landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar

PPT 28 pages 9.6 MB Free download

28 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 9.6 MB

File type PPT

Pages 28

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 28

tuproqning umumfizik va fizik-mexanik xossalari mavzu: landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar. ma'ruzachi: xakberdiev o.e. tuproqshunoslik va dehqonchilik kafedrasi toshkent-2022 reja: landshaft bilan uning morfologik qismlari orasidagi tafovutlar. er kurrasining geografik qobig'i. biosfera va uning hosilalari. landshaftni shakllantiruvchi omillar er qobig'i juda murakkab va o'zaro bog'liq bo'lgan litosfera (er kurrasining qattiq qismi), atmosfera (xavo), gidrosfera (suv) va biosfera (tirik organizmlar) dan iborat. er kurrasining geografik qobig'i deganda ularning bir-biri bilan o'zaro ta'siri natijasida shakllangan va erning ustki qismini tashkil etgan murakkab tabiiy xosila tushuniladi. biosfera er qobig'ini tarkibiy va tirik qismi bo'lib asosan tirik organizmlar (biomassa) ularning ishtirokida xosil bo'lgan maxsulotlar (ko'mir, neft, gaz, torf, tuproq gumusi, oxak) tirik va jonsiz tabiatning o'zaro ta'sirida xosil bo'lgan moddalar (chiqindilar, troposferaning gaz qismi) dan iborat. biosfera - qadimiy, juda murakkab (ko'p komponentli) umumkoinot, o'zini-o'zi boshqaruvchi tirik va jonsiz moddalar tizimi. erning geografik qobig'i atmosfera, gidrosfera va litosfera ichki qatlamlarining har xilligi va …

2 / 28

kur jarayonlar fizik, kimyoviy va biologik yo'nalishda sodir bo'ladigan moddiy tizim; geografik qobig'-geografiya fani o'rganadigan asosiy xosila (manba) v) har bir xududning iqlim sharoiti va boshqa ko'rsatkichlariga qarab o'ziga xos tabaqalashgan, tarkibiy qismlari xar xil bo'lishiga qaramasdan, o'zaro chambarchas bog'langan murakkab keng qamrovli tizim. uning alohida shakllangan qismlari landshaft deb yuritiladi. b) davr va xududda bo'ladigan o'zarishlar vaqti-vaqti bilan va yo'naltirilgan holda (evolyutsiya) ochiq sodir bo'ladigan o'zgaruvchan tizim; landshaftning tabiiy komponentlariga relef, tog' jinslari, atmosfera, suv, tuproq, o'simlik va hayvonot dunyosi kiradi. bularning barchasi bir-biri bilan uzviy bog'liq holda rivojlanadi va bitta murakkab jarayon sifatida fizik-geografiyaning alohida qismi landshaftshunoslik deyiladi. landshaft doimiy tuzilishga ega bo'lib, davr, hudud miqyosida o'zgarib turadi. landshaft doirasi quyidagi regional geokomplekslarga bo'linadi: qit'a, kenglik, mamlakat, mintaqa, provintsiya, okrug, tuman va mikrotuman. tabiiy geografik landshaft hududning genetik jihatdan nisbatan bir xil (relef, tuproq-iqlim sharoiti, suv va biotsenez) bir-biri bilan uzviy bog'liq bo'lgan va ma'lum darajada inson ta'siri …

3 / 28

nishi va shakllarida) sezilarli o'zgarishlar sodir bo'lib turadi. o'zgaruvchan. landshaftning tashqi ko'rinishi va tarkibi tez o'zgarib turadi. landshaft shakllantiruvchi tabiiy omillar ikki hil bo'ladi: mintaqaviy (tabiat, suv, tuproq, o'simlik va hayvonot dunyosi). nomintaqaviy (litosferaning geologik tuzilishi va relef). landshaftning ichki tuzilishi va shakllanishida relef hosil qiluvchi (geomorfologik), iqlim va tuproq muhim ahamiyatga ega. tabiiy landshaftning geomorfologik asosida relefning har xil tipi va shakllari yotadi. er qurrasining relefi asosan uzoq vaqt davom etadigan va bir-biri bilan uzviy bog'liq bo'lgan ikki xil jarayon (ekzogen va endogen) ta'sirida shakllanadi. endogen jarayonlar - er qurrasi ichida sodir bo'ladigan fizik va kimyoviy jarayonlardir. (radioaktiv moddalarning parchalanishi, mexanik xarakatlar, er qimirlash, magmatik jarayonlar, kimyoviy reaktsiyalar) ekzogen jarayonlar - er qurrasining ustki qismida quyosh energiyasi, og'irlik kuchi va tirik organizmlarning hayoti natijasida vujudga kelgan relef hosilalari (emirilish, eroziya, muzliklar, er osti suvlari ta'siri). quruqlikning ustki qismi ekzogen jarayonlar ta'sirida hosil bo'lgan har xil kattalik va shakldagi releflardan …

4 / 28

qlarning yuvilishi (emirilishi) natijasida shakllangan releflar kiradi. karst tipdagi relef - tog' jinslari tarkibida har xil kimyoviy jarayonlar va suv ta'sirida shakllanadi. (ohak, gips, dalomit, tosh, tuz, mergelning yuvilishi) suffoziya-tog' jinslari tarkibidagi mayda mineral va erigan moddalarning shimilayotgan suv ta'sirida yuvilishi natijasida o'ziga xos relef tipi shakllanadi. tog'lardagi muzliklarning erishi natijasida ularning yuqori qismiga xos relef shakllanadi. shamol ishtirokida (qum ko'chishi, yig'ilishi) eol tipidagi relef hosil bo'ladi. inson ta'sirida relef shakllanishi juda hilma-xil xo'jalik ishlarini yuritish jarayoni texnogen tipdagi relef shakllanadi. masalan: a) er osti boyliklarini qazish, qarierlar, tog'lardagi mineral yotqiziqlarni kovlab olish, tog' yonbag'irlarini o'pirilishi, chuqirliklarni to'ldirish: b) sanoatda - chiqindilarni tashlash, tashlandiq suvlarni tindirish: v) dehqonchilikda-nishabliklarda ekin uchun maydon yaratish, sug'orish shaxobchalari, kollektor-zovurlar, suv omborlari qurish. iqlim - sharoitini landshaftga ta'siri juda keng, mintaqaviy va cheklangan hududda bo'lishi mumkin. landshaftni shakllanishi va rivojlanishi er sharining quruq va suv bilan (okean) band qismi orasida namlik va issiqlik almashinuvi katta …

5 / 28

ining barcha ko'rinishlari bir-biri bilan bog'liq bo'ladi. tuproqning tabiat komponentlari bilan o'zaro ta'siri natijasida, landshaft oynasi (v.dokuchaev) - qishloq va o'rmon xo'jaligi mahsulotlari chiqarish vositasi shakillanadi. o'simlik va hayvonot dunyosi er yuzida modda va energiyaning aylanishi landshaft hosil bo'lishida muhim ahamiyatga ega. biotsenoz yoki ekotizim landshaftning organik qismi bo'lib uning tashqi ko'rinishini belgilaydi. landshaftdagi hayot biologik modda almashinuvi natijasida hosil bo'ladi. fotosintez jarayonida tirik organizmlar oddiy brikmalarga parchalanadi (so2, suv). o'simlik va hayvonlar tomonidan iste'mol qilinadi va qaytadan murakkab organik brikmalar hosil qiladi. bu jarayonning jadalligi landshaft hosil qiluvchi komponentlarning o'zaro ta'siriga bog'liq bo'ladi.

Want to read more?

Download all 28 pages for free via Telegram.

Download full file

About "landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar"

tuproqning umumfizik va fizik-mexanik xossalari mavzu: landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar. ma'ruzachi: xakberdiev o.e. tuproqshunoslik va dehqonchilik kafedrasi toshkent-2022 reja: landshaft bilan uning morfologik qismlari orasidagi tafovutlar. er kurrasining geografik qobig'i. biosfera va uning hosilalari. landshaftni shakllantiruvchi omillar er qobig'i juda murakkab va o'zaro bog'liq bo'lgan litosfera (er kurrasining qattiq qismi), atmosfera (xavo), gidrosfera (suv) va biosfera (tirik organizmlar) dan iborat. er kurrasining geografik qobig'i deganda ularning bir-biri bilan o'zaro ta'siri natijasida shakllangan va erning ustki qismini tashkil etgan murakkab tabiiy xosila tushuniladi. biosfera er qobig'ini tarkibiy va tirik qismi bo'lib asosan tirik organizmlar (...

This file contains 28 pages in PPT format (9.6 MB). To download "landshaftlarning tuzilishi va ularni shakllantiruvchi omillar", click the Telegram button on the left.

Tags: landshaftlarning tuzilishi va u… PPT 28 pages Free download Telegram