organizmlar saprotrof hayot tarzidan parazitizmga, saprotrof tarzning o‘rnini butunlay egallashga qadar, asta-sekin o‘tishi jarayonida parazitik tarzning ahamiyati oshib borishini diagrammadagi ma’lumotlardan kuzatish mumkin. obligat saprotroflar va fakultativ parazitlarning haqiqiy parazitizmga qarab yo‘nalgan evolyusiyasi hozirgi kunda ham davom etmoqda. demak, o‘simliklarda yangi kasallik paydo bo‘lishi har doim yana bitta saprotrof tirik o‘simlik hisobiga hayot kechiradigan parazitga aylanishi bilan bog‘liqdir. parazitizm evolyusiyasi jarayonining keyingi rivojlanishi parazitlar o‘zlariga lozim bo‘lgan energiya manbaalarini olish maqsadida o‘simlik hujayrasiga ta’sir etish usullarini takomillash -tirish yo‘nalishida amalga oshadi. parazit formalar paydo bo‘lishining manbaasi – saprotroflar bo‘lib, o‘zgaruvchanlik, irsiyat va tabiiy tanlash natijasida ulardan ixtisoslashma -gan (keng ixtisoslashgan) fakultativ parazitlar, so‘ngra fakultativ saprotroflar va nihoyat, obligat parazitlar paydo bo‘ladi. patogenlik mexanizmlari. fitopatogenning o‘simlikka ta’sir qilish xarakteri uning …

4 / 24

en organizmning yuksak o‘simlikka asosiy ta’sir qilish vositalari fermentlar va toksinlar, ba’zan o‘sishni boshqaruvchi moddalar, ayrim hollarda esa – patogen yoki zararlanishga javoban xo‘jayin o‘simlik hosil qiladigan muayyan birikmalardir. patogen o‘simlikka kirishi va uning ichida tarqalishi fermentlar faoliyatiga bog‘liq. fermentlar yordamida xo‘jayin o‘simlikning to‘qimalari patogen o‘zlashtira oladigan va energiya manbai sifatida ishlata oladigan moddalarga qadar parchalanadi. kasallik qo‘zg‘atuvchi- larining ixtisoslashishi va o‘zgaruvchanligi. patogenlar ixtisoslashishi – ular muayyan ozuqa substratiga moslashuvi va muayyan o‘simliklar doirasini zararlay olishidir. patogen o‘simlikda parazitlik qilishi va undan o‘ziga kerak bo‘lgan ozuqa moddalarni olishi uchun o‘simlik to‘qimalarida ushbu moddalar mavjud bo‘lishi va ular patogen o‘zlashtira oladigan shaklda bo‘lishi hamda patogen uchun zaharli moddalar bo‘lmasligi lozim. muayyan xo‘jayin o‘simliklarda parazitlik qila olishi asosida fitopatogenlarni guruhlarga bo‘lish filogenetik ixtisoslashish, deb ataladi. o‘simlik to‘qima va a’zolari ularda mavjud bo‘lgan ozuqa substratlari tarkibi bo‘yicha har xil ekanligi tufayli parazitlar muayyan a’zolar yoki to‘qimalarni egallashga ixtisoslashadi. fitopatogenlar o‘simlikning muayyan a’zolarini egallashga …

5 / 24

klarni ularning muayyan rivojlanish bosqichlarida zararlashga ixtisoslashadi. bu ontogenetik yoki yoshga bog‘liq-fiziologik ixtisoslashish, deb ataladi. masalan, lavlagi qora son kasalligi qo‘zg‘atuvchilari, tuproqda yashovchi nekrotroflar, lavlagini faqat uning o‘sishining ilk bosqichlarida – urug‘ unishi bilan 4 ta chinbarg hosil bo‘lishi orasida – zararlaydi. bug‘doyda qattiq qorakuya qo‘zg‘atuvchi zamburug‘ – obligat parazit tilletia caries – o‘simlikni qisqa davrda – urug‘ unishi bilan maysalar yer ustiga chiqishi orasida zararlaydi. filogenetik ixtisoslashish. o‘simliklarni kasalliklardan himoya qilishda filogenetik ixtisoslashish – patogenlar muayyan bir turkum, tur va hatto navni zararlashga ixtisoslashishi – eng katta ahamiyatga ega. bitta yoki bir necha xo‘jayin o‘simliklarni zararlay olish qobiliyatiga qarab, kasallik qo‘zg‘atuvchilar tor va keng ixtisoslashgan guruhlarga ajratiladi. tor ixtisoslashgan parazitlar, yoki monofaglar, faqat bir turkum yoki bir turga mansub o‘simliklarni zararlaydi. keng ixtisoslashgan parazitlar, yoki polifaglar, har xil oilalarga yoki bitta oilaning har xil turkumlariga mansub o‘simlik turlarini zararlaydi. yuqorida bayon etilgan patogenlarning filogenetik ixtisoslashishi fitopatogenlar xo‘jayin o‘simliklarning muayyan …

Want to read more?

Download all 24 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘simliklarni yuqumlikasalliklari"

ma'ruzalar 8.mavzu. o‘simliklarni yuqumli kasalliklari reja: 1.parazitizm va saprofitizm. 2. obligat va fakultativ parazitlar, fakultativ saprofitlar. monofag, polifag. 3. agressivlik, patogenlik, viruletlik. birlamchi va ikkilamchi infeksiyalar. infeksion kasalliklar infeksion kasalliklar qatoriga o‘simlikdan o‘simlikka yuqadigan kasalliklar kiradi. ularni qo‘zg‘atuvchi organizmlar quyidagilardir (1 rasm): ● zamburug‘lar, ● bakteriyalar, ● viruslar, ● viroidlar, ● fitoplazmalar, ● nematodalar ● gulli parazit o‘simliklardir. kasallik qo‘zg‘atuvchi mikroorganizmlar juda mayda bo‘lgani uchun, ularni oddiy ko‘z bilan ko‘rib bo‘lmaydi. o‘simlik hujayrasi ichidagi organlari va parazit mikroorganizmlarning solishtirma kattaliklari 2 rasmda ko‘rsatilgan. organizmning o‘simlikda kasallik qo‘zg‘ati...

This file contains 24 pages in PPT format (10.5 MB). To download "o‘simliklarni yuqumlikasalliklari", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘simliklarni yuqumlikasallikla… PPT 24 pages Free download Telegram