rangli metallar va ularni ishlab chiqarish. zamonaviy quymakorlik texnologiyasi asoslari

DOCX 13 стр. 37,1 КБ Бесплатная загрузка

13 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 37,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 13

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 13

mavzu: rangli metallar va ularni ishlab chiqarish. zamonaviy quymakorlik texnologiyasi asoslari reja: 1. rangli metallar 2. rangli metallarning qotishmalari 3. rux va mis ishlab chiqarish texnologiyasi metallning ishlatishga yaroqliligi uning ichki tuzilishiga bog‘liq. ichki tuzilish deganda, metallning bir butunligini ta’minlaydigan, ichki va tashqi ta’sirlarga faol qarshilik ko‘rsatuvchi ichki bog‘lanishlari tushuniladi. shu ichki bog‘lanishlarga muvofiq metall xossalari ham o‘zgaradi. metall va qotishmalarning ichki tuzilishi, tarkibi va xossalari o‘rtasidagi amaliy bog‘lanishlarni o‘rganadigan fan metallshunoslik deyiladi. sof metallar tannarxi qimmat va mexanik xossalari talab darajasida bo‘lmaganligi sababli, ko‘pincha, sanoatda ularning qotishmalari ishlatiladi. mashinasozlikda ishlatilayotgan detallarning 60 %dan ko‘prog‘ini qora metall qotishmalari (po‘lat va cho‘yan) tashkil etadi. metallar yaltiroq, plastik moddalardir. metallar o‘zidan elektr tokini va issiqlikni yaxshi o‘tkazadi. metallarning elektr va issiqlik o‘tkazuvchanligiga, ularning kristall panjarasida erkin elektronlar mavjudligi sabab bo‘ladi. metallarning ichki tuzilishini elementar katakchalar (1.1-rasm) orqali tushuntirish qulay. ko‘pgina metallar uch xil kristall panjaraga ega bo‘ladi: – hajmi markazlashgan kub panjara, …

2 / 13

prizmaning o‘rta qismida joylashadi. bunday kristall panjara magniy, kobalt, titan, berilliy kabi elementlar uchun xosdir. ba’zi metallar (temir, kobalt, qalay, magniy, titan)ning kristall panjaralari, harorat va bosim o‘zgarganda bir turdan boshqasiga aylanadi. bu hodisa metallar allotropiyasi deyiladi. temirning allotropik o‘zgarish jarayoni alfa-temir 910°c dan past va 1932°c dan 1539°c gacha haroratlar oralig‘ida mavjud bo‘lib, hajmi markazlashgan kub panjaraga ega. gamma-temir 910°c bilan 1392°c haroratlar oralig‘ida mavjud bo‘lib, yoqlari markazlashgan kub panjaraga ega. metallar atomlarining tartibsiz harakatdagi suyuq holatdan atomlari tartibli joylashgan qattiq holatga o‘tish jarayoni kristallanish deyiladi. rus olimi d.k. chernov metallarning kristallanish qonuniyatini kashf qildi. bu qonuniyatga ko‘ra, kristallanish jarayoni kristallanish markazlarining hosil bo‘lishi va ularning o‘sishi bilan tushuntiriladi. kristallanish jarayoni ko‘rsatilgan. qotishmalarda hosil bo‘ladigan donalarning o‘lchamlari kristallanish markazlari soni (ms) bilan kristallanish tezligiga (kt) bog‘liq bo‘ladi. qotishimada erimagan turli oksid va metallmas birikmalar kristallanish markazlari vazifasini bajaradi. kristallanishning ms va kt o‘ta sovish darajasiga bog‘liq . ideal va …

3 / 13

i vakansiya deyiladi. atomlar orasiga o‘zga atomning siqilib kirib qolishi, singdirilgan atom deyiladi. vakansiya istalgan kristall panjarada uchrasa, singdirilgan atom zichligi kichikroq bo‘lgan kristall panjaralarda uchraydi. ikki o‘lchamga ega bo‘lgan nuqsonlar chiziqli nuqsonlar deyiladi. bunday nuqsonlar kristallanish jarayonida yoki plastik deformatsiya natijasida vujudga keladi. metallning atomlari siljigan sohasi bilan atomlari siljimagan sohasi orasidagi chegara dislokatsiya deb ataladi. real kristallarda chiziqli dislokatsiyaning ikki turi mavjud. kristall yuzasidagi hamma vakansiyalar to‘planib, nuqsonlar yig‘indisi halqasini hosil qiladi. mana shu halqa yuzasiga tik tekisliklardagi atomlarning tartibli joylashi geometriyasi biroz buziladi – chetki dislokatsiya hosil bo‘ladi. vakansiya to‘plangan joydagi normal yo‘nalish bo‘yicha siljish natijasida hosil bo‘lgan dislokatsiya vintsimon dislokatsiya deb ataladi. kristallarning 1 sm2 yuzini kesib o‘tgan dislokatsiya soni dislokatsiya zichligi deb ataladi. sekin kristallangan jismlarda dislokatsiya zichligi 102 -104 sm-2 ga, muvozanatdagi polikristallarda dislokatsiya zichligi 106 -107 sm-2 ga teng bo‘ladi. puxtalash natijasida dislokatsiya zichligi 1010-1012 sm-2 ga yetadi. qotishma tarkibi deganda, uni tashkil …

4 / 13

koniyatlari qanday darajada ekanligi materialning texnologik xossasi deyiladi. qotishmalarning sovutib yoki qizdirib ishlanuvchanligi, quyish, bolg‘alash, payvandlash, kesib ishlashga qulayligi texnologik xossalarini belgilaydi. materialning xossalarini bilgan holda buyum yasashning texnologik jarayonlarini loyihalash mumkin. qotishmalarning tashqi kuchlar ta’siriga qarshilik ko‘rsata olishi mexanik xossasini ifodalaydi. asosiy mexanik xossalarga qattiqlik, cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi, zarbiy qovushoqlik, nisbiy uzayish va torayish kiradi. qotishmaning o‘z sirtiga undan qattiqroq jism botishiga qarshilik ko‘rsatishi qattiqlik deyiladi. qattiqlikni aniqlashning bir necha usullari mavjud. brinell, rokvell, vikkers usullari va hokazolar. rangli metallar ishlab chiqarish mashinasozlik, energetika, avtomobilsozlik sanoatlarida va aloqa sohalarida rangli metallar va ularning qotishmalari juda ko‘p ishlatiladi. . mis ishlab chiqarish sof mis qo‘ng‘ir rangli, cho‘ziluvchan, qovushoq metalldir. uning suyuqlanish harorati 1083°c, zichligi 8,94 g/sm3 , cho‘zilishdagi mustahkamlik chegarasi 220-240 mpa, brinell bo‘yicha qattiqligi 330 hb. sanoatda 80 % ga yaqin mis sulfidli rudalardan (cufes2, cu3fes, fe2s3, cus) olinadi. tarkibida 3-5 % mis bo‘lgan rudalar boy rudalar hisoblanib, ularni …

5 / 13

i ho‘llanmasdan moy zarralariga o‘ralib, ko‘pik tarzida yuqoriga chiqadi. ular yig‘ib olingach, quritiladi va qayta ishlanadi. mis konsentratlari tarkibidagi oltingugurt miqdorini kamaytirib, to‘yintirish uchun qaynovchi qatlam ostida boyitish usuli qo‘llaniladi. 1.3.2. alyuminiy ishlab chiqarish alyuminiy tabiatda keng tarqalgan metall hisoblanib, u yer qobig‘ining 7,45% ini tashkil etadi. alyuminiy tog‘ jinslarida al2o3 va al(on)3 birikmalari holatida bo‘ladi. asosiy alyuminiy rudalariga boksit, kaolin, alunit, nefelin minerallari kiradi. bu minerallarning kimyoviy tashkil etuvchilari 1.7-jadvalda keltirilgan. alyuminiy birikmalaridan alyuminiy olish jarayoni ikki bosqichga ajratiladi: • alyuminiy rudalaridan alyuminiy oksidi olish; • alyuminiy oksidlaridan alyuminiy olish alyuminiy rudalarining kimyoviy tashkil etuvchilari mineral nomi kimyoviy tashkil etuvchilari, % al2o2 fe2o3 sio2 tio2 cao h2o na2o+k2o3 so3 boksit 30-57 16-35 3-13 2-4 3 10-12 - - kaolin 37-40 1,5 36-45 - - 15-20 - - alunit 20-21 4-5 41-42 - - 6-7 4,5-5,0 22-23 alyuminiy rudalaridan alyuminiy oksidi olish tabiiyki, rudaning tarkibidagi begona jinslarning o‘lchami va miqdorlari …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 13 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "rangli metallar va ularni ishlab chiqarish. zamonaviy quymakorlik texnologiyasi asoslari"

mavzu: rangli metallar va ularni ishlab chiqarish. zamonaviy quymakorlik texnologiyasi asoslari reja: 1. rangli metallar 2. rangli metallarning qotishmalari 3. rux va mis ishlab chiqarish texnologiyasi metallning ishlatishga yaroqliligi uning ichki tuzilishiga bog‘liq. ichki tuzilish deganda, metallning bir butunligini ta’minlaydigan, ichki va tashqi ta’sirlarga faol qarshilik ko‘rsatuvchi ichki bog‘lanishlari tushuniladi. shu ichki bog‘lanishlarga muvofiq metall xossalari ham o‘zgaradi. metall va qotishmalarning ichki tuzilishi, tarkibi va xossalari o‘rtasidagi amaliy bog‘lanishlarni o‘rganadigan fan metallshunoslik deyiladi. sof metallar tannarxi qimmat va mexanik xossalari talab darajasida bo‘lmaganligi sababli, ko‘pincha, sanoatda ularning qotishmalari ishlatiladi. mashinasozlikda ishl...

Этот файл содержит 13 стр. в формате DOCX (37,1 КБ). Чтобы скачать "rangli metallar va ularni ishlab chiqarish. zamonaviy quymakorlik texnologiyasi asoslari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: rangli metallar va ularni ishla… DOCX 13 стр. Бесплатная загрузка Telegram