buddaviylik dini tarixi va asosiy g'oyalar

PPTX 36 стр. 1,2 МБ Бесплатная загрузка

36 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,2 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 36

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 36

5-mavzu. buddaviylik. 3-mavzu buddaviylik dini tarixi va asosiy g‘oyalari reja: 3.1.buddaviylik dini, ta’limoti oqimlari va manbalari. 3.2.global buddaviylik va uning yo‘nalishlari. 3.3.o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari. buddizm dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e`tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, v’etnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit`alarida, rossiya federatsiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e`tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddizm xristianlik, islom va hinduizmdan so`ng to`rtinchi o`rinni egallaydi. buddistlarning soni taxminan 700 mln. atrofida bo`lib, ulardan 1 mln. ga yaqini rohiblardir. buddizm asoschisining shaxsi ismi siddxartxa – shaxsiy ism, gautama – urug’ nomi, shakyamuni – «shakya qabilasidan chiqqan donishmand», budda – «nurlangan», tadxagata – «shunday qilib, shunday ketgan», djina – «g’olib», bxagavan – «tantana qiluvchi». buddaning biografiyalari «maxavostu» – …

2 / 36

hta rohib bilan qishloqma-qishloq kezib yuradi. shu asnoda siddxartxa bir narsaga amin bo`ldi: bu yo`l uni o`z oldiga qo`ygan maqsad, ya`ni insoniyatni azob-uqubatdan qutqarish sari olib bormaydi va u rohiblar jamoasidan ajraladi. birmuncha vaqt changalzor o`rmonlarda kezib, xorib charchagach, bir daraxtning tagida dam olish uchun o`tiradi, va o`zicha, to haqiqatni topmaguncha shu erdan turmaslikka qaror qiladi. bu o`tirishning 49 kuni uning qalbidan «sen haqiqatni topding» degan sado keladi shu ondan u budda – nurlangan deb ataldi. u tagida o`tirgan daraxt esa – nurlangan daraxt (botxa) deb atala boshladi. budda o`zining birinchi da`vatini varanasi yaqinidagi rishipatana bog’ida, o`zining besh rohib do`stlariga qildi va ular buddaning birinchi shogirdlari bo`ldilar. budda hayot vaqtida budda 40 yil mobaynida hindistonning turli joylarida bo`ladi, odamlarga o`z g’oyalarini etkazadi, singdiradi va 80 yoshida kushtnagara degan joyda dunyodan o`tadi. uning jasadi, hind udumiga ko`ra, kuydirilib, xoki 8 ta buddist jamoalariga bo`lib yuborildi va har bir jamoa uni dafn …

3 / 36

nish (to`g’ri e`tiqod qilish) – buddaning birinchi da`vatida so`z yuritilgan to`rt haqiqatni bilish va unga ishonish; to`g’ri niyat qilish – dunyoviy lazzat-halovatlardan xalos bo`lishga, keraksiz fikrlar va boshqalarga zarar etkazib qo`yishdan saqlanishga intilish; o`zini to`g’ri tutish – o`ziniki bo`lmagan narsaga ko`z olaytirmaslik, ortiqcha hissiyotga berilmaslik; to`g’ri anglash – o`z tanasi va ruhiga o`zini yo`qotib qo`ymaydigan darajada nazoratda bo`lish hamda bunda ehtiroslar va iztiroblarga chek qo`yish; to`g’ri harakat qilish – o`zidagi yomon tuyg’ularni jilovlash hamda ezgu tuyg’ular va harakatlarni rivojlantirish; to`g’ri hayot kechirish – noma`qul hayot tarzidan saqlanish; to`g’ri fikr yuritish – kamolotning to`rt bosqichini ketma-ket bosib o`tish; to`g’ri gapirish – yolg’ondan, tuhmatdan, haqoratdan va befoyda gaplardan saqlanish. donishmandlik bu buddizmning asosiy maqsadi bo`lib, narsalar tabiatini to`g’ri tushunishdan iborat. yuqorida ko`rsatilgan uch amaliyot bosqichini o`tagan inson oxir-oqibat oliy saodatga, ya`ni nirvana holatiga erishadi. nirvana so`zining lug’aviy ma`nosi – «o`chish, so`nish». buddizm keng tarqaldi mil. av. 273-232 yillarda hukmronlik qilgan imperator ashoka …

4 / 36

ing boshlanishini biroz ertaroq deb hisoblaydilar. tadqiqotchi b.a. litvinskiyning fikricha, buddizm shimoli-g’arbiy hindiston va janubiy afg’oniston (qandahor) orqali taxminan mil. av. iii asrda baqtriyaga (o`zbekistonning janubiy hududlari) tarqala boshlagan. hozirgi termizdagi qora-tepa, fayoz-tepa, sayram, quva va boshqa joylarda topilayotgan budda haykalchalari yoki ularning parchalari, ayritomdagi ayvon peshtoqi parchasidagi buddist musiqachilarning tasviri va boshqa osori atiqalar, saroy va ibodatxonalar o`rta osiyodagi buddizm haqida xabar beruvchi manbalardir. buddizm dini manbasi tripitaka (yoki tipitaka – «uch savat» ma`nosini anglatadi). tripitaka uch qismdan iborat budda targ’ibotining haqiqiy bayoni hisoblangan sutra matnlari – sutra-pitaka buddizmning falsafiy va psixologik muammolarini bayon qilgan abxidxarma matnlari – abxidxarma-pitaka rohiblik axloqi, xonaqohlar nizomlariga bag’ishlangan vinaya matnlari – vinaya-pitaka buddizm dini oqimlari tsintu xinayana chan’-buddizm tantrizm tenday maxayana lamaizm xinayana oqimi buddizmning asosiy yo`nalishlaridan biridir. xinayana «kichik arava» ma`nosini anglatib, u diniy yo`nalish sifatida mil. av. i asrda shakllangan. bu yo`l juda og’ir, shu sababli faqat monaxlargina nirvana holatiga etishi …

5 / 36

m, hatto qadimgi xitoy «sinizm»i ta`sirida shakllangan. tenday bu nom shunday deb atalgan bir ibodatxona nomi bilan bog’liq. mazkur yo`nalishning ilk va ko`zga ko`ringan vakillaridan biri monax chji-i bo`lgan. tenday yo`nalishi o`z tarafdorlari orasida katta obro`ga ega bo`lgan va xiv asrga qadar mavjud bo`lgan. tantrizm hindistonda birinchi ming yillik o`rtalarida vujudga kelib, keyinchalik xitoyga ham o`tgan. buddizmning ushbu yo`nalishi viii asrga kelib juda taraqqiy topdi. chan’-buddizm mazkur yo`nalishning nomi sanskrit tilidagi «dxiana» (meditatsiya, fikrni jamlash) so`zidan kelib chiqqan. hindistonda vujudga kelgan dxiana buddizm maktabi tarafdorlari vaqti-vaqti bilan tashqi olamdan uzilib, ushbu abadiy tashvishlardan chetlanish va fikrni bir nuqtaga jamlash ta`limotini ilgari surganlar. lamaizm buddizmning asosiy yo`nalishlaridan biri bo`lib, u tibet tilida «lama» – «eng ulug’» degan ma`noni anglatadi. mazkur diniy yo`nalish rahbari shu nom bilan – lama deb ataladi. lamaizm tibetda vii-xiv asrlarda tibetliklarning qadimiy dini bon-po (shamanizmning bir turi) unsurlarini qabul qilgan maxayana va tantrizm asosida vujudga kelgan bo`lib, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 36 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "buddaviylik dini tarixi va asosiy g'oyalar"

5-mavzu. buddaviylik. 3-mavzu buddaviylik dini tarixi va asosiy g‘oyalari reja: 3.1.buddaviylik dini, ta’limoti oqimlari va manbalari. 3.2.global buddaviylik va uning yo‘nalishlari. 3.3.o‘zbekistonda buddaviylik dinining tarixiy ildizlari. buddizm dunyodagi eng yirik dinlar ichida qadimiylaridan biri hisoblanib, mil. av. vi-v asrlarda hindistonda vujudga kelgan. bu dinga e`tiqod qiluvchilar, asosan, janubiy, janubi-sharqiy va sharqiy osiyo mamlakatlari: shri lanka, hindiston, nepal, butan, xitoy, singapur, malayziya, indoneziya, mongoliya, koreya, v’etnam, yaponiya, kombodja, birma, tailand, laosda va qisman evropa va amerika qit`alarida, rossiya federatsiyasining tuva, buryatiya, kalmikiya respublikalarida istiqomat qiladilar. hozirgi kunda e`tiqod qiluvchilar soni jihatidan buddizm xrist...

Этот файл содержит 36 стр. в формате PPTX (1,2 МБ). Чтобы скачать "buddaviylik dini tarixi va asosiy g'oyalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: buddaviylik dini tarixi va asos… PPTX 36 стр. Бесплатная загрузка Telegram